«Daryn» syılyq qana emes: jas talanttardy qoldaý júıesi qalaı ózgerdi

«Daryn» — jastardy qoldaý quraly

Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń málimetinshe, «Daryn» syılyǵy 1992 jyly Úkimet qaýlysymen taǵaıyndalǵan. Táýelsizdiktiń alǵashqy kezeńinde memlekettiń qarjylyq múmkindikteri óte shekteýli bolǵanyna qaramastan daryndy jastardy qoldap, ǵylymnyń, mádenıet pen sporttyń damýyna serpin berý qajet boldy.

— Sol kezeńde memleket bir mezgilde birneshe mindetti sheshti. Bir jaǵynan, daryndy jastardy qoldaý qajet bolsa, ekinshi jaǵynan, ǵylymnyń, mádenıet pen sporttyń damýyna yntalandyrý tetikterin qalyptastyrý, sondaı-aq jas mamandardyń eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna qosqan úlesin moıyndaý mańyzdy boldy, — dep atap ótti vedomstvoda.

Jabyq irikteýdiń ornyna sarapshylardyń saralaýy

Toqsanynshy jyldary syılyqtyń taǵdyry tek joǵary deńgeıde sheshiletin. Mádenıet mınıstrliginiń túsindirýinshe, 1992-1996 jyldary baıqaýdy tolyqtaı Úkimet baqylaǵan. Mınıstrler Kabıneti janyndaǵy arnaıy komıtet ótinimderdi ózi qabyldap, laýreattardy ózi tańdaǵan. Syılyq eki jylda bir ret qana berildi, laýreattar sany az boldy, al irikteý jabyq túrde ótti.

— Mundaı model sol kezeńdegi basqarý qaǵıdatyna saı keldi. Ol kezde negizgi sheshimderdiń bári ortalyq memlekettik organdarda shoǵyrlanǵan edi, — dep túsindirdi mınıstrliktegiler.

Betburys kezeńi 2010 jyldary bastaldy. Naqty aıtsaq, syılyq tolyqqandy konkýrstyq negizge kóshti.

— Búginde «Daryn» syılyǵynyń rásimi áldeqaıda ashyq ári aıqyn. Mindetter naqty bólingen. Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi men Jastar jáne otbasy isteri komıteti tek uıymdastyrýǵa jaýap beredi. Al jeńimpazdardy táýelsiz komıssııa anyqtaıdy, — delingen vedomstvo málimetinde.

Komıssııa quramyna ǵylym, óner, sport, jýrnalıstıka jáne qoǵamdyq sala ókilderi tartylady. Mundaı jan-jaqty tásil árbir ótinimdi keshendi baǵalaýǵa múmkindik beredi. Buryn laýreattar ákimshilik tártippen anyqtalsa, qazir marapat ıelerin kásibı mamandardan quralǵan úlken komıssııa tańdaıdy.

Qatysýshylardyń jas shegi qalaı ózgerdi?

Bastapqyda «Daryn» syılyǵyna 35 jasqa deıingi azamattar úmitker bola alatyn. Bul talap 20 jyldan astam ýaqyt boıy saqtaldy. Alaıda 2015 jyly «Memlekettik jastar saıasaty týraly» zańǵa engizilgen ózgeristerge baılanysty jas shegi 29 jasqa deıin tómendetildi. Keıin 2023 jyly jas mólsheri qaıtadan 35-ke deıin keńeıtildi.

Mádenıet mınıstrliginiń málimetinshe, bul ózgerister zańnamanyń jańartylýymen tikeleı baılanysty edi.

Іrikteý júıesi qalaı jetildi?

Jas shegimen qatar laýreattardy irikteý júıesi de túrlenip otyrdy. Alǵashynda úmitkerdiń eńbegin jurt jappaı moıyndaýy basty ólshem bolsa, búginde naqty nátıjelerdiń dáleldenýi negizgi talapqa aınaldy.

Qazir úmitkerlerdi qaraý kezinde mynadaı jetistikter eskeriledi:

• halyqaralyq jáne respýblıkalyq baıqaýlardaǵy jeńisteri;

• kásibı jáne shyǵarmashylyq qyzmetindegi nátıjeleri;

• joǵary sporttyq kórsetkishteri;

• mańyzdy qoǵamdyq jáne ınnovatsııalyq jobalarǵa qatysýy.

Osy ózgerister aıasynda syılyqtyń baǵyttary 10 salaǵa deıin keńeıdi. Olardyń qatarynda ǵylym, ádebıet, jýrnalıstıka, sport, teatr jáne kıno, klassıkalyq mýzyka, estrada, dızaın, halyq shyǵarmashylyǵy jáne qoǵamdyq qyzmet bar.

Alǵashqy satyda ótinimder salalyq sektsııalarǵa bólinedi. Bul ár baǵyt boıynsha jetistikterdi dálirek baǵalaýǵa múmkindik beredi. Keıin materıaldar komıssııanyń qorytyndy qaraýyna usynylady. Syılyq berý týraly sheshim osydan keıin qabyldanady. Sheshim qabyldaý myna kezeńderden turady:

— ashyq daýys berý;

— otyrystardy tirkeý;

— hattama toltyrý;

— pikirler teń túsken jaǵdaıda komıssııa tóraǵasynyń sheshýshi daýysy.

«Daryn» syılyǵynyń deńgeıin kótergender

«Daryn» syılyǵy taǵaıyndalǵan ýaqyttan beri 380-nen astam adam laýreat atanǵan. Olardyń qatarynda álemdik deńgeıdegi sport juldyzdary Danııar Eleýsinov, Rızabek Aıtmuhan jáne Dastan Sátbaev, Dımash Qudaıbergen, Eńlik Kýrarbek, Rýhııa Baıdúkenova jáne Bolat Sadrıddın sııaqty óner maıtalmandary bar.

Al klassıkalyq mýzykada Baǵjan Esirkep pen Nazym Saǵyntaı, halyq shyǵarmashylyǵy salasynda Asqar Muqııat pen Іnkár Aıdarhanqyzy, belgili akterler Aıan Ótepbergen men Eldos Shaıkenov te «daryn» syılyǵynyń deńgeıin úzdiksiz jetistikterimen kóterip júr.

Ǵylym salasynda Fedor Malchık, Erasyl Erlanuly, Nurlan Qanat jáne Ásem Áshimova sııaqty laýreattar tabysty eńbek etip júr.

Syılyqtyń eń jas ıegeri — opera ánshisi Marııa Mýdrıak.

Syılyqtyń mólsheri qalaı ózgerdi?

Ýaqyt óte kele syılyqtyń somasy da ózgerdi. Alǵashqy jyldary syılyqtyń kólemi bıýdjet múmkindigine qaraı qubylyp otyrdy. Keıin júıe naqty normatıvtik sıpat alyp, zańmen rettele bastady. Odan ári syılyq mólsheri bekitilip qana qoımaı, kezeń-kezeńimen ulǵaıtyldy.

Ár kezeńdegi syılyq mólsheri:

• 2014–2017 jyldary — 200 000 teńge;

• 2018–2023 jyldary — 600 000 teńge;

• 2024–2026 jyldary — 1 000 000 teńge.

Degenmen syılyqtyń basty qundylyǵy qarajat somasynan memlekettik deńgeıde tanymaldyq jaǵyna oıysyp keledi. Óıtkeni osy kúnge laýreattardyń eleýsiz qalyp, óz salasynan alshaqtap ketkeni neken-saıaq.

«Daryn» syılyǵyn tsıfrlandyrý

Mádenıet mınıstrliginiń málimetinshe, «Daryn» syılyǵyna ótinim qabyldaý jáne ony qaraý úderisteri tsıfrlandyrylmaq. Sondaı-aq jekelegen rásimderdi memlekettik qyzmet formatyna kezeń-kezeńimen kóshirý kózdelip otyr. Osylaısha syılyq barǵan saıyn standarttalǵan ári ashyq júıege aınala túspek. ıAǵnı búkil protsess tsıfrlyq basqarý modeline kóshirilip jatyr. Ózgermeıtin tek mıssııasy ǵana — jastardyń jetistigin memlekettik deńgeıde moıyndaý.

Buǵan deıin «Daryn» syılyǵyna kimder úmitker bola alatynyn jazǵan edik.