Dinmuhamed Qonaevtyń týǵanyna 106 jyl toldy
ASTANA. QazAqparat - Búgin Memleket jáne qoǵam qaıratkeri, úsh márte Sotsıalıstik Eńbek Eri, Qazaq KSR Ǵylym akademııasynyń akademıgi, tehnıka ǵylymdarynyń doktory Dinmuhamed Ahmetuly Qonaevtyń týǵan kúni. Uzaq jyl Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń Birinshi hatshysy qyzmetin atqarǵan D.Qonaev 1912 jyly 12 qańtarda Almatyda dúnıege kelgen, dep habarlaıdy «QazAqparat» HAA tilshisi.
Dinmuhamed Ahmetuly 1936 jyly Máskeýdegi altyn jáne tústi metaldar ınstıtýtyn bitirgennen keıin Qońyrat kenishinde eńbek jolyn bastady. Bolashaqta úlken saıası qaıratkerge aınalǵan ol dıplomyn Qońyrat karerinde jumys istegen úsh jylda burǵylaý stanoginiń jumysshysynan bastap tseh bastyǵy, bas ınjeneri, dırektory qyzmetine deıin kóteriledi. Qońyrat kenishindegi eńbegi úshin D.Qonaev 1938 jyldyń shilde aıynda «Erekshe eńbegi úshin» medalimen marapattalǵan.
Oqý aıaqtaǵanyna kóp bolmasa da kenishte júrip, ózin kópshilikti uıymdastyra biletin isker basshy retinde kórsete bilgen Qonaevty partııa 1939 jyly Rıdder ken basqarmasynyń dırektorlyǵyna usynady. Ol tusta Rıdder polımetall kombınatynyń jumysy, ásirese shıkizat kenishteri aqsap turǵan edi. Jas ta bolsa, jarqyn isterimen kópti moıyndatqan Dinmuhamed Qonaev qazirgi Shyǵys Qazaqstannyń ekonomıkasyn jedel kóterýge kóp eńbek sińiredi. Ortalyq komıtet Qonaevqa zor senim bildirip, aýyr mindet júktegen edi. Turalap qalǵan asa iri kásiporynnyń jumysyn jolǵa qoıý ońaı bolmasyn bilse de, Qonaev táýekelge bel baılaıdy.
«Qashan da birinshi bolý qurmetti, biraq tyńnan soqpaq salý, mesheý elde iri kásiporyndy jolǵa qoıý maǵan ońaıǵa túsken joq» dep jazady óziniń estelik kitabynda. Bir aıta keterligi, Shyǵys Qazaqstan halqy Dinmuhamed Qonaevtyń Rıdderde sińirgen eńbegin umyt qaldyrǵan joq. Qazirgi ýaqytta 60 myńǵa jýyq halqy bar Rıdder shaharyndaǵy 20 shaqty bilim ordasynyń ishindegi jalǵyz qazaq mektebi - Dinmuhamed Qonaev atyndaǵy №3 orta mektep ekenin atap ótý kerek.
1942-1952 jyldary Qonaev Qazaq KSR Mınıstrler Keńesi tóraǵasynyń orynbasary bolyp qyzmet etken ýaqytta Qazaqstan ǵalymdarynyń zor senimine ıe bolyp, Qazaq KSR Ǵylym akademııasynyń akademıgi jáne onyń basshysy bolyp saılanady. Bilikti maman onda ǵylymı uıymdyq jumystardy jaqsartý, ǵylymı zertteýlerdiń negizgi salalaryn bilikti kadrlarmen nyǵaıtý sharalaryn iske asyrady.
Qazaqstan kommýnıstik partııasy Ortalyq komıtetiniń birinshi hatshysy bolǵan kezeńde Dinmuhamed Qonaev Qazaqstannyń ekonomıkasy men mádenıetin órkendetý jolyna óziniń bilimin, mol tájirıbesin jáne uıymdastyrýshylyq qabiletin aıanbaı jumsaı bildi. Birneshe márte KSRO Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty bolyp saılandy. Parlament jáne partııa delegatsııasyn basqaryp, áldeneshe ret shetelderde bolyp qaıtty. Partııanyń 23 sezinde ol SOKP Ortalyq Komıteti Saıası Bıýrosynyń músheligine úmitker, al 24 sezde múshe bolyp saılandy. KSRO Joǵarǵy Keńesi Prezıdıýmynyń jáne Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi Prezıdıýmynyń múshesi boldy.
Dinmuhamed Qonaev qazaqqa qaraılasqan ári qarapaıymdylyǵy kópti tańdandyrǵan saıasatker bola bildi. Ol bılik basynda bolǵan ýaqyt qanshalyqty kúrdeli bolǵanymen, eldiń ekonomıkasyn, áleýmettik salasyn, ǵylymyn, ulttyq mádenıetin damytý isine aıtýly eńbek sińirdi. 1986 jyly Qazaqstandy kartadan ǵana biletin Kolbın Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń birinshi hatshylyǵyna kelgennen keıin Qonaev ornynan bosatylady.
Adaldyǵymen el esinde qalǵan Dinmuhamed Qonaev 1993 jyly tamyz aıynda 82-ge qaraǵan shaǵynda ómirden ótti.
