Dárigerlerdi qorǵaıtyn zań qoǵamdaǵy agressııa deńgeıin báseńdetýge de baǵyttalyp otyr
ASTANA. KAZINFORM – Keshe ǵana Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev medıtsına qyzmetkerlerin quqyqtyq qorǵaýdy kúsheıtý týraly zańǵa qol qoıdy. Bul zańnyń týyndaýyna ne túrtki bolǵanyn statıstıkadan-aq kórýge bolady.
Resmı derekke súıensek, Qazaqstanda medıtsına qyzmetkerlerine qarsy jasalatyn zorlyq-zombylyq birneshe jyl qatarynan kóbeıip kele jatyr. Densaýlyq saqtaý mınıstri Aqmaral Álnazarova Úkimet otyrystarynyń birinde 2019 jyldan beri dárigerler men feldsherlerge qarsy 170-ten astam shabýyl tirkelgenin tilge tıek etken bolatyn.
Al Ashat Aımaǵambetov sııaqty Májilis depýtattary naqty ahýal resmı statıstıkadaǵy jaǵdaıdan áldeqaıda kúrdeli ekenin aıtyp júr. Osyny alǵa tartqan Parlament pen Densaýlyq saqtaý mınıstrligi dárigerlerdi agressıvti áreketterden qorǵaıtyn zań qabyldap, oǵan Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev qol qoıdy.
Osy zańnyń jobasyn talqylaǵan kezde Ashat Aımaǵambetov medıtsına mamandaryna jasalǵan zorlyq-zombylyqtyń 280 faktisi tirkelgenin jarııa etti. Bul – Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń statıstıkasynan áldeqaıda kóp. Zańda arnaıy norma bolmaǵandyqtan medıtsına ókilderiniń kóbi mundaı jaǵdaıǵa asa mán bermeı, «mamandyǵymyzdyń jaǵymsyz qyry» dep, quqyq qorǵaý organdaryna júgine bermeıdi. Depýtat keltirgen derek pen mınıstrlik statıstıkasynyń arasyndaǵy aıyrmashylyqtyń syry osynda jatsa kerek.
Zań jobasy qolǵa alynǵan 2025 jyly Densaýlyq saqtaý mınıstrligi dáriger jumysyna kedergi keltirýmen baılanysty 58 qylmystyq faktini anyqtaǵan. Osyǵan deıin bir jyldyń ishinde munsha fakti tirkelip kórmegen. Buǵan deıingi zańnamada medıtsına qyzmetkerine shabýyl jasaý ákimshilik quqyq buzý retinde rásimdelip, «usaq buzaqylyq» sanatynda qaralyp keldi. Qylmystyq kodekste dárigerdiń qyzmetine kedergi keltirý, qorqytý nemese kúsh qoldaný jeke norma bolyp kirmegendikten, jaza jeńil boldy. Saldarynan dárigerlerge judyryq ala júgirý jıilep, agressııanyń mundaı túri qoǵam arasynda qalypty dúnıe bolyp qalyptasa bastady degen tujyrymnyń da qısyny bar.
Osylaısha Qylmystyq kodekske engizilgen túzetýler medıtsına qyzmetkerlerin erekshe qorǵalatyn tulǵalar sanatyna qosty. Endi dárigerge kúsh qoldaný, qysym kórsetý nemese qyzmetin atqarýǵa kedergi keltirgender aıyppul tólep qutylmaıtyn boldy. Mundaı áreketti sot dáriger densaýlyǵyna qasaqana zııan keltirý dep tanysa, 5 jyldan 10 jylǵa deıin, aýyr zardappen aıaqtalǵan áreketterge 12 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý jazasy kesiledi.
Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy bul máseleni talaı jyldan beri kóterip keledi. Uıymnyń Attacks on Health Care (Densaýlyq saqtaý qyzmetine jasalǵan shabýyldar) bastamasynda densaýlyq saqtaý qyzmetine jasalǵan fızıkalyq shabýyl, qorqytý, jumysyn toqtatýǵa májbúrleý, jumysyna kedergi jasaý – densaýlyq saqtaý júıesiniń jumysyn álsiretetin zorlyq-zombylyq dep aıqyndalǵan. Qazaqstan qabyldaǵan zańnyń normalary da osy qaǵıdatqa dálme-dál kelip tur.
DDU zertteýleri álem boıynsha medıtsına qyzmetkerleriniń 8-38 paıyzy eńbek jolynda kem degende bir ret fızıkalyq zorlyq-zombylyqqa tap bolǵanyn tirkegen. Medıtsına ókilderin qorǵaý soǵyspen, áskerı qaqtyǵyspen, arnaıy operatsııalarmen baılanysty doktrınalar men konventsııalarda keńinen kórinis tapqan. Kez kelgen tótenshe jaǵdaıda, túrli qaqtyǵystarda dáriger qyzmetine qandaı da bir jeleýmen kedergi keltirý, onyń qyzmetine muqtaj adamdy kúshpen tutqyndap áketý halyqaralyq normalarǵa, adamnyń ómir súrý quqyǵyna qaıshy áreket dep baǵalanady. Jeneva konventsııalary dárigerlerdi, aýrýhanalar men medıtsınalyq kólikti qarýly qaqtyǵystar kezinde arnaıy qorǵalatyn nysandar dep tanyǵan. Al «medıtsınalyq beıtaraptyq» qaǵıdasy, medıtsına qyzmetkerine qasaqana zııan keltirý – halyqaralyq gýmanıtarlyq quqyq normalaryn buzý bolyp esepteledi (Medical neutrality túsindirmesi).
Halyqaralyq qylmystyq sottyń Rım statýty medıtsına mamandaryna baǵyttalǵan qasaqana shabýyldy soǵys qylmysy retinde qarastyrady. Mundaı áreketke qatysqan tulǵalar qylmystyq jaýapkershilikke tartylady.
Medıtsınasy damyǵan, negizgi quqyqtyq kanondar tolyqtaı bekip, zań ústemdigi birjola ornaǵan órkenıetti elderdiń keıbirinde de dárigerler arnaıy normalarmen qorǵaýǵa alynǵan.
Mysaly, Ulybrıtanııada dárigerler men jedel járdem qyzmetkerin qorǵaýǵa baǵyttalǵan naqty qylmystyq bap bar. 2018 jyly jetildirilgen Tótenshe jaǵdaı qyzmetkerlerine jasalǵan shabýyldar týraly zańda (Assaults on Emergency Workers) jedel járdem júrgizýshilerine shabýyl jasaý qylmys bolyp esepteletini aıqyndalǵan jáne 12 aıǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý jazasy kózdelgen. Alaıda bul zań dárigerdi tótenshe jaǵdaıda jumys istep jatqan jerinen zorlyq-zombylyqqa tap bolsa ǵana qorǵaıdy.
Italııada medıtsına qyzmetkerlerine qarsy zorlyq-zombylyq Qylmystyq kodekstiń arnaıy baptarymen qýdalanady. Ondaı áreketten medıtsına ókilderiniń densaýlyǵyna zııan kelse, shabýyldaǵan adam 2-5 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrylady.
AQSh-tyń keıbir shtattarynda medıtsına ókilderi ózine qarsy agressıvti áreketten aýyr zardap shekkeni dáleldense, shabýyldaǵan adamǵa 10 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý jazasy qoldanylady. Osy keltirilgen statıstıkalarǵa, halyqaralyq tájirıbege qarap, medıtsına qyzmetkerlerin qorǵaıtyn zań der kezinde qabyldanǵan shara ekenin ańǵarýǵa bolady.
Bul zań jumys babymen agressııaǵa tap bolatyn ózge sala qyzmetkerlerin zańmen qorǵaıtyn tutas quqyqtyq júıeniń qalyptasýyna jol ashatyn qadam bolýy da múmkin. Óıtkeni biz mysalǵa keltirgen Ulybrıtanııanyń Tótenshe jaǵdaı qyzmetkerlerine jasalǵan shabýyldar týraly zańy naqty bir salanyń ókilderin emes, adam qaýipsizdigine jaýapty mamandardyń bárin qorǵaýǵa baǵyttalǵan. Germanııa men AQSh-tyń, Kanadanyń tájirıbesi de osyǵan uqsas. Budan shyǵatyn qorytyndy, Qazaqstanǵa da barlyq qyzmet babyndaǵy qyzmetkerlerdi agressıvti qaýip-qaterden qorǵaıtyn ortaq zań qabyldaý tıimdi bolar edi. Bul eldiń quqyqtyq júıesin birizdi etip, qoǵamdaǵy jalpy agressııany azaıtýǵa yqpal etedi.