Depýtat sheteldik qaqtyǵystarǵa qatysqandarǵa jazany jeńildetýdi usyndy
ASTANA. KAZINFORM – Búgin Májilistiń jalpy otyrysynda depýtat Jarqynbek Amantaıuly sheteldik qarýly qaqtyǵystarǵa qatysqan Qazaqstan azamattaryna qatysty qylmystyq saıasatty izgilendirý máselesin qarastyrýdy usyndy.
Bul turǵyda terrorıstik uıymdar quramynda bolmaǵan jáne áskerı qylmys jasamaǵan adamdardy qamtý kerek ekeni aıtyldy.
- Qazirgi kezeńde halyqaralyq qatynastar júıesinde geosaıası jáne geoekonomıkalyq shıelenister kúsheıe tústi. Memleketter arasyndaǵy sanktsııalyq shekteýdiń ulǵaıýy, áskerı-saıası teketirestiń jıileýi álemdik qaýipsizdik arhıtektýrasyna aıtarlyqtaı áser etip otyr. Osyndaı kúrdeli jaǵdaıda túrli taraptar qarýly qaqtyǵystarǵa adamdar tartý úshin jaldaý, aldaý, úgitteý tásilin belsendi qoldanýda. Ókinishke qaraı, mundaı yqpalǵa túsken otandastarymyzdyń sany artyp keledi. Qazaqstan Respýblıkasy Qylmystyq kodeksiniń 172-baby boıynsha (sheteldik qarýly qaqtyǵystarǵa qatysý) tirkelgen qylmystyq isterdiń sany jyl saıyn ósip keledi. Atap aıtqanda, 2023 jyly – 23 is, 2024 jyly – 36 is, 2025 jyly – 141 is tirkeldi. Osy 2025 jyly tirkelgen ister boıynsha 26 adam sottalǵan, - dedi J. Amantaıuly Bas prokýror men Іshki ister mınıstriniń atyna joldaǵan saýalynda.
Onyń paıymynsha, bul kórsetkish álemdegi áskerı qaqtyǵystyń ýshyǵýy saldarynan azamattardy tartý áreketiniń de eselep artqanyn ańǵartady.
- Halyqaralyq tájirıbege nazar aýdarsaq, birqatar memleket óz azamattarynyń sheteldiń resmı qarýly kúshteri quramynda urys qımylyna qatysýyn avtomatty túrde qylmys retinde qarastyrmaıdy. Qatań jaýapkershilik, negizinen, terrorıstik uıymdar qataryna qosylǵandarǵa, áskerı qylmys jasaǵandarǵa nemese óz memleketiniń ulttyq múddesine qarsy áreket etkenderge qoldanylady. Árıne, qarýly qaqtyǵys aımaǵyna eshkim ajal izdep, sebepsiz barmaıdy. Biri – áleýmettik qıyndyqtyń saldarynan, biri – adasý nemese aldaný arqyly, endi biri májbúrleý jaǵdaıynda barýy múmkin. Osyndaı jaǵdaıǵa tap bolǵandardyń deni tabysty jumys tabamyz degen úmittiń jeteginde júrip urynyp qalǵanyn aıtady. Quryqqa ilingenin túsingen shaqta, sheginerge jer joq, sharasyz jat eldiń qandy maıdanynyń qatysýshysyna aınalady. Artta ańyrap, ata-ana, eńirep otbasy men jaqyndary qalady. Alaıda óz isine ókinip, elge oralýǵa nıet bildirgen azamattar úshin qazirgi zańnamadaǵy qatań sanktsııa eleýli tosqaýyl bolyp otyr. Táýbesine kelip, Otanǵa oralǵan azamattyń uzaq merzimge bas bostandyǵynan aıyrylýy onyń tolyqqandy qaıta áleýmettenýine keri áser etýi múmkin, - dedi depýtat.
Onyń pikirinshe, osy rette halyqaralyq tájirıbeni jáne ulttyq qaýipsizdik múddelerin eskere otyryp, terrorıstik uıymdar quramynda bolmaǵan jáne áskerı qylmys jasamaǵan azamattarǵa qatysty qylmystyq saıasatty izgilendirý máselesin qarastyrý oryndy bolar edi.
Osyǵan baılanysty depýtat mynadaı usynystardy joldady:
1. Álem elderiniń quqyqtyq tájirıbesin jan-jaqty zerdelep, Qazaqstan Respýblıkasy Qylmystyq kodeksiniń
170-172 baptaryn jetildirý jáne saralaý bóligin naqtylaý boıynsha zańnamalyq ózgerister paketin ázirlep, Parlament qaraýyna engizýdi;
2. Terrorıstik uıymdar quramynda bolmaǵan, áskerı qylmys jasamaǵan jáne óz erkimen elimizge oralǵan azamattarǵa qatysty quqyqtyq baǵalaýdyń saralanǵan tetigin engizýdi qarastyrý qajet. Atap aıtqanda, olardyń qoǵamǵa qaýiptilik deńgeıin eskere otyryp, shartty jaza, bas bostandyǵyn shekteý, probatsııalyq baqylaý nemese ózge de balamaly jazany qoldaný múmkindigin zańnamalyq turǵydan bekitýdi;
3. Sheteldik qarýly qaqtyǵystarǵa qatysyp, elge oralǵan azamattardy quqyqtyq, psıhologııalyq jáne áleýmettik ońaltýǵa baǵyttalǵan keshendi memlekettik baǵdarlama ázirleýdi usyndy.
Osyǵan deıin TMD keńistiginde alıment boıynsha sot buıryqtaryn taný tetigi engiziletini týraly jazdyq.