Dindi memleketten bólý qaǵıdaty radıkalızmniń aldyn alady – zańger

ASTANA. KAZINFORM – Konstıtýtsııada dinniń memleketten bóliný qaǵıdaty tek deklaratsııa retinde emes, naqty quqyqtyq norma arqyly aıqyn belgilenýi kerek. Bul pikirdi Konstıtýtsııalyq komıssııa múshesi, «Qazaqstan zańgerler odaǵynyń» tóraǵasy Serik Aqylbaı aıtty.

Zańgerdiń sózinshe, eń aldymen, memlekettiń barlyq dinge qatysty beıtaraptyǵy tikeleı kórsetilýi qajet. Eshbir din memlekettik nemese mindetti mártebege ıe bolmaýy tıis. Bul – zaıyrly memlekettiń negizgi qaǵıdasy.

– Memleket pen dinı birlestikterdiń ózara is-qımyl shekarasy aıqyndalýy qajet: dinı uıymdar memlekettik bılik fýnktsııalaryn atqarmaýy tıis, al memleket azamattardyń ar-ojdan jáne senim bostandyǵyna negizsiz aralaspaýy kerek.

Mundaı normalar din bostandyǵyn shektemeıdi,. Kerisinshe, barlyq azamattardyń quqyǵyn teń qorǵap, qoǵamdaǵy kelisim men turaqtylyqtyń quqyqtyq kepili bolady, – dedi Serik Aqylbaı.

Onyń aıtýynsha, ózgeris memleket pen din arasyndaǵy qatynasty jańa sapalyq deńgeıge kóterýi múmkin.

– Mundaı qadam saıası júıe úshin turaqtylyqtyń kepili ekeni sózsiz. Memlekettik ınstıtýttar sheshim qabyldaǵanda eshqandaı dinı konıýnktýraǵa jaltaqtamaı, tek ulttyq múdde men zań ústemdigine súıenetin bolady. Saıasattyń dinı ıdeologııadan táýelsiz bolýy – kez kelgen zamanaýı memlekettiń, ásirese biz sekildi kópkonfessııaly qoǵamnyń irgetasy. Osy arqyly bılikke degen halyq senimi artyp, basqarý júıesiniń kásibıligi nyǵaıady, – dep qosty maman.

Zańger sózinen túsingenimiz, atalǵan norma dinı ortaǵa esh nuqsan keltirmeıdi. Kerisinshe, memlekettiń beıtaraptyǵy barlyq dinı birlestikterdiń teńdigin qamtamasyz etedi. Árbir dinı birlestik memleket tarapynan qysymsyz nemese negizsiz aralasýsyz erkin damı alady.

– Eshbir konfessııaǵa erekshe artyqshylyq berilmeıtin jerde naǵyz konfessııaaralyq syılastyq ornamaq. Túptep kelgende, memleket pen dinniń jaýapkershilik aımaǵyn naqty ajyratyp alamyz. Menińshe, bul –zaıyrly, quqyqtyq memlekettiń tabıǵı ári órkenıetti damý joly. Mundaı qadam qoǵamdaǵy radıkalızmniń aldyn alyp, ár azamattyń tańdaý erkin qorǵaıtyn bolady, – degen oıda Konstıtýtsııalyq komıssııa múshesi.

Buǵan deıin Serik Aqylbaı Konstıtýtsııalyq reforma jónindegi komıssııa otyrysynda zaıyrly memleketterde dindi memleketten bólý qaǵıdasy tikeleı Konstıtýtsııada bekitiletinin aıtqan bolatyn. Osy oraıda zańger Ata Zańda qaı memleketterdiń Konstıtýtsııasyndaǵy uǵym-túsinikti nazarǵa alý keregin jetkizdi.

Onyń pikirinshe, álemdik tájirıbede atalǵan máseleniń sheshilý joly ártúrli bolǵanymen, maqsaty bir. Máselen, Frantsııanyń tájirıbesinde «laıtsızm» (laïcité) modeli bar. Onda Konstıtýtsııanyń birinshi babynda-aq eldiń zaıyrly ekeni jáne dinniń memleketten bólinetini qatań bekitilgen. Bul – eń klassıkalyq úlgi.

Al Germanııanyń Negizgi zańynda memlekettiń beıtaraptyǵyna basymdyq berilgen. Olar din men memleketti bólgenimen, áleýmettik mańyzdy jobalarda ózara seriktestikke oryn qaldyrady. Túrkııa men Qyrǵyzstan Konstıtýtsııalarynda da atalǵan norma óte naqty ári ashyq jazylǵan.

– Qaısybir eldiń modelin «kóshirip alý» degennen aýlaq bolýymyz kerek. Ár eldiń tarıhy men qoǵamdyq qurylymy ártúrli. Eń mańyzdysy – osy elderdiń quqyqtyq logıkasyn alý. Ol qandaı logıka? Birinshiden – memlekettiń beıtaraptyǵy, ekinshiden – barlyq konfessııanyń zań aldyndaǵy teńdigi, úshinshiden – azamattardyń senim bostandyǵy.

Bizdiń jolymyz – halyqaralyq standarttardy Qazaqstannyń tól mádenıetimen, dástúrli qundylyǵymen jáne ishki turaqtylyǵymen úılestirý. ıAǵnı, «syrttan kóshirý» emes, «ózimizdiń ulttyq múddemizge saı beıimdeý» qaǵıdatyn ustanamyz, – dedi Qazaqstan zańgerler odaǵynyń» tóraǵasy Serik Aqylbaı.