Depýtat jastardy alaıaqtardan qorǵaý jóninde: stýdentter jeńil tabysqa senip júr
ASTANA. KAZINFORM – Búgin Quryltaıdyń jalpy otyrysynda depýtat Dıdarbek Dildábek jastardy sıntetıkalyq esirtki tasymalynan, zańsyz qarjy aınalymynan arashalaýǵa qatysty depýtattyq saýalyn jarııalady.
Osy oraıda ol bul saýalyn Bas prokýrordyń, Іshki ister mınıstriniń, Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstriniń, Oqý-aǵartý mınıstriniń, sondaı-aq Qarjylyq monıtorıng agenttigi tóraǵasynyń atyna joldady.
- Jastardy sıntetıkalyq esirtki tasymalyna jáne bank shottary arqyly zańsyz qarjy aınalymyna tartý qoǵamdyq qaýipsizdikke eleýli qater tóndirip otyr. QR Bas prokýratýranyń Quqyqtyq statıstıka derekterine sáıkes, elimizde 2025 jyly 8 280 esirtki qylmysy tirkelip, 4 684 adam qylmystyq jaýaptylyqqa tartylsa, 67 jasóspirim sottalǵan. Al 2026 jyldyń toǵyz aıynda 7 464 esirtki qylmysy tirkelip, 3 282 adam qylmystyq jaýaptylyqqa tartylyp, 59 jasóspirim sottaldy. Osylaısha, bıylǵy toǵyz aıda sottalǵan kámeletke tolmaǵandardyń sany ótken jyldyń tolyq kórsetkishiniń 88 paıyzyna jetti. Bul derekter profılaktıkalyq jumysty kúsheıtip, balalar men jasóspirimderdi esirtkiniń zańsyz aınalymyna tartýdan qorǵaý qajettigin kórsetedi, - dedi D. Dildábek.
Onyń aıtýynsha, jastardy zańsyz áreketterge tartýdyń taǵy bir ózekti baǵyty – dropperlik. Quqyqtyq statıstıka derekterine sáıkes, 2026 jylǵy maýsymnyń basyna qaraı dropperlikke qatysty aıaqtalǵan isterde kúdikti retinde ótken 214 adamnyń 159-y – 18 ben 29 jas aralyǵyndaǵy azamattar. Onyń ishinde 140 adam quqyq buzý áreketi kezinde jumyssyz bolǵan.
Bul qylmystyń aldyn alý sharalaryn jastardy jumyspen qamtý jáne áleýmettik qoldaýmen qatar júrgizý qajettigin kórsetedi.
- Qarjylyq monıtorıng agenttiginiń 2026 jylǵy 8 shildedegi aqparatyna sáıkes, jyl basynan beri qylmystyq kiristerdi jylystatýmen aınalysqan 33 dropperlik toptyń qyzmeti toqtatylǵan. Olardyń banktik shottary arqyly 112 mlrd teńgeden astam zańsyz qarjylyq operatsııa júrgizilgen. Quqyq qorǵaý organdarynyń jumysyn baǵalaı otyryp, máseleni tek qylmystyq qýdalaýmen sheshý múmkin emestigin atap ótemiz. Qarjylyq baqylaý, qylmysqa qarsy is-qımyl jáne jastardy áleýmettik qoldaý sharalary ózara úılesýi tıis. Alaıda vedomstvoaralyq úılestirý jetkiliksiz. Oqý jylynyń basynda bilim alýshylardy aqshalaı syıaqymen qyzyqtyryp, bank shottaryn ashýǵa jáne ózge adamdardyń paıdalanýyna berýge tartý alańdatady. Jeńil tabysqa senip, shotyn «jalǵa bergen» jastar onyń zańsyz qarjy aınalymyna paıdalanylý qaýpin jáne óz jaýapkershiligin jete túsine bermeıdi, - dedi depýtat.
Onyń paıymynsha, oqý oryndaryndaǵy profılaktıkalyq jumysta da olqylyqtar bar. Birinshi kýrs stýdentterimen túsindirý jumystary, quqyq qorǵaý organdarynyń tárbıe isine jaýapty qyzmetkerlermen jáne psıhologtarmen baılanysy júıeli jolǵa qoıylmaǵan. Aqparatty jastarǵa túsinikti tilde jetkizý tásilderin jańartý qajet.
- Birinshiden, oqý jylynyń alǵashqy 15 kúninde birinshi kýrs stýdentterine esirtki qylmystary men bank shottaryn ózge adamdarǵa berýdiń qaýpin túsindirýdi júıeli uıymdastyrý qajet. Ekinshiden, jastardyń bank kartalary men shottaryn zańsyz paıdalanýdan qorǵaýdy kúsheıtý qajet. 14 pen 22 jas aralyǵyndaǵy azamattardyń 50 myń teńgeden asatyn ózara aýdarymdaryna qosymsha bıometrııalyq rastaý engizý múmkindigin qarastyrýdy usynamyz. Stýdentterdi shottaryn syıaqyǵa berýge tartý men kúmándi operatsııalardy erte anyqtaý úshin bankter, quqyq qorǵaý organdary jáne oqý oryndary arasynda jedel aqparat almasýdy jolǵa qoıyp, tıisti mindetterin oryndamaǵan bankterdiń jaýapkershiligin qarastyrý kerek, - dedi Dıdarbek Dildábek.
Aıta keteıik, Qostanaı oblysy Beıimbet Maılın aýdanynyń turǵyny ońaı jolmen aqsha tabý úshin 10 myń teńgege banktik shotyn alaıaqtarǵa bergen. Nátıjesinde onyń shoty qylmystyq shemaǵa paıdalanylyp, ózi qylmystyq jaýaptylyqqa tartyldy.
