Daýdy sotsyz sheshý: 2026 jyly medıatorlarǵa qandaı talap qoıylady

Maman daıarlaýdyń jańa tásili

Qazaqstan Respýblıkasy Medıatorlar qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Dmıtrıı Fırsenko medıatsııa (daýdy sotqa barmaı, mamannyń qatysýymen sheshý protsessi) salasyndaǵy basty jańalyq Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi janynan Úılestirý keńesiniń qurylýy ekendigin atap ótti.

– Bul keńes medıatorlardy oqytý baǵdarlamalaryn bekitetin negizgi organǵa aınaldy. Onyń basty mindeti – mamandardy daıarlaý isin bir júıege keltirip, ortaq standart qalyptastyrý, – deıdi ol.

Onyń aıtýynsha, qazir elimizde mamandar úsh deńgeı, ıaǵnı medıatsııanyń jalpy kýrsy, mamandandyrylǵan kýrs jáne medıator-trenerler baǵdarlamasy boıynsha oqytylady. Endi medıatorlar birlestikteriniń barlyǵy óz oqý josparlaryn osy keńespen kelisýge mindetti.

2011 jylǵy zańnan zamanaýı reformalarǵa deıin

Elimizde medıatsııa ınstıtýtynyń irgetasy 2011 jyly «Medıatsııa týraly» zań qabyldanǵanda qalanǵan edi. Keıingi jyldary qujatqa medıatorlardyń mártebesin, olardy daıarlaý jáne tirkeý tártibin naqtylaıtyn ózgerister engizildi.

Ýaqyt óte kele bul sala otbasylyq-turmystyq janjaldardyń sheńberinen shyǵyp, kommertsııalyq daýlardy jedel sheshýdiń tıimdi quralyna aınaldy.

Búginde medıatorlarǵa qoıylatyn talap ta qatań.

– Kásibı medıator bolý úshin arnaıy oqýdan ótip, sertıfıkat alý jáne reestrge ený shart. Buǵan qosa mamandar jyl saıyn óz biliktiligin arttyryp otyrýy tıis, – deıdi Dmıtrıı Fırsenko.

Biryńǵaı standart pen etıka kodeksi

2026 jyldan bastap qaýipsizdik, qupııalylyq jáne taraptardyń teń quqylyǵyn qamtamasyz etetin biryńǵaı sapa standarttary engizildi. Onyń saqtalýyn quzyrly organdar qadaǵalaıdy.

Sondaı-aq, buǵan deıin ár birlestiktiń óz ishki erejesi bolsa, endi barshaǵa ortaq Etıka kodeksin qabyldaý josparlanyp otyr.

– Qyzmet kórsetýdiń biryńǵaı standarttaryn bekitý úshin ortaq etıka kodeksi qajet, – dep túsindirdi sarapshy.

Medıatsııa qaı salada tıimdi?

Búginde medıatorlar eńbek daýlarynan bastap, banktik, korporatıvtik, tipti qylmystyq isterge deıingi máselelerdi sheshýge aralasady. Protsesti sotqa deıin de, sot kezinde de, sondaı-aq buıryq oryndalý satysynda da bastaýǵa bolady.

Statıstıkaǵa súıensek, 2011 jyldan beri elimizde 300 myńnan astam daý medıatsııanyń kómegimen oń sheshimin tapqan. Qazir respýblıka boıynsha 3,5 myńǵa jýyq maman jumys isteıdi.

Tsıfrlandyrý men qaýymdastyqtyń róli

Qazaqstan Respýblıkasy Medıatorlar qaýymdastyǵy salanyń damýyna sheshýshi ról atqaryp otyr. Olar qyzmet kórsetý standarttaryn ázirleıdi, oqytýdy uıymdastyrady jáne mamandardyń reestirin júrgizedi.

Sondaı-aq Qazaqstannyń Medıatorlar qaýymdastyǵy salany tsıfrlandyrýǵa basa mán berip otyr.

– Bizde TMD elderi ishinde balamasy joq medıatorlardyń tsıfrlyq reestiri jumys isteıdi. Aldaǵy ýaqytta taraptar kelisimderge onlaın qol qoıyp, búkil protsesti qashyqtan ótkize alady, – dedi sarapshy.

Medıatorlar birlestikterin reformalaý

Kásibı qaýymdastyqta uıymdyq modelge engiziletin ózgerister talqylanyp jatyr. Atap aıtqanda Ózin-ózi retteıtin uıymdardyń mindetti mártebesinen bas tartyp, onyń ornyna kommertsııalyq emes birlestikterge kóshý usynyldy.

– Qazirgi Ózin-ózi retteıtin uıymdarǵa qoıylatyn talaptar kúrdeli, sol sebepti salanyń damýyn tejep otyr. Al bul ózgerister birlestikter sanyn arttyryp, ony kúsheıtýge múmkindik berer edi, – dep atap ótti Dmıtrıı Fırsenko.

Onyń pikirinshe, kásibı birlestikter sanynyń artýy básekelestik orta esebinen qyzmet kórsetý sapasynyń jaqsarýyna yqpal etpek.

Halyqaralyq tájirıbe men erikti tańdaý

Eýropa men AQSh-ta medıatsııa quqyqtyq mádenıettiń ajyramas bóligine aınalǵan. al birqatar memleketterde daýdy sotqa deıin mindetti túrde retteýge talpynys jasaý qaǵıdaty qoldanylady. Azııa elderinde, mysaly, Japonııa men Býtanda, medıatsııa qarym-qatynasty jaqsartady degen tujyrymdamaǵa negizdeledi.

Qazaqstan osy tájirıbeni eskere otyryp, óziniń jeke modelin qalyptastyryp keledi.

Degenmen mamannyń pikirinshe, bul qural azamattyń erikti tańdaýy bolýy tıis.

– Adamnyń tańdaýy bolýy mańyzdy. Ol sotqa bara ma, álde daýdy medıatsııa arqyly sheshe me – muny taraptardyń ózderi sheshýi kerek, – deıdi tóraǵa.

Bolashaqqa boljam qandaı?

Mamandardyń baǵalaýynsha, zańnamany odan ári jetildirse, medıatsııa belsendi damyp, daýlardy sheshý júıesinde eleýli úlesin tıgizbek.

– Medıatsııa qaralatyn daýlardyń jalpy sanynyń 25 paıyzyna deıin medıatorlardyń kómegimen sheshilýi múmkin, – dedi sarapshy.

Halyqtyń meıilinshe tolyq aqparattandyrylýy, kásibı standarttardyń damýy jáne tsıfrlandyrý medıatsııany suranysqa ıe quralǵa aınaldyryp, qoǵamdaǵy janjal deńgeıin tómendetýge jáne quqyqtyq mádenıetti nyǵaıtýǵa yqpal etedi dep senemiz.

Eske sala keteıik, buǵan deıin Qazaqstandaǵy balabaqshalar men kolledjderde de medıatsııa qyzmetteri engiziletinin habarlaǵan bolatynbyz.