Dımash týyp-ósken jer jáne Aqtolaǵaı: Aqtóbege kelgen týrıster qaıda bara alady

Dımash Qudaıbergen jáne ol ósken orta

Aqtóbe qalasyna keletin sheteldik týrısterdiń basym bóligi ánshi Dımash Qudaıbergenniń jankúıerleri. Olar jyl mezgilin talǵamaıdy jáne ánshi ósken ortany bar yqylasymen tamashalaıdy. Kelýshiler kóbine № 32 mektep gımnazııasyna, A.Jubanov atyndaǵy mýzykalyq kolledj ben alǵash eńbek etken Ǵazıza Jubanova atyndaǵy oblystyq fılarmonııaǵa barady. Mektepte ánshi jankúıerlerin bastaýysh synyp muǵalimi Klara Qajǵalıeva kútip alady. Ujym ustazdary men oqýshylary ónerin kórsetip, kelýshiler ystyq yqylasqa bólenedi.

Mundaǵy murajaıda Dımash Qudaıbergenniń fotosýretteri men synyp jýrnaly saqtaýly tur. 

Fanklýb músheleriniń kádesyılary da bar.

Sonymen birge týrıster ánshiniń óz úıine barady. Aıtbaevtardyń baspanasy qazir fanklýb músheleri jınalatyn orynǵa aınaldy. Týrmarshrýtty uıymdastyrý esh qıyn emes. Sebebi barar oryndardyń bári bir-birine jaqyn ornalasqan.

Aqtolaǵaı men Aqqum-Saǵyz

Sheteldik týrıster Aqtóbe jerindegi Aqtolaǵaı borly taýyna qyzyǵady. Bul meken Mańǵystaýdaǵy Bozjyradan kem emes. Tek barar jolyna asfalt tóselmegen.

— Aqtolaǵaı — Aqtóbe oblysy Baıǵanın aýdanynda ornalasqan taý jotasy, muhıttyń túbi. Dálel — akýlalardyń tisi, ár qadamda kezdesetin kıt omyrtqalary, tasbaqalardyń, muhıt kirpileriniń qabyqtary, ulýtas. Ústirttiń uzyndyǵy — 90 km, eni 5 — 10 km. Eń bıik Nartóbe núktesiniń bıiktigi — 302 metr. Batys betkeıi tik, jyra jáne jartas. Terisaqqan ózeni dál osy Aqtolaǵaıdan bastaý alady. Jergilikti turǵyndar Aqtolaǵaıdy ashyq aspan astyndaǵy murajaı, keıbiri Alataý dep ataıdy. Munda arystan, tıtanık, shahmat hanshaıymy, túıe, tasbaqa, pıramıda, sfınks, kıiz úı, pıramıdalardyń músinin kórýge bolady. Tipti, Qurmanǵazynyń «Alataý» kúıi osy shatqalǵa arnalǵan dep aıtady. Taǵy bir keremeti kún sáýlesi túskende ústirt óziniń túsin úsh ret ózgertedi. Tańerteń sarǵysh, kúndiz aq, al keshke kókshil túske aınalady, — dedi «Vizit Aqtobe» týrıstik aqparattyq ortalyǵynyń baspasóz hatshysy Nazymaı Esbolsynova.

Qazirgi kezde jergilikti týragenttikter Aqtolaǵaıǵa dep bir marshrýt ázirledi. Quny — 25 500 teńge. Eki mezgil tamaq berip, gıd qyzmet kórsetedi. Kólik te shaǵyn topqa arnalǵan. Al Aqqum-Saǵyz baǵyty jazda suranysqa ıe.

— Aqqum da Baıǵanın aýdany Altaı batyr aýylyndaǵy Saǵyz ózeniniń oń jaǵalaýynda ornalasqan. Uzyndyǵy 40, eni 15 shaqyrym. Janýarlar áleminen or qoıan, qarsaq, sekirgish qosaıaq, shaǵyl mysyǵy jáne taǵy da basqa ań-qus mekendeıdi, — dedi Nazymaı Esbolsynova. 

Kelýshiler Altaı batyr aýylyndaǵy artezıannan sý ishedi. Bul aýylda egizder kóp.

Qasqyr sarqyramasy men Qarǵaly sý qoımasy

Bul eki meken Qarǵaly aýdanynda ornalasqan. Qasqyr sarqyramasy kóktemde eki aı ǵana týrısterdi ózine tarta alady. Keıin adamdar Qarǵaly sý qoımasy jaǵasynda demalady. Týrıstik agenttikter sarqyrama marshrýtyn 10 000 teńgege uıymdastyrady. Ár adam baryp, kórýge turarlyq meken. Munda senbi, jeksenbi kúnderi adam kóp jınalady jáne bul oryndy jalǵa alǵan kásipker birneshe kıiz úı tigip, jaıly jaǵdaı jasaýǵa ázir. Atqa minip, qaıyqpen serýendege bolady.

— Qarǵaly sý qoımasy Aqtóbe qalasynan 60 shaqyrym jerde ornalasqan.
Ol 1975 jyly iske qosyldy. Sý qoımasynyń syıymdylyǵy — 500 — 600 mln tekshe metr. Tereńdigi keı tusta 31,8 metrge jetedi. Qazirgi ýaqytta Qarǵaly sý qoımasynyń jaǵasynda Qargaly Eco Resort demalys aımaǵynyń qurylysy júrip jatyr. Al Qasqyr sarqyramasy ortalyqtan 120 shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan. Sarqyrama ótken ǵasyrdyń 70-jyldarynda Ebıta ózeniniń shatqalynda úlken Aşylysaı teńizinen sý burý, ıaǵnı, erigen muzdyqtardan jasandy sý aǵyzý týraly sheshim qabyldanǵan kezde adam qolymen jasalǵan. Ańyzǵa súıensek, qasqyr ár tún saıyn sýǵa aǵyp ketken kúshikterin izdeıdi. Sondyqtan da keıbir týrıster ulyǵan daýysty estigenin aıtady. Eń tıimdi ýaqyt — sáýirdiń aıaǵynan maýsymnyń aıaǵyna deıin, — dep aqparat berdi baspasóz qyzmeti.

Qobda — batyrlar mekeni

Aqtóbege kelgen týrıster jıi baratyn oryn — Alǵa aýdanyndaǵy Eset batyr kesenesi. Bul jaqqa 8 500 teńgege baryp kelýge bolady. Sonymen birge Bestamaq aýylyna baryp, ári qaraı taksı jaldaıtyn adamdar da bar. Odan keıin batyrlar mekeni Qobdaǵa aıaldaıdy. Munda Abat Baıtaq kesenesi, Qobylandy batyr memorıaldy kesheni men Álııa Moldaǵulovanyń týǵan aýyly bar. Týrmarshrýt quny — 17 900 teńge. Eger ózińiz tamaqtansańyz 11 900 teńge bolady.

Buǵan deıin habarlaǵanymyzdaı, Qobda aýdanyndaǵy Abat Baıtaq qorymyna 2013 jyly túnek úıi salynǵan. Qorymdy maldan qorǵaý úshin arnaıy qorshaýǵa alyndy. Munda stýdentter men oqýshylar jıi keledi. Óńirge kelgen qonaqtar da arnaıy kelip, quran baǵyshtaýdy ádetke aınaldyrǵan. 

Qobylandy batyr kesenesi Jırenqopa aýylynda ornalasqan. Shekara mańyndaǵy aýylǵa da oqýshylar jıi barady. Al Álııa Moldaǵulova týǵan Bulaq aýyly oblys ortalyǵyna jaqyn. Munda shaǵyn murajaıyn tamashalap, kelýshiler Álııa aýylyna barady. «Álııa» patrıottyq ortalyǵynda da murajaı bar. Ári eskertkishine gúl qoıyp, taǵzym etedi.

Orqash ormany, Mártóktegi aqqaıyń men Yrǵyzdaǵy rezervat

Aqtóbe elimizdegi jer kólemi eń úlken óńir bolǵandyqtan týrıstik marshrýttar da bir-birinen qashyq ornalasqan. Máselen, Orqash ormany Muǵaljar aýdanynda jatyr.

— Keń dalanyń ortasynda qaıyń, kókterek ósip tur. Dolana men ıtmuryn butalary, shóptiń birneshe túri bar. Qara kezquıryq, kóksary, aqsary, dala qyrany, aqıyq mekendeıdi. Ormannyń janynda taǵy bir keremet jer — tas úıindileriniń kompozıtsııasy, — dedi «Vizit Aqtobe» týrıstik aqparattyq ortalyǵynyń baspasóz hatshysy Nazymaı Esbolsynova.

Al Mártóktegi aqqaıyń ormanyna barý úshin týrıster 12 000 teńge tóleıdi. Tabıǵat aıasyn shyqqan týrıster túski as iship, oınap, fotoǵa túsip keledi.

Taǵy bir meken — Yrǵyz-Torǵaı memlekettik tabıǵı rezervaty. Munda aqbóken mekendeıdi. Qyzyl kitapqa engen qyzǵaldaqty da kezdestirýge bolady. Yrǵyz- Torǵaı kólder júıesi arqyly kóktemde qustar Shyǵys Sibir, Batys Eýropa, al kúzde ońtústik ólkeler men Úndistan, Pákistanǵa ushyp ótedi. Tabıǵı aımaqta qustyń 250 túri kezdesedi, onyń 34-i elimizdegi Qyzyl kitapqa engen. Qyzmet tarıfi: 9 adamdyq shaǵyn avtobýspen 100 shaqyrym júrse 12 975 teńge. Kelýshiler shatyrǵa 432 teńge, jatyn qapqa 865 teńge, qaıyqqa 4 325 teńge tóleıdi. Kıiz úıdi táýligine 12 975 teńgege jalǵa beredi. Eger aýmaqqa jeńil kólik kirse 3 075 teńge tóleıdi. 16 oryndyq avtobýstarǵa — 6 487 teńge. 

Eske salsaq, osydan buryn ıÝNESKO tizimindegi Katonqaraǵaı, Imantaý-Shalqar týrızm aımaǵy maqala jarııalaǵanbyz.