Din saıasaty - memlekettik ıdeologııanyń quramdas bóligi

Qazaqstannyń perspektıvalyq damýy men qoǵam ómiriniń barlyq salalary boıynsha tapsyrmalar aıqyndalǵan osynaý strategııalyq qujattarda elimizdiń dinı salasyndaǵy qaýip-qaterler de eskerilgen. Joldaýda Elbasy: «Qazaqstan - zaıyrly memleket. Azamattardy ar-ojdan bostandyǵymen qamtamasyz ete otyryp, memleket, degenmen, qoǵamǵa óz betinshe bizdiń dástúrimiz ben zańdarymyzǵa qaıshy keletin áldebir qoǵamdyq normalardy tyqpalaıtyn áreketterge óte qatań qarsy turatyn bolady» dep erekshe atap ótti. Sol sebepti memlekettik qurylymdar men Qazaqstan qoǵamy aldynda etnosaralyq jáne konfessııaaralyq kelisim negizinde zaıyrly, tolerantty qoǵamdy ári qaraı damytý mindeti tur. Oblysta azamattardyń dinı senim bostandyǵy quqyqtaryn, ártúrli dinı senimdegi dinı birlestikter arasyndaǵy ózara túsinistikti, tózimdilikti nyǵaıtý, olardyń memleketpen ózara is-qımylyn qamtamasyz etý salasyndaǵy memlekettik saıasatty iske asyrý jumystary atqyrylýda. Qoǵamdy dinı saýattandyrýdaǵy, jalǵan dinı aǵymdarǵa arbalǵandarǵa kómek berýdegi teologtardyń alar orny erekshe. Búginde oblysta teolog mamandar sany 8-ge jetti. Oblysta dinı ahýal birqalypty damýda. Bul, árıne, memlekettiń din salasyndaǵy saıasatynyń, ony júzege asyrýdaǵy ońtaıly joldardy júzege asyra bilýiniń nátıjesi ekendigi anyq. Dinı alaýyzdyq pen radıkalızmniń jolyna tosqaýyl qoıyp, ekstremızm men lańkestik kórinisterine jol bermeýde memlekettik quzyrly organdar, dinı birlestikter, qoǵamdyq uıymdar jumyla qyzmet jasaýda.

Búginde Batys Qazaqstan oblysy aýmaǵynda 9 konfessııany quraıtyn 74 dinı birlestik qaıta tirkeýden ótti. Atap aıtsaq, ıslam baǵytynda - 43 meshit (QMDB fılıaldary, s.i. 1 oblystyq, 2 qalalyq, 12 aýdandyq, 28 aýyldyq), pravoslavtyq baǵytta - 18, protestanttyq baǵytta - 11, býddızm - 1, katolıtsızm - 1. 2013 jyly qaıta tirkeýden ótpegen dinı birlestikter túgel taratylyp, olardyń qyzmetine jol berilmeýde. Bul turǵyda 2014 jyldan bastap 19 adamǵa ákimshilik hattamalar toltyrylyp, ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy. Al tirkelgen dinı uıymdardyń memlekettik bılik ókilderimen ózara qatynastarynyń dáıekti joldary men tetikteriniń qalyptasqandyǵyn, konfessııaaralyq qatynastardyń qalypty jolǵa qoıylǵandyǵyn atap ótken jón. Nátıjesinde adamdar arasynda dinı qaqtyǵystar men arazdyqtar joq. Júrgizilgen áleýmettanýlyq saýalnamalarda respondentterdiń 88,1%-y konfessııaaralyq qatynasty sátti jáne tynysh dep baǵalaǵan. 11%-y shıelenisti jáne daý-janjaldy dep esepteıdi. Qalǵany jaýap berýge qınaldy.

2011 jyly QR «Dinı qyzmet jáne dinı birlestikter týraly» Zańy óz kúshine endi, onda alǵash ret hanafı baǵytyndaǵy ıslamnyń jáne pravoslavtyq hrıstıandyqtyń halyqtyń mádenıetiniń damýy men rýhanı ómirindegi tarıhı róli jáne Qazaqstan halqynyń rýhanı murasymen úılesetin basqa da dinderdiń qurmetteletindigi atap ótildi. Batys Qazaqstan oblysynyń Din isteri basqarmasy Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy men Orys pravoslav eparhııasymen birlese otyryp qoǵam úshin mańyzdy sharalardy júzege asyryp keledi. Ótken jyly aýdan, aýyl ımamdarynyń biliktiligi men bedelin arttyrý maqsatynda 7 kúndik eki oqytý semınary ótkizildi.

Pravoslavıe shirkeýiniń ókilderi de din salasyndaǵy memlekettik saıasatty qoldaýǵa jáne qoǵamdaǵy konfessııaaralyq kelisimdi nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan saıasat júrgizip otyr. Olar memlekettik organdar ótkizgen barlyq is-sharaǵa belsendi qatysýda. Arhıepıskop Antonıı óńirdegi tynyshtyq pen turaqtylyqtyń damýyna jergilikti atqarýshy bıliktiń úlken úles qosyp kele jatqanyn aıtyp, Astana jáne Qazaqstan mıtropolıti atynan oblys ákimi N.Noǵaevqa «Alǵys» ordenin tabystady. N.Noǵaev óz kezeginde oblysqa is-saparmen kelgen Astana jáne Qazaqstan mıtropolıty Aleksandrdy qabyldap, ultaralyq tatýlyqty saqtaý jolyndaǵy dinderdiń mańyzdylyǵy týraly pikir almasty.

Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń sheshimimen 31 naýryzda BQO din isteri basqarmasy janynan «Din máselelerin zertteý ortalyǵy» kommýnaldyq memlekettik mekemesi ashyldy. Mekemeniń basty maqsaty - eldegi din salasyna qatysty memlekettik saıasatty halyq arasynda nasıhattaý, buqaralyq aqparat quraldary arqyly halyqty destrýktıvtik dinı aǵymdardyń yqpalynan saqtandyrý, olardan zardap shekkenderge kómek kórsetý, din salasyna qatysty áleýmettik zertteýler, ǵylymı-taldaý jumystaryn uıymdastyrý.Ortalyqqa jergilikti bıýdjetten 2014 jylǵa 78 mln teńge qarajat bólindi. Sonyń ishinde 52 mln. teńge qarajat dinı saýattylyqty arttyrýǵa arnalǵan dinı-tanymdyq kitaptar men aýdıo-beıne dıskiler shyǵarýǵa bólindi. Nátıjesinde 114 túrli 130 849 dana baspa ónimderi, 8 túrli 6 000 dana aýdıodıskiler oblys turǵyndaryna taratyldy. Ortalyqtyń tapsyrysymen elimizdegi dástúrli dinı senim jáne din salasyndaǵy memleket zańnamasyn túsindirýge baǵyttalǵan «Islam dininiń tarıhy», «Vlııanıe destrýktıvnyh relıgıoznyh napravlenıı», «Istorııa ı ıdeologııa tradıtsıonnyh relıgıı ı netradıtsıonnyh napravlenıı», «Qaıyrsyz bilim» atty fılmder túsirildi.

Búginde dinniń máseleleri tek qana dinniń máseleleri bolýdan qalǵany ras. Óıtkeni, oǵan saıasat, saıasat bolǵanda da úlken saıasat aralasyp ketti. Sol sebepti qoǵamda týyndap jatqan dinniń máselelerin sheshý úshin ár musylman dinı saýatyna qosa saıası saýaty bolýy qajet. Bul dindi saıası múddeleri úshin paıdalanýǵa tyrysatyn keıbir saıasatkerlerdiń las oıyndarynyń qurbany bolyp ketýden saqtaný úshin aýadaı qajet. Osy maqsatta ústimizdegi jyly dinı ekstremızm men terrorızm máseleleriniń aldyn alýǵa baǵyttalǵan «Aqparattyq-nasıhat top múshelerine arnalǵan oqytý semınary» ótti. Semınarda respýblıkalyq ANT múshesi, teolog ǵalym, «Nurly bilim» qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy Rústem Syzdyqov 3 kún boıy dáris oqydy. Dinı saýatynyn ashqan 120 ANT múshesi testileýden ótip, arnaıy sertıfıkattarǵa ıe boldy. Búginde quramynda memlekettik organdardyń mamandary, dintanýshylar jáne teologtar engen 26 aqparattyq-nasıhattyq top eldi- mekenderdi aralap, halyq arasynda túsinik jumystaryn júrgizýde. Olar ótkizgen sharalarǵa 65 000 astam adam qatysty. Batys Qazaqstan oblystyq qazaq drama teatry jalǵan dinı aǵymnyń jeteginde ketken jas jigittiń qıly taǵdyry týraly «Jánnat » atty qoıylymdy dúnıege ákeldi. Oblys aýdandaryn túgel aralap shyqqan qoıylym halyqqa oń áser týdyrýda.

Turǵyndardyń dinı saýatyn arttyrý jáne radıkaldy ıdeıalarǵa qarsy túsindirý júrgizý maqsatynda QMDB-nyń oblys boıynsha ókildiginiń aqparattyq-aǵartýshylyq www.oral-islam ǵalamtor resýrsy qurylyp, búgingi tańda oblys aýmaǵynda óziniń turaqty tutynýshylaryn tapty. Osy resmı saıtta kóptegen paıdaly materıaldar ornalastyrylǵan jáne onyń tutynýshylarynyń sany búginde 188 945 adamdy quraıdy. Sondaı-aq, Batys Qazaqstan oblysynyń Din isteri basqarmasynyń saıty www.din-zko.gov.kz ashyldy. Qala, aýdan ortalyqtaryndaǵy meshitterge beınebaqylaý, monıtorlar qoıylyp, arnaıy baǵdarlamalar arqyly bir-birimen baılanys ornatyldy. Teologtar «Skaıp» baǵdarlamasy arqyly aýdandardaǵy jamaǵattarǵa onlaın dárister júrgizýde. Meshit ımamdaryna jasalǵan mundaı jaǵdaılardyń nátıjesinde olardyń qyzmetiniń sapasy da jaqsaryp, tártip ornatyldy dep aıtýǵa bolady.

Nasıhat jumystarynyń ekinshi baǵyty - teris din jolynda júrgen azamattarmen túsindirý jumystaryn júrgizý. Batys Qazaqstan oblysy din isteri basqarmasy Din máselelerin zertteý ortalyǵy 2015 jyldyń qańtar-maýsym aılary aralyǵynda oblystaǵy dinı aǵymdardan japa shekken azamattarǵa kómek berý jáne teris dinı aǵym jolyndaǵy azamattarmen ońaltý baǵytynda birqatar jumystar atqardy. 270 adamdy quraǵan din ustanýshy jekelegen tulǵalarmen beıresmı kezdesýler uıymdastyryldy. Kezdesýlerde Sırııa, Irak elderindegi dinı fanatızmniń jeteginde júrgen sodyrlardyń is-áreketteri eshqandaı da djıhad emes ekendigi týraly, tikeleı Quran jáne súnnetpen júrýge qarapaıym musylmannyń bilimi jetpeıdi, sondyqtan mazhab ustaný kerektigi týraly, adamdardy dinı negizde bólip qoǵamnyń birligine jik salýǵa bolmaıtyndyǵy týraly máseleler qozǵalyp jatyr. Islam dininiń tek qana meıirimdilikke shaqyratyny, takfır ıdeologııasynyń durys emestigi, namaz oqymaıtyn musylmandy kápir deýge bolmaıtyny týraly hadısterden qýatty dálelder keltirilip dárister oqylýda. Nátıjesinde sanasy myqtap ýlanǵan birqatar azamat dástúrli hanafı mazhabyna qaıtaryldy. Oblysta teris aǵym múshelerine yqpal etý maqsatynda birneshe jamaǵattyń basyn biriktiretin «Amanat klýby» quryldy Osy azamattar jáne hanafı jolyndaǵy jamaǵat ókil ımam aldynda biriktirilip, olardyń aýyzbirshiligi nyǵaıtylyp jatyr. Bizdiń basty maqsatymyz - azamattardyń boıynda radıkaldyq ıdeologııalarǵa qarsy tura alatyn ımmýnıtetti qalyptastyryp, oblystaǵy dinı ahýaldy baqylaýda ustaý jáne oblys ákimdigi janyndaǵy dinı birlestiktermen baılanystar jónindegi keńes jumysy jáne terrorızmge qarsy kúres komıssııa jumysy arqyly baqylaý talaptaryn kúsheıtip, oblystaǵy dinı máselelerdiń oń sheshimin tabýyna yqpal etý. Bul baǵytta bizdiń basqarma oblystaǵy barlyq quzyrly organdarmen birlese eńbektenýde.