Depýtat barlyq halyqaralyq ÚEU-nyń sheteldik qarjylandyrylýyn baqylaýdy usyndy
ASTANA. KAZINFORM – Májilis depýtaty Jarqynbek Amantaıuly Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaevaǵa otandyq úkimettik emes uıymdar men halyqaralyq ÚEU ókildikterin shetelden qarjylandyrý máselesi jóninde depýtattyq saýal joldady.
– Shetel memleketteri men halyqaralyq uıymdar Qazaqstandaǵy granttyq jobalardy qarjylandyrý úshin qomaqty qarajat bóledi. Árıne, elimizde sheteldik qarajat esebinen júzege asyrylyp jatqan áleýmettik mańyzy bar granttyq jobalardyń oń nátıjeleri kóp. Mundaı jobalarǵa jáne olardyń tıimdi júzege asyrylýyna qatysty eshqandaı narazylyq joq. Alaıda, sheteldik granttyq qarjylandyrý tetigi «jumsaq kúshtiń» quraly retinde de paıdalanylatyny jasyryn emes. Keıbir jaǵdaılarda mundaı qarjylandyrý elimizde qoǵamdyq kelisimdi álsiretýge, qazaqstandyq qoǵamdyq qundylyqtar men memlekettik múddelerge qaıshy keletin bógde kózqarastar men sheteldik saıasatty ilgeriletýge baǵyttalýy múmkin. Osyǵan baılanysty Qazaqstandaǵy úkimettik emes uıymdardy sheteldik qarjylandyrýdy baqylaý salasyndaǵy qoldanystaǵy zańnamaǵa taldaý júrgizildi. Taldaý nátıjesinde bul saladaǵy zańnamanyń aıtarlyqtaı shekteýli ekeni jáne memlekettiń múddelerin tıisti deńgeıde qorǵaýdy qamtamasyz etpeıtini anyqtaldy, – dedi ol.
Depýtat mundaı qorytyndy qandaı faktilerge negizdelgenin de sanamalap aıtyp berdi.
Onyń sózinshe, birinshiden, sheteldik qarjylandyrý alatyn ÚEU qyzmeti elimizde Salyq kodeksimen jáne Qarjy mınıstriniń buıryqtarymen retteledi.
Qazaqstan Respýblıkasy Salyq kodeksiniń 56-babynyń 9-tarmaǵyna sáıkes qazaqstandyq ÚEU men halyqaralyq ÚEU ókildikteri sheteldik qarjylandyrý týraly aqparatty memlekettik kirister organdaryna tek qyzmettiń úsh túri boıynsha ǵana usynady. Olar:
• zań kómegin kórsetý;
• qoǵamdyq pikirdi zertteý jáne saýalnama júrgizý, sotsıologııalyq zertteýler júrgizý;
• aqparatty jınaý, taldaý jáne taratý.
Jarqynbek Amantaıulynyń aıtýynsha, atalǵan tizimge kirmeıtin barlyq ózge qyzmet túrleri memlekettik organdardyń baqylaýynan tys qalyp otyr.
Mysaly, memlekettiń múddelerine qaıshy keletin joba qaıyrymdylyq qyzmet retinde kórsetilip qarjylandyrylýy múmkin.
– Ekinshiden, Qarjy mınıstrliginiń Memlekettik kirister komıtetiniń bank operatsııalary týraly aqparatqa qoljetimdiligi joq jáne ol ÚEU qyzmetin baqylamaıdy. Sondyqtan qandaı uıymdardyń salyqtyq eseptilik tapsyrýy qajettigi týraly sheshim qabyldaı almaıdy. Sheteldik kózderden túsetin qarajattyń kelip túsýi men qozǵalysyn baqylaý quqyǵy qarjylyq monıtorıng jáne bank qadaǵalaýy organdaryna – Qarjylyq monıtorıng agenttigine, Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigine jáne Ulttyq bankke berilgen. Alaıda bul organdardyń mundaı aqparatty júıeli túrde usynýǵa nemese ózara almasýǵa ókilettigi joq. Bul tek jekelegen tulǵalarǵa qatysty Bas prokýratýra arqyly salyq organynyń suraýy negizinde ǵana múmkin. Nátıjesinde salyq organdarynyń sheteldik kózderden jeke jáne zańdy tulǵalardyń qarjy alýy týraly ózekti aqparatqa turaqty qoljetimdiligi joq. Bul másele normatıvtik turǵydan rettelmegen, – dedi depýtat.
Ol úshinshi faktini de málimdedi. Salyq organdary sheteldik qarjylandyrý alatyn jeke jáne zańdy tulǵalardyń tizilimin júrgizip, ony jarty jyl saıyn jarııalaıdy. Alaıda bul tizilim naqty jaǵdaıdy tolyq kórsetpeıdi.
Aǵymdaǵy jyldyń naýryz aıynda Memlekettik kirister komıteti 2025 jyldyń ekinshi jartyjyldyǵy boıynsha monıtorıng nátıjeleri negizinde kezekti tizilimdi jarııalady. Tizilimge bar bolǵany 155 sheteldik qarjylandyrý alýshy engizilgen. Olar shamamen 12 mlrd teńge kóleminde qarajat alǵan.
– Tórtinshiden, sheteldik qarjylandyrý týraly esepti ýaqytyly nemese tolyq usynbaǵany úshin Qazaqstan Respýblıkasy Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksiniń 460-1-babyna sáıkes ákimshilik aıyppuldan bastap qyzmetin toqtata turýǵa deıingi jaýapkershilik kózdelgen. Alaıda atalǵan bapty qoldaný tájirıbesi ony iske asyrýdyń kúrdeli ekenin kórsetedi. Ózderiniń «kinásizdigin» dáleldeý barysynda ÚEU ókilderi Salyq kodeksindegi eseptilik tek joǵaryda atalǵan úsh qyzmet túrimen aınalysatyn uıymdar men tulǵalarǵa ǵana qatysty degen talapqa súıenedi. Júrgizilgen taldaý nátıjeleri memlekettik organdarda otandyq ÚEU men halyqaralyq ÚEU ókildikteriniń sheteldik qarjylandyrylýy týraly obektıvti ári tolyq aqparat joq ekenin, al memlekettik organdar arasyndaǵy jedel aqparat almasý bank qupııasy qaǵıdatymen shekteletinin kórsetedi, – dedi Jarqynbek Amantaıuly.
Osyǵan baılanysty ol qarastyrylýy tıis naqty usynystaryn jetkizdi.
Jarqynbek Amantaıulynyń málimdeýinshe, birinshiden, ýákiletti organdardyń qyzmet túrine qaramastan barlyq ÚEU-nyń sheteldik qarjylandyrylýyn baqylaýyna múmkindik berý úshin Qazaqstan Respýblıkasy Salyq kodeksiniń 56-baby 9-tarmaǵyndaǵy naqtylaýshy erejelerdi alyp tastaý máselesin qarastyrý qajet.
– Ekinshiden, ÚEU-men ózara is-qımyl salasyndaǵy ýákiletti organ men jergilikti atqarýshy organdardyń sheteldik jobalardy iske asyrýdy baqylaý jónindegi ókilettikterin qaıta qaraý kerek. Úshinshiden, memlekettik kirister organdarynyń qarjylyq monıtorıng jáne bank qadaǵalaýy organdarynan ózekti aqparatty turaqty negizde alý múmkindigin qamtamasyz etý úshin olardyń ókilettikterin keńeıtý qajet, – dedi ol.
Aıta keteıik, buǵan deıin el óńirlerinde aýyldyq ÚEU-lardy qoldaý kúsheıtilgenin jazǵanbyz.
