Darıǵa Nazarbaeva: Josparly ekonomıkadan ketsek te, ákimdikter tsıfrlardy oıdan shyǵaryp otyr

Senat Tóraǵasy sharany asha kelip, ótken otyrysta kóptegen máseleler talqylanǵanyn jáne bıýdjet zańnamasyn jetildirý jóninde tapsyrmalar berilgenin atap ótti.

Senatorlar aldynda ulttyq ekonomıka mınıstri Rýslan Dálenov baıandama jasady. Ol bıýdjet protsesin reformalaý jónindegi jol kartasynyń oryndalý barysy týraly aıtty. Mınıstrdiń aıtýynsha, ótken jyly memlekettik josparlaý júıesine ózgerister engizý týraly Úkimet qaýlysynyń jobasy ázirlengen bolatyn.

Senat Tóraǵasy óz kezeginde maqsatty kórsetkishterdi jetildirý máselesin kóterip, ony naqty talqylaýdy usyndy. Darıǵa Nazarbaevanyń aıtýynsha, kórsetkishterge umtylý ákimderdi málimetterge kórsetkishti qosyp jazýǵa májbúr etip otyr.

«Óıtkeni olardyń oryndyǵynda «otyrýy» osyǵan baılanysty bolýda. Aýyl sharýashylyǵynyń bári jeke menshikte ári ónim óndirýshiler de jeke adamdar bolǵanda – bul tańqalarlyq jaǵdaı. Biz josparly ekonomıkadan bas tarttyq. Endeshe ákimdikter nege tsıfrlardy oıdan shyǵarýǵa májbúr bolyp otyr?! Sondyqtan ádis-tásilderdi ózgertý kerek», - dedi Darıǵa Nazarbaeva.

Darıǵa Nazarbaevanyń pikirinshe, bıýdjettik baǵdarlamalardy júzege asyrý barysyndaǵy memlekettik satyp alý kezinde ájeptáýir problemalar týyndaıdy.

«Bastapqy ıdeıa jaqsy boldy. Ol bıýdjet qarajatyn jymqyrýdy qysqartýǵa, sybaılas jemqorlyq deńgeıin tómendetýge jáne memlekettik tapsyrysty júzege asyrý kezindegi ashyqtyqqa baǵyttalǵan. Qaǵaz júzinde bári jaqsy boldy. Zańdar da qabyldandy, qanshama túzetýler engizildi. Áıtse de, osynyń bári jumys istemeı otyr», - dedi Senat Tóraǵasy.

Darıǵa Nazarbaeva, sondaı-aq, memlekettik qorǵanys tapsyrysynyń jekelegen baptary boıynsha aqparatqa qol jetkizýge qatysty oıyn ortaǵa saldy: «Men onda qupııa tehnıka, áskerı jabdyqtar, elektronıka, baılanys bar ekenin túsinemin. Biraq, áskerdi ómirlik qajetti taýarlarmen jabdyqtaýǵa qatysty – tamaqtaný, kıim-keshek, jıhaz týraly máseleler nege óte qupııa boldy? Áskerı tehnıka men qaýipsizdik máselesine qatysty emes máselelerdiń bári ashyq bolýy tıis. Satyp alynǵan osy ónim kóleminiń qandaı ekenin bilesiz be? Bul bizdegi bıznes, agroónerkásip kesheni, jeńil ónerkásip úshin tamasha qoldaý bolar edi».

Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi esep komıtetiniń tóraǵasy Natalıa Godýnovanyń aqparattary boıynsha, memlekettik satyp alý týraly zań jetildirilse de, ol zańdy syrt aınalyp ótken satyp alýlar beleń alǵan. Elimizdiń barlyq aımaqtaryndaǵy memlekettik satyp alýlardyń 90%-y bir jerden júzege asyp keledi.

Otyrys barysynda bıýdjettiń kiris bóligin ulǵaıtý jónindegi sharalar týraly másele de qaraldy. Rýslan Dalenov óz sózinde salyqtyq jeńildikter men sýbsıdııalardyń tıimdiligine júrgizilgen taldaý nátıjeleri týraly aıtty. Sarapshylardyń baǵalaýynsha, salyqtyq jeńildikterdi tolyq kórsetý úshin esep-qısap sıpattaryna ózgerister qajet bolyp otyr.

Ulttyq ekonomıka mınıstri «qol jetken» jeńildikterge taldaý júrgizýdi salalyq memlekettik organdarǵa zań júzinde mindetteýdi usyndy. «Áıtpese, olardaǵy jeńildikterdiń mýltıplıkatıvtik áseri jónindegi mindettemelerdi oryndaýda jaýapkershiliktiń bolmaýy bıýdjet túsimine keri áser etedi», - dedi R.Dálenov. Ol sondaı-aq ár túrli salada bolǵandyqtan olardaǵy jeńildikterdiń tıimdiligin biryńǵaı tásil arqyly baǵalaý múmkin emestigin atap ótti.

Qarjy mınıstriniń birinshi orynbasary Berik Sholpanqulov óz baıandamasynda bıýdjettiń kiris bóligin ulǵaıtý jóninde qabyldanyp jatqan sharalar taqyrybyn odan ári jalǵastyrdy. B.Sholpanqulov «Atameken» jáne basqa bıznes-qaýymdastyqtardyń ókilderi tarapynan synǵa túsip jatsa da, qosymsha qun salyǵy boıynsha esepke qoıý shegin 20 myń aılyq eseptik kórsetkishke deıin tómendetý týraly usynys durys ekenin atap ótti: «Bul shara elektrondy túrde shot-faktýralardy jazatyn salyq tóleýshiler sanyn ulǵaıtady, tıisinshe, saýda aınalymynyń edáýir bóligin teńdeı túrde jaryqqa shyǵarady».

Konstıtýtsııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary komıtetiniń tóraǵasy Vladımır Volkov Armenııa, Reseı jáne Qyrǵyzstannan ákelingen avtomobılderdiń kedendik baj ben kádege jaratý tólemderiniń, qosymsha qun salyǵynyń bıýdjetten tys qalýy týraly másele kóterdi. Senator sondaı kólik ıeleriniń esebin almaǵan memlekettik organdardyń, atap aıtqanda ishki ister, ádilet, qarjy mınıstrlikteriniń jumysyna syn aıtty.

Qarjy mınıstriniń birinshi orynbasary jaýap sózinde odaqqa qatyspaıtyn basqa memleketterdiń aýmaǵy arqyly avtomobılderdi shyǵarý jónindegi tarmaqtardy kedendik baqylaý organdarynyń qarastyrmaǵany týraly aıtty. Búgingi kúni bul kemshilikterdi joıý jóninde kelissózder júrgizilýde.

Joǵarǵy Palata basshysy óz kezeginde shyǵyndardy bıýdjetke qaıtarý nusqalaryn qaıta qaraý qajettigin atap ótti. «Kólik markasyna, qunyna, kólemine baılanysty qansha tóleýi kerek ekenin ár adam túsiný kerek. Ony saralap qarap, ymyraǵa kelý kerek», - dedi D.Nazarbaeva.

Otyrysta sóz alǵan senator Dáýren Ádilbekov memlekettik baǵdarlamalardyń tıimdilik kórsetkishterin anyqtaý, sondaı-aq jergilikti bıýdjettiń aýyspaly shyǵyndaryn jabý máselelerin qozǵady.

Darıǵa Nazarbaeva otyrys qorytyndysy boıynsha bıýdjetaralyq qatynastardy jańǵyrtý, bıýdjettiń tórtinshi deńgeıin engizý máselelerin qarastyrý boıynsha jumys tobyn qurýdy usyndy.