Denıs Ten: Ózime synshylmyn jáne harızmaǵa ıe adammyn dep eseptemeımin

«Bizge mánerlep syrǵanaýdyń álemdik juldyzdary keledi. Aıta keterligi, bizde bul joly jandy mýzyka, tehnologııalarǵa degen jańa kózqaras, eksklıýzıvti baǵdarlama men ulttyq mánerdi qamtyp otyrmyz. Bıyl bizdiń tujyrymdama jańa poshymǵa ıe bolady. Kóptegen avtorlyq mazmundar, qyzyqty qaıyrymdar bizdiń ekspırıensti jarqyrata kórseter degen senimdemiz» - deıdi Denıs.

- Avtorlyq tujyrymdama týraly aıtqanda neni meńzep otyrsyz?

- Tujyrymdamanyń óziniń ataýy bar. Men osy shoýdyń árbir derektemesine tikeleı qatysyp, aınalyp kelgende osy jobamen ómir súremin. Bul - ózińe qymbat dúnıe, sen oǵan barynsha kóńil bólip, onyń árbir ózgesheleligin barynsha úzdik etip kórsetkiń keledi. Tuńǵysh ret shoýdyń teatrlyq tujyrymdamasy kórsetiletin bolady. Bul týraly kóp aıta almaımyn, sebebi kórermenderdiń ózi bárin tamashalaıdy. Barlyq jumystardyń baǵalanatynyna úmitim zor. Bıyl alǵash ret ózim shyǵarǵan mýzykamdy tanystyramyn. Baǵdarlamalardyń biri - Olımpıada oıyndarynan keıin jazǵan avtorlyq týyndym. Ol jumys barysynda oryndalady. Kórermenge ony qýana-qýana pash etermin.

- Mýzykada ótken 5 synyp sizdiń qabiletińizdiń baryn dáleldep berdi me? Álde, bul Olımpıadadan keıingi bir silkinis pe?

- Iá, bala shaǵymda mýzykany oqydym. Biraq mýzyka mektebinde bizge mýzyka jazýdy úıretpeıdi. Bizge ony uǵynýdy, keıbir tehnıkalyq tustaryn oqytty. Ókinishke qaraı, men onyń bárin umytyp qalyppyn (kúledi). Sondyqtan, ózimde shyǵara alatyn ıdeıalardy shynaıy iske asyrýǵa bolatynyn túısingen kezimde ishki daýysyma súıendim. Alǵashqy ánimdi 2014 jyly Ońtústik Koreıada jazǵan edim. Sodan beri osy daǵdylar óse-óse, aýyzdyqtatpaıtyn dárejege jetti.

- Demek, biz Denıs Tendi kompozıtor dep te aıta alamyz ba?

- Men ózimdi kompozıtor dep sanamaımyn. Mýzykada ózimdi tanytýdy kózdemeımin. Biraq án jazýǵa árdaıym qyzyǵatyn edim. Kóptegen adamdar maǵan: «Siz ózińizdiń oryndaýyńyzǵa arnalǵan ánde óner kórsete alasyz ba?» dep suraıtyn. Men ol qolymnan kelmeıtinin túsinetin edim. Men úshin mýzyka - emotsııalyq komponent. Bul - aıtqym keletin shaǵyn áńgime. Júregimizge qymbat ánderdiń kóbi - ózimizdiń basymyzdan ótken oqıǵalarǵa uqsaıdy. Olımpıadadan keıin, eger men bul oqıǵany naqty aıtar bolsam, kóptegen mýzyka jazyp shyǵardym. Ol shaqta mánerlep syrǵanaýmen aınalyspaı, jaraqattarymdy jazyp jatqan edim. Aıaqta bolǵan jaraqat qaıtalanyp, tipti úıden shyǵýǵa ruqsat bolmady. Sondyqtan, ýaqytymdy tek mýzykaǵa arnadym. Bos ýaqytymda jobalaýmen aınalystym. Sol kezde ıdeıa týyp, keıinirek Kanadadan kelgen rejısserimizdiń tarapynan qoldaý taýyp, avtorlyq tujyrymdama jasadyq. Bul shoý men úshin qanshalyqty mańyzdy bolsa, sonshalyqty qorqynyshty, biraq osy shoýda alǵash ret avtorlyq jumysymdy usynamyn. ıAǵnı, spektaklderden bastap, beıne jáne mýzykalyq shyǵarmalardyń bári ózindik. Men úshin ýaıymdary, nesıeleri, basqa da oılary bar adamdar shoýǵa kelip, onyń bárin umytyp ketýi mańyzdy. Biz eki jyldyq úzilis jasaǵandyqtan, osy ýaqyt ishinde kóptegen ıdeıalar men oılardy jınaqtap kele jatyrmyn. Kórermender osy ıdeıalardy baǵalar degen úmittenemin.

- Sporttyq mansaptyń arqasynda siz álemniń túkpir-túkpirine bardyńyz. Bárinen buryn qaıda baryp demalýdy qolaı kóresiz?

- Mende eshqashan demalys bolǵan emespin.

- Jaqsy, demalysty qoıa turalyq. Mysaly, erkin úsh kúnińiz bolsa, ony qaıda ótkizýdi jón kórer edińiz?

- Úıde. Men úshin demalys - belgili bir ıdeıalardy jobalaý. Eger shoý kórsetilmese, onda mýzyka jazǵym keledi. Eger mýzyka bolmasa, endeshe grafıkalyq dızaındy qolǵa alamyn. Eger grafıkalyq dızaın bolmaǵan kúnde onda sýretke túsirýmen aınalysamyn. Eger fotosýret bolmasa, onda... Mysaly, alǵashqy jeke mobıldik qosymshamdy jasar edim.

 - Qandaı?

- Jeke qosymshany. Men ol týraly da kóp aıta almaımyn. Іske asyrǵym keletin bir ıdeıa bar. Buny qalaısha daıyn jobaǵa aınaldyrýǵa bolady? Men úshin eń bastysy, belgili bir jańa salaǵa dendeı enip, zertteý der edim. Tatıana Anatolevna Tarasova maǵan únemi: «Biz qyzmettiń ózgerýine beıimdelýimiz kerek» deıtin. Degenmen, ol ondaı qabiletimen erekshelene qoımaıtyn edi (kúledi). «Úıdi jınadyń ba - demalǵanyń sol. Qyzmettiń ózgerýi - mine, saýyǵý degen sol». Onyń bul aqylyna áli de moıynsunamyn! Burynǵydaı, aqyly meni alǵa jetelep júr.

- Demek, úıińizdi ózińiz tazalaısyz ba?

- Árıne. Basqasha bolmaıdy. Sondyqtan, kýrortta demalyp júrip, nemen aınalysýǵa bolatynyna bas qatyratyn edim. Ýaqytty bosqa ótkizýge bolmaıdy. Jalpy, demalysty josparlap otyrǵan joqpyn.

- Fotografııaǵa qyzyǵýshylyǵyńyz qalaı oıandy?

- Tek qyzyǵýshylyq qana bar. Maǵan zattardyń estetıkasy unaıdy. Bala kezimde kóp nárseni fotosýretke túsirip, kınoındýstrııamen baılanysty mamandyqqa ketemin dep oılaıtynmyn. Sodan keıin ol sýretti qalaı sezinetinimdi túsiný úshin sýretke túsirýdi jalǵastyra berdim. Dostarym óte tanymaldylyqqa ıe bolǵan jáne álemniń TOP-20 tizimine engen mobıldik qosymshany jasap shyǵardy. Olar fotosýret jáne beıne sanatynda óz isiniń aldyńǵy qatarynda. Keıbir naqty standarttarǵa saı sýretke túsirýdi qalaı anyqtaý kerektigin úırený kerek boldy.

- Aıtpaqshy, estetıka týraly... Japondyq jýrnaldardyń biriniń nusqasyna saı, siz eń ádemi fıgýrısterdiń tizimine kirdińiz: 9-orynnan kórindińiz. Buny qalaı qabyldadyńyz?

- Men óz-ózime synshylmyn jáne ózimdi harızmaǵa ıemin dep aıta almaımyn. Baǵdarlamalarymdy kórý maǵan óte qıyn, jumysymdy baǵalaý kúrdeli. Artyqshylyqtardan góri kemshilikteri kózime uryp turady. Men úshin estetıka degen - tabıǵattyń ózine ǵana tán tańǵajaıyp beıneler: kókjıek syzyǵy, kúnniń ornalasýy, belgili bir tártipte jazyla jaıylǵan bulttar... Estetıka degen - sizdiń belgili bir adamǵa qaraı bergińiz keletini nemese qyzyǵýshylyq týdyratyn elementti kórýden talmaıtynyńyz - biraq kórgińiz kele beretini. Estetıka - ádemi shrıft, qyzyqty logotıp. Bul meniń árdaıym boıymda boldy, biraq men onyń baryn ańǵara bermeıtinmin. Fotosýretterdiń arqasynda men sýretke túsirýdi unatatynymdy túsindim.

- Sport pen oqý - sizdiń ómirińizdegi eki negizgi baǵyt. Biraq, bala kezden-aq oqýdy qolaı kórmeı, sportpen shuǵyldanyp ketkenderdiń bary shyndyq. Demek, sizge sporttyń da, oqýdyń da mańyzy birdeı me?

- Óte durys aıtasyz. Sport - ómirdiń belgili bir bóligi. Bul óte uzaq ýaqytqa sozylatyndaı kóringenimen, qysqa ýaqyt kezeńi. Men qazir 24 jastamyn. 20 jyldan beri sporttamyn. Mansapty aıaqtar kúnim de alys emes. Sporttan qashan ketetinimdi bilmeımin, sondyqtan da ol jaıly suramańyz (kúledi). Sportshy men bilim úılesimsiz degen pikir orynsyz. Bilimnen bas tartýǵa bolmaıdy. Siz sportshy retinde ornyńyzdy taba almaýyńyz múmkin, biraq tulǵa retinde qalyptasý kerek.