Dinı qaýym ádep pen bilimdi qatar dáripteýdiń mańyzyn aıtty
ASTANA. KAZINFORM — Qoǵamdaǵy tártip pen ózara syılastyq eń aldymen adamnyń kúndelikti minez-qulqy men mádenıetinen bastalady. Sálemdesý ádebi, úlkenge qurmet, kishige izet, bilimge umtylý — ǵasyrlar boıy halqymyzdyń rýhanı qundylyqtarynyń negizin qurap keledi. Búginde bul máseleler tek memlekettik deńgeıde ǵana emes, dinı ortada da keńinen nasıhattalyp otyr.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev ta qoǵamdyq mádenıet pen azamattyq jaýapkershilikti qalyptastyrý máselesine aıryqsha nazar aýdaryp keledi. Memleket basshysy jastardy bilim alýǵa, kitap oqýǵa, dúnıetanymyn keńeıtýge, zaman talabyna saı básekege qabiletti bolýǵa únemi shaqyrady. Prezıdenttiń aıtýynsha, eldiń erteńi — bilimdi ári tárbıeli urpaqtyń qolynda. Bul ustanym qoǵamnyń rýhanı damýyna baǵyttalǵan mańyzdy qaǵıdalardyń birine aınaldy.
Memleket kóterip otyrǵan osy qundylyqtardy dinı qaýym da qoldap, jurtshylyq arasynda ádeptilik, bilim jáne jaýapkershilik taqyryptaryn turaqty túrde nasıhattap keledi.
Mańǵystaý oblystyq ortalyq «Beket ata» meshitiniń naıb ımamy Jumabaı Qýandyquly musylmannyń sálemdesý ádebi sharıǵatta naqty kórsetilgenin atap ótedi.
— Eki er adam bir-birimen kezdesken kezde qol alysyp amandassa jetkilikti. Alys sapardan nemese kópten beri bir-birin kórmegen adamdar bolsa, tós qaǵysyp amandasýyna ruqsat etiledi. Al eki er kisiniń súıisip amandasýy nemese soǵan uqsas artyq áreketter — bizdiń dinimizde de, dástúrimizde de quptalmaıtyn dúnıe, — dedi ol.
Imamnyń aıtýynsha, qarapaıym amandasýdyń ózi adamnyń tárbıesi men mádenıetin aıqyndaıtyn mańyzdy kórsetkish. Din de, qazaqy salt-dástúr de qarapaıymdylyq pen ustamdylyqty joǵary qoıady.
Al «Bir munaraly tas» meshitiniń naıb ımamy Abdýlla Erjanuly kez kelgen jetistik bilimnen bastalatynyn erekshe atap ótti.
— Táýekel jasaý úshin musylman adamǵa eń aldymen bilim kerek. Quran Kárimde túsken alǵashqy ámir — «Oqy!». Demek, bilim alý qandaı da bir amaldan buryn turady. Bolashaǵymyz baıandy bolsyn desek, ósip kele jatqan urpaqty eń aldymen bilimdi etip tárbıeleýimiz qajet, — dedi Abdýlla Erjanuly.
Onyń aıtýynsha, bilim men ádep — bir-birinen ajyramaıtyn uǵymdar. Naǵyz bilim adamdy izgilikke, jaýapkershilikke jáne qoǵam aldyndaǵy mindetin durys túsinýge jeteleıdi.
Osy oıdy Aqtóbe oblysynyń bas ımamy Amantaı Sadıev te jalǵastyrady.
— Eń alǵashqy aıat — «Oqy!». Іlim-ǵylymmen bastalady. Qazaqta «Bilimdi adam myńdy jyǵady, bilekti adam birdi jyǵady» degen sóz bar. Іlim alý — ınemen qudyq qazǵandaı, al sol ilimge amal jasaý — kirpikpen qudyq qazǵandaı. Bilimniń shamshyraǵy eshqashan sónbeýi kerek. Eger jastarymyz bilimdi bolsa, qoǵamda saýatty adamdar alǵa shyǵady, — deıdi Amantaı Sadıev.
Bas ımam bilimniń adamdy tek kásibı turǵydan ǵana emes, rýhanı jaǵynan da kemeldendiretinin atap ótti.
Al «Aqmeshit-Syrdarııa» meshitiniń naıb ımamy Nursultan Ýálıuly musylman mádenıetindegi sálemdesýdiń mańyzyna toqtaldy.
— Sharıǵatymyzda eki musylman kezdesken kezde qol alysyp, «Assalaýmaǵaleıkým», «Ýaǵaleıkúmássalam» dep amandasady. Paıǵambarymyzdyń hadısinde: «Eki musylman kezdesip, qol alyssa, qoldary ajyraǵanǵa deıin Alla Taǵala olardyń kúnálaryn keshiredi» delingen. Al qushaqtasyp nemese súıip amandasýǵa qatysty suraq qoıylǵanda, Paıǵambarymyz «Joq» dep, tek qol alysyp amandasýdy quptaǵan, — dedi ol.
Bul nasıhattardyń barlyǵy bir ǵana maqsatqa baǵyttalǵan. Ol — qoǵamda tártipti, mádenıetti, bilimdi ári jaýapty azamat qalyptastyrý. Sálemdesý ádebinen bastap, bilimge umtylýǵa deıingi qundylyqtardyń barlyǵy qoǵamdyq kelisimdi nyǵaıtyp, adamdar arasyndaǵy syılastyqty arttyrady.
Qazaq halqy ejelden tárbıeni birinshi orynǵa qoıǵan. «Ádepti eldiń balasy alystan sálem beredi», «Tárbıe — tal besikten» degen naqyldar da osynyń dáleli. Búginde bul qaǵıdalar memlekettik saıasatpen de, dinı nasıhatpen de úndesip otyr.
Jastardyń bilimge umtylýy, úlkendi qurmettep, kishige izet kórsetýi, qoǵamdyq oryndardaǵy mádenıetti minez-qulqy — órkenıetti qoǵamnyń basty belgileriniń biri. Sondyqtan ádep pen bilimdi qatar dáripteý — eldiń bolashaǵyna salynǵan eń mańyzdy ınvestıtsııalardyń biri.
