Depýtat jasyryn tyńshylyq qurylǵylar naryǵyn qatań retteýdi talap etti
ASTANA. KAZINFORM – Depýtat Mýtáli Ábýtálip Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý mınıstri Jaslan Madıevke depýtattyq saýal joldap, jasyryn baqylaý qurylǵylarynyń zańsyz aınalymy ulttyq qaýipsizdikke qaýip tóndiretinin aıtty. Bul týraly Májilistiń baspasóz qyzmeti málim etti.
Depýtat búginde elimizde tehnıkalyq qurylǵylar naryǵy is júzinde rettelmegen jáne baqylaýsyz qalyptasqanyn aıtty. GPS trekerleri, GSM maıaktary, mını-kameralar, daýys jazǵyshtar jáne onlaın platformalar arqyly lıtsenzııasyz nemese sertıfıkatsyz satylatyn elektrondyq qurylǵylar naryqta qoljetimdi ekenin alǵa tartty.
— Osy qurylǵylar arqyly el azamattaryn zańsyz baqylaýǵa alý múmkindigi bar. Bul azamattardyń jeke ómiri men otbasylyq qupııasyn qorǵaý quqyǵyna qaýip tóndirip qana qoımaı, jeke derekterdi zańsyz jınaý, bopsalaý, qysym kórsetý jáne korporatıvtik tyńshylyq sııaqty táýekelderdi arttyrady. Qazir banktik karta jáne ınternetke qoljetimdiligi bar kez kelgen adam aqparatty jasyryn alý úshin tehnıkalyq quraldy satyp ala alady. Qazaqstan Respýblıkasynyń Qylmystyq kodeksiniń 399-baby mundaı qurylǵyny óndirýge, satyp alýǵa, satýǵa jáne paıdalanýǵa tyıym salǵanymen, olardyń jappaı aınalymy keshendi quqyqtyq retteýden tys qalyp otyr, — delingen habarlamada.
Halyq qalaýlysy quqyq qorǵaý organdary reıdtik jumystar barasynda daýys jazǵyshy bar qalamdar, turmystyq zatqa jasyrylǵan beınekameralar, kózildirik jáne fleshka sııaqty qurylǵylardyń satylýyn anyqtaǵanyn aıtty.
— Almaty, Temirtaý jáne basqa da aımaqtarda mını-kameralar men GSM júıeleri tárkilendi, keıbir satýshylar qylmystyq jaýapkershilikke tartyldy. Alaıda bul sharalar júıeli emes, tek jeke jaǵdaıǵa qatysty. Naryq esh kedergisiz jumysyn jalǵastyryp, aýqymyn keńeıtip otyr. Erekshe alańdaýshylyq týdyratyn jaıt — syrttan qaraǵanda zańdy, keń taralǵan ári sánge aınalǵan jańa býyn qurylǵynyń aqparatty jasyryn tirkeý múmkindigine ıe bolý, — dedi depýtat.
Mýtáli Ábýtáliptiń sózinshe, bul qurylǵylardyń qaýipin tek syrtqy belgisine qarap baǵalaý qate bolyp tabylady. Sheshýshi ról qurylǵynyń pishini emes, baǵdarlamalyq qamtamasyz etilýi men qoldanylý tásilimen anyqtalady.
Sonymen qatar jańa býyndaǵy avtomobılder, sonyń ishinde asa úlken suranysqa ıe Qytaı avtomobılderi, sheteldik serverler men paıdalanýshy akkaýnttary arqyly jumys isteıdi. Bul elimizdiń azamattaryna qatysty derekterdiń, sonyń ishinde qozǵalys marshrýttary men paıdalanýshylyq aqparattyń, sheteldik ıýrısdıktsııalarda óńdelýine ákeledi. Qarapaıym tilmen aıtqanda, sheteldik kompanııalar bizdiń azamattarymyzdyń barlyq qozǵalystary men basqa da áreketterin baqylap, taldaı alady.
Mundaı avtomobılderdiń fýnktsııalarynyń qashyqtyqtan shektelýi nemese ajyratylýy faktileri bar.
— Halyqaralyq tájirıbede mundaı elektronıka «qatań baqylaýǵa alynǵan» sanatqa jatady. Oǵan mindetti sertıfıkattaý men lıtsenzııalaý talaby qoıylyp, azamattyq maqsattaǵy qurylǵylar men arnaıy tehnıkanyń ara-jigi naqty ajyratylady. Bul tásil azamattardyń jeke ómirine jasyryn qol suǵylýynan qorǵaıdy jáne teris maqsatta paıdalanýdyń aldyn alady, — dedi Májilis depýtaty.
Depýtat qalyptasqan ahýal alańdatpaı qoımaıtynyn alǵa tartyp, kez kelgen azamat jasyryn baqylaýǵa alynýy múmkin ekenin aıtty. Alaıda azamattardy mundaı jaǵdaıda qorǵaý mehanızmderi áli tolyq jetilmegen.
Sondyqtan, depýtat Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetine tómendegideı talap qoıdy:
1. Azamattardyń jeke ómiri men jeke jáne otbasylyq qupııaǵa konstıtýtsııalyq quqyǵyn qorǵaýdy qamtamasyz etý;
2. Jasyryn baqylaýǵa arnalǵan qurylǵylardy satýdy sertıfıkattaý jáne lıtsenzııalaýdy mindetteý;
3. Іshki ister mınıstrligi, Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý mınıstrligi, Bas prokýratýranyń qatysýymen qurylǵylar aınalymyn baqylaý sharasyn belgileý;
4. Elimizdiń aýmaǵynda satylatyn jáne paıdalanylatyn jańa býyndaǵy avtomobılder boıynsha paıdalanýshy akkaýnttary men derekterdi óńdeý serverlerin Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda ornalastyrýdy jáne olardyń Qazaqstan Respýblıkasynyń qoldanystaǵy zańnamasyna sáıkes jumys isteýin qamtamasyz etý máselesin qarastyrýdy;
5. Osy qurylǵylardyń aınalymyn retteý úshin keshendi quqyqtyq jáne baqylaý tetigin ázirlep, shuǵyl túrde shara qabyldaýdy suraımyn.