Densaýlyq saqtaý júıesin reformalaý tıimdiliginiń basty kórsetkishi – patsıent senimi

Medıtsınalyq kómek kepildikteri men densaýlyq saqtaý júıesiniń damýy

Qazaqstan medıtsınasy minsiz dep eshkim de aıtpaıdy. Qyzmet kórsetý sapasyna, kezekterge jáne ınfraqurylymǵa qatysty máseleler áli de bar. Degenmen naqty kórsetkishter aıtarlyqtaı ilgerileýdi kórsetedi. Sońǵy bes jylda mindetti áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý (MÁMS) júıesimen halyqtyń 90 paıyzdan astamy qamtylyp, salany qarjylandyrý 2,5 esege artty. Elektrondy eńbekke jaramsyzdyq paraǵy men anyqtamalar engizilip, kóleńkeli aınalym azaıdy, ashyqtyq artty. Eýropada medıtsınany tsıfrlandyrýǵa ondaǵan jyl qajet bolsa, Qazaqstanda bul protsess nebári birneshe jyl ishinde júzege asyryldy.

2026 jyly densaýlyq saqtaýǵa jumsalatyn shyǵyn shamamen 2,7 trln teńgeni (5 mlrd dollar) quraıdy. Bul iri eýropalyq elderdiń bıýdjetimen salystyrǵanda áldeqaıda az. Soǵan qaramastan, elde halyqtyń basym bóligi medıtsınalyq saqtandyrýmen qamtylyp, telemedıtsına iske qosyldy jáne áleýmettik turǵydan osal mıllıondaǵan azamat úshin medıtsınalyq kómekke qoljetimdilik keńeıtildi. Júıede qyzmet sapasyn odan ári arttyrý qajettiligi saqtalǵanymen, jańǵyrtý qarqyny, tsıfrlandyrý deńgeıi jáne qoljetimdiliktiń keńeıýi boıynsha Qazaqstan shekteýli resýrstarǵa qaramastan turaqty ilgerileý kórsetip otyr.

S.Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medıtsına ýnıversıtetiniń rektory Marat Shoranovtyń aıtýynsha, sońǵy jyldary Qazaqstan densaýlyq saqtaý júıesin jańa deńgeıge kóterip, azamattar úshin áleýmettik kepildikterdi nyǵaıta túsken ınstıtýtsıonaldyq reformalardyń mańyzdy kezeńinen ótti. Atalǵan ózgeristerdiń negizgi kezeńderiniń biri mindetti áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý júıesiniń engizilýi boldy. Onyń qabyldanýymen elimizde alǵash ret halyq densaýlyǵyna memleket, jumys berýshiler jáne azamattardyń ortaq jaýapkershilik qaǵıdaty bekitildi.

- Bul qaǵıdat jumys isteıtin halyq pen jumys berýshilerdiń MÁMS júıesine qatysýy arqyly júzege asady. Al memleket azamattardyń 15 sanaty úshin jarnalardy tólep, memlekettik áleýmettik mindettemeler aıasynda búkil halyqqa medıtsınalyq kómek kórsetýdi qarjylandyrýdy qamtamasyz etedi. Mundaı yntymaqty qarjylandyrý modeli ómir súrý uzaqtyǵy eń joǵary Germanııa, Japonııa jáne Ońtústik Koreıa syndy elderde keńinen qoldanylady. Halyqaralyq tájirıbe kórsetkendeı, memlekettik jaýapkershilik pen qoǵamdyq yntymaqtastyqtyń úılesýi ǵana turaqty densaýlyq saqtaý júıesin qalyptastyrýǵa múmkindik beredi, – dep sanaıdy Marat Shoranov.

Bul rette ol medıtsına salasyndaǵy memlekettik kepildikterdiń quqyqtyq mańyzyna da basa mán beredi. Jańa Konstıtýtsııa jobasynyń Preambýlasynda jáne 1-babynda Qazaqstannyń áleýmettik memleket ekeni naqty bekitilgen. Bul azamattardyń medıtsınalyq kómek alý quqyǵy saqtalyp, memleket tarapynan kepildendiriletinin bildiredi. Sonymen qatar «tegin medıtsınalyq kómek» uǵymynyń quqyqtyq mánin de durys túsiný qajet.

- Zańdyq turǵydan bul medıtsınalyq qyzmetterdiń múlde quny joq degendi bildirmeıdi. Sóz azamattyń medıtsınalyq kómekti óz qaltasynan qarajat shyǵarmaı alatyndyǵy jaıynda bolyp otyr. Óıtkeni, ol memleket pen qoǵamdyq yntymaqtastyq tetikter arqyly qarjylandyrylady, – dep atap ótedi rektor.

Qazaqstan jyl saıyn bıýdjet qarajatynyń shamamen 40 paıyzyn densaýlyq saqtaý júıesin qosa alǵanda áleýmettik salaǵa jumsaıdy. Shyn máninde medıtsınalyq qyzmetter eshqashan «tegin» bolǵan emes. Olar árdaıym memlekettik bıýdjet pen qoǵamdyq qorlar esebinen qarjylandyrylyp keledi.

— Osylaısha árbir azamattyń densaýlyǵyn qorǵaýǵa jáne medıtsınalyq kómek alýǵa quqyǵyn bekitetin konstıtýtsııalyq normalar áleýmettik kepildikterdi kúsheıtip, densaýlyq saqtaý júıesin damytýdyń basymdyǵyn rastaıdy, – dedi Marat Shoranov.

Medıtsınany damytýdaǵy tsıfrlandyrý róli

Sarapshynyń paıymynsha, tsıfrlyq transformatsııa densaýlyq saqtaýdyń barlyq júıesin jańǵyrtýdyń jáne medıtsınalyq kómektiń qoljetimdiligin arttyrýdyń negizgi faktorlarynyń birine aınalyp otyr. Memleket medıtsınanyń zamanaýı tsıfrlyq ınfraqurylymyn júıeli túrde qalyptastyryp otyr.

Rektordyń aıtýynsha, 2026 jyldyń Tsıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt jyly dep jarııalanýy da kezdeısoq emes.

— Bul densaýlyq saqtaý júıesi men medıtsınalyq bilim berýge zamanaýı sheshimderdi engizýge qosymsha serpin beredi. Búginde Qazaqstan tehnologııalar, ǵylym jáne medıtsınalyq bilim birlese jumys isteıtin zamanaýı tsıfrlyq densaýlyq saqtaý ekojúıesin qalyptastyryp jatyr. Negizgi maqsat – árbir azamat úshin medıtsınalyq kómektiń sapasy men qoljetimdiligin arttyrý, – deıdi sarapshy.

Onyń aıtýynsha, osynaý trasformatsııanyń mańyzdy elementteriniń biri – elektrondy densaýlyq pasporttary men elektrondy medıtsınalyq kartalardyń engizilýi. Osy quraldardyń arqasynda medıtsınalyq aqparat úzdiksiz saqtalyp, patsıent qaı jerde em alsa da dárigerler úshin qoljetimdi bolady. ıAǵnı derekter patsıentpen birge «júrip», emdeýdiń sabaqtastyǵyn qamtamasyz etedi jáne medıtsınalyq sheshimderdiń sapasyn arttyrady.

— Tsıfrlyq sheshimder densaýlyq saqtaý júıesiniń ashyqtyǵy men basqarylýyn aıtarlyqtaı jaqsartady. Olar medıtsınalyq kómektiń qoljetimdiligin naqty ýaqyt rejıminde baqylaýǵa, kórsetiletin qyzmetterdiń monıtorıngin júrgizýge, medıtsınalyq uıymdardyń tıimdiligin taldaýǵa jáne úlken derekter negizinde júıeniń qajettilikterin boljaýǵa múmkindik beredi. Ásirese medıtsınalyq kómektiń qoljetimdiligin arttyrýda tsıfrlandyrýdyń mańyzy zor, – deıdi Marat Shoranov.

Telemedıtsına tehnologııalary, elektrondy jazylý servısteri, qashyqtan keńes berý jáne tsıfrlyq platformalar ákimshilik kedergilerdi azaıtyp, patsıentterdiń múmkindikterin keńeıtedi. Degenmen sarapshy kez kelgen tsıfrlyq ózgeristiń negizinde adam turatynyn atap ótedi. Tehnologııa dárigerdi almastyrmaıdy, kerisinshe onyń múmkindikterin keńeıtedi.

— Sondyqtan tsıfrlyq medıtsınanyń negizgi býyny derektermen saýatty jumys isteı alatyn, analıtıkalyq quraldardy qoldanatyn jáne dáleldi medıtsına negizinde klınıkalyq sheshim qabyldaı alatyn bilikti maman bolyp qala beredi. Medıtsınalyq ýnıversıtetterde bul ózgerister bilim berý ortasynyń bir bóligine aınalyp keledi. QazUMÝ-de sımýlıatsııalyq oqytý ınfraqurylymy, tsıfrlyq zerthanalar jáne medıtsınalyq derektermen jumys júıeleri damyp jatyr. Bul stýdentter men jas dárigerlerge jańa tehnologııalardy oqý kezeńinde-aq meńgerýge múmkindik beredi, – deıdi ýnıversıtet basshysy.

Qazaqstan medıtsınasynyń halyqaralyq deńgeıde moıyndalýy

Rektordyń aıtýynsha, medıtsınalyq ǵylymnyń damýy men tsıfrlyq tehnologııalardyń engizilýi Qazaqstannyń halyqaralyq arenadaǵy jańa beınesin qalyptastyryp keledi. Densaýlyq saqtaý júıesi men medıtsınalyq ǵylymnyń damý deńgeıi memlekettiń tolysqandyǵy men onyń ǵylymı-tehnologııalyq áleýetiniń mańyzdy kórsetkishteriniń birine aınalyp keledi.

— Halyqaralyq zertteý jobalary, akademııalyq utqyrlyq, qazaqstandyq ǵalymdardyń jahandyq medıtsınalyq bastamalarǵa qatysýy, jasandy ıntellekt tehnologııalaryn engizý jáne tsıfrlyq medıtsınalyq platformalardy damytý Qazaqstanǵa álemdik ǵylymı jáne medıtsınalyq keńistiktegi ornyn nyǵaıtýǵa múmkindik beredi. Degenmen halyqaralyq bedel málimdemelermen emes, naqty nátıjelermen qalyptasatyndyǵyn atap ótý asa mańyzdy, – deıdi rektor.

Áleýmettik reformalar – halyqaralyq ımıdj faktory

Sarapshynyń paıymynsha, búginde memlekettiń áleýmettik saıasaty onyń halyqaralyq bedeline tikeleı áser etedi. Óıtkeni, medıtsınalyq kómektiń sapasy, bilimniń qoljetimdiligi, azamattardyń áleýmettik qorǵalýy, ǵylymı áleýet pen adamı kapıtaldyń damýy eldiń turaqty, jaýapty jáne zamanaýı memleket retinde qabyldanýyn qalyptastyrady.

— Halyqaralyq tájirıbede burynnan qalyptasqan qaǵıda bar: «kúshti densaýlyq saqtaý júıesi – kúshti memlekettiń negizi». Sondyqtan medıtsına salasyndaǵy reformalar, ǵylymdy damytý jáne zamanaýı tehnologııalardy engizý tek ishki jańǵyrtý mindeti ǵana emes, sonymen qatar eldiń halyqaralyq deńgeıdegi strategııalyq pozıtsııasynyń mańyzdy elementi sanalady, – deıdi Marat Shoranov.

Konstıtýtsııalyq ózgerister jáne áleýmettik saıasat bolashaǵy

Rektordyń paıymynsha, konstıtýtsııalyq normalar áleýmettik saıasat pen medıtsına salasynyń odan ári damýynyń quqyqtyq negizin qalyptastyrady. Olar áleýmettik ádilettilik, memleket pen azamattar arasyndaǵy jaýapkershilik jáne ulttyq damýdyń negizgi resýrsy retinde adamı kapıtaldyń basymdyǵy qaǵıdalaryn bekitedi.

— Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek saraptamalyq pikirtalastardyń birin asha kele, konstıtýtsııalyq reforma jahandyq básekelestik jaǵdaıynda el damýynyń mańyzdy kezeńin kórsetetinin atap ótken edi. Onyń aıtýynsha, jańa Konstıtýtsııa jobasy adamı kapıtal, mádenıet, bilim, ǵylym jáne ınnovatsııalar memlekettiń negizgi qundylyqtary bolatyn dáýir almasýyn bekitedi. Osy turǵyda jastardy qoldaý kúsheıtilip, jas ǵalymdardyń damýyna qosymsha múmkindikter jasalyp, zamanaýı bilim berý tehnologııalary men ǵylymı zertteýlerdi engizý keńeıtiledi, – dep atap ótti spıker.

Ol medıtsına salasy úshin munyń erekshe mańyzy bar ekenine senimdi. Sebebi ǵylymnyń, medıtsınalyq tehnologııalardyń jáne bilim berý ortasynyń damýy bolashaq dárigerlerdiń daıarlyq sapasyna jáne búkil densaýlyq saqtaý júıesiniń tıimdiligine tikeleı áser etedi. Konstıtýtsııa quqyqtyq kepildikter beredi. Al olardy kásibı mazmunmen tolyqtyrý – bizdiń mindetimiz.

Osyǵan deıin elimizde densaýlyq saqtaý júıesin jetildirýge arnalǵan keshendi sharalar qabyldanatyny týraly jazdyq.