DENSAÝLYQ: Keptirilgen jemistiń densaýlyqqa paıdasy
ASTANA. QazAqparat - Keptirilgen jemis-jıdek ejelgi Qytaı elinde tas ǵasyrynan beri úılený toıyna beriletin zat retinde tanylǵan. Orta ǵasyrda keptirilgen jemister jeńsik as (delıkates) sanalǵan. Qazirgi tańda mundaı ónim túri taǵamǵa qosýǵa, sýsyn daıyndaýǵa jáne basqa da qoldanystaǵy azyq. Nazarlaryńyzǵa keptirilgen jemis-jıdekterdiń densaýlyqqa paıdasyn usynamyz, dep jazady «Massaget» portaly.
Keptirilgen jemisterdiń eń basty qundylyǵy - aǵzaǵa qajetti mıneraldy zattarǵa baı. Onyń quramynda maı joq. Bul jemistiń balǵyn jemis-jıdekterden aıyrmashylyǵy - shyrynsyz bolýy. Alaıda, keptirý kezinde paıdaly dárýmender men mıneraldy zattardyń jartysy joǵalady. Al qalǵan mıkroelementter - natrıı, magnıı, kalıı, kaltsıı, temir jáne pektın men jasnuqtar saqtalady. Sonymen qatar, jemisterdiń quramynda 20% shyryn qaldyrylǵany paıdaly. Jemistiń mundaı túri kún kózinde nemese arnaıy oryndarda keptirilip, daıyndalady.
Keptirilgen jemis-jıdekterdiń quramyndaǵy paıdaly elementter qan qysymyn qalpyna keltirip, shashtyń túsýin toqtatady. Sonymen qatar, tyrnaqty qataıtady, júrek jumysyn jaqsartyp, júıkeni tynyshtandyrady jáne aǵzadaǵy artyq sýdy shyǵarady. Odan ózge qandaǵy gemoglobındi bir qalypta ustap, barlyq kletkalardy ottekpen qorektendiredi. Asqazan jáne ishek jumystaryn bir qalypqa túsiredi.
Keptirilgen jemister - táttisiz ómir súre almaıtyndar úshin taptyrmaıtyn azyq. Jemistiń bul túrinde saharoza, frýktoza, glıýkoza kóp bolǵanymen, kalorııasy eki ese az. Olar aǵzaǵa tez sińip ketpeı, az mólsherde erip túsedi de, basqa táttilermen salystyrǵanda, qandaǵy ınsýlındi kótermeı bir qalypta ustaıdy.
Keptirilgen almurt. Jemistiń quramynda bıologııalyq belsendiligi óte kúshti zattar ımmýnıtetti kóterip, aǵzadaǵy zııandy toksınderdi shyǵarady. 100 gr keptirilgen almurt quramynda 2,3 gr aqýyz, 62,12 gr kómirsý, 257 kkal bar.
Keptirilgen banan. Jemistiń bul túrinde qanttyń quramy óte kóp. Sondyqtan ol adamǵa qýatty mol beredi. 100 gr keptirilgen banan quramynda 4,5 gr aqýyz, 54,6 gr kómirsý, 295 kkal bar.
Ananas. Onyń quramynda dárýmender óte kóp. Ásirese A, S, kómirsý, jasnuq, magnıı, ıod jáne beromelın fermentine óte baı. Osy elementterdiń arqasynda asqorytýdy jaqsartady. 100 gr keptirilgen túrinde 0,8 gr aqýyz, 82,6 gr kómirsý, 339 kkal bolady.
Keptirilgen mango. Bul jemis aǵzany qajetti barlyq mıneraldarmen qorektendirip, qandaǵy qant quramyn tómendetedi. Terini jasartatyn qasıeti de bar. 100 gramda 9,5 gr aqýyz, 57,6 gr kómirsý, 640 kkal bolady.
Keptirilgen injir. Jemistiń quramyndaǵy erekshe fermentter as qorytýdy jaqsartyp, aǵzany temirge baıytady. Al basqa jemistermen salystyrǵanda kalııge óte baı. 100 gr keptirilgen injirde 4,5 gr aqýyz, 54, 6 gr kómirsý, 298 kkal bolady.
