Dáriger mártebesi men kadr máselesi: medıtsınadaǵy ózgerister qandaı

Statıstıka ne deıdi?

Bıylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha densaýlyq saqtaý júıesinde 280 555 medıtsına qyzmetkeri eńbek etedi. Onyń ishinde 83 994 dáriger jáne 196 531 orta býyn medıtsına qyzmetkeri bar. Orta býyn mamandarynyń 8 091-i joǵary meıirgerlik bilim alǵan. Al medıtsına qyzmetkerleriniń jalpy sanynyń 39,4 paıyzyn 35 jasqa deıingi jastar quraıdy.

Sońǵy on jylda elimizde ana men bala ólimi 12 paıyzǵa tómendep, halyqtyń ortasha ómir súrý uzaqtyǵy 75 jasqa jetti. Sonymen birge elimiz medıtsınalyq týrızm kartasynda óz ornyn qalyptastyryp keledi. Qazir Qazaqstanǵa jyl saıyn 45 elden 10 myńnan astam adam emdelýge keledi.

Alaıda bul jetistiktermen qatar sheshimin kútken máseleler de bar. Ásirese kadr tapshylyǵy, aýyl medıtsınasynyń jaı-kúıi men medıtsına qyzmetkerleriniń qaýipsizdigi ózekti. Sondyqtan memleket ınfraqurylymdy jańǵyrtýmen qatar sala mamandaryn qoldaýǵa basymdyq berip otyr.

2029 jylǵa deıingi baǵdar

Osy maqsatta Qazaqstanda 2029 jylǵa deıin densaýlyq saqtaýdy damytýdyń jańa tujyrymdamasy ázirlendi. Qujat medıtsınalyq kómektiń qoljetimdiligin arttyrýdy, tsıfrlyq sheshimderdi engizýdi jáne halyqtyń ómir súrý uzaqtyǵyn 77 jasqa deıin jetkizýdi kózdeıdi.

Tujyrymdama toǵyz strategııalyq baǵyttan turady. Olardyń qatarynda alǵashqy medıtsınalyq-sanıtarııalyq kómekti kúsheıtý, joǵary tehnologııalyq medıtsınany damytý, dári-dármekpen qamtamasyz etý júıesin jetildirý jáne kadrlyq áleýetti arttyrý bar.

Degenmen kez kelgen reformanyń nátıjesi ony júzege asyratyn mamandarǵa baılanysty. Sondyqtan memleket dárigerlerdi áleýmettik qoldaý sharalaryn da kúsheıtip keledi.

Qoldaý qalaı iske asyp jatyr?

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen 2020–2023 jyldary medıtsına qyzmetkerleriniń jalaqysy kezeń-kezeńimen ulǵaıtyldy. Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń málimetinshe, dárigerlerdiń jalaqysy jyl saıyn 30 paıyzǵa, al orta býyn medıtsına qyzmetkerleriniń jalaqysy 20 paıyzǵa artqan.

Sonyń nátıjesinde dárigerlerdiń ortasha aılyq jalaqysy 2025 jyly 598,1 myń teńgege jetip, 2020 jylmen salystyrǵanda úsh esege ósken. Al orta býyn medıtsına qyzmetkerleriniń jalaqysy 315,6 myń teńgeni qurap, bes jylda 2,4 ese artty.

Memlekettik qoldaý tek jalaqy ósimimen shektelmeıdi. Ásirese aýyldyq jerlerge maman tartýǵa erekshe nazar aýdarylyp otyr.

Jyl basyndaǵy málimet boıynsha Qazaqstanda 3869 dáriger jetispeıdi. Onyń 803-i aýyldyq jerlerge tıesili. Eń joǵary tapshylyq Túrkistan, Mańǵystaý, Soltústik Qazaqstan, Aqmola jáne Batys Qazaqstan oblystarynda tirkelgen.

Máseleni sheshý úshin elimizdiń 16 óńirinde 529 medıtsına qyzmetkerine 100 eń tómengi jalaqy kóleminde nemese arttyrylǵan mólsherde birjolǵy tólem berilgen.

– Ótken jyly 100 eń tómengi jalaqy kólemindegi nemese arttyrylǵan mólsherdegi (10 mln teńge) birjolǵy tólemder Qazaqstannyń 16 óńirinde júzege asyryldy. Ony aýyldyq jerlerge jumys isteýge barǵan 529 medıtsına qyzmetkeri aldy, – delingen DSM-nyń Kazinform agenttigine bergen jaýabynda.

Tólem alǵandar sany boıynsha Mańǵystaý oblysy kósh bastap tur. Munda 113 medıtsına qyzmetkerine 960,5 mln teńge tólengen.

Budan bólek dárigerlerge turǵyn úı satyp alýǵa jeńildetilgen nesıe, kóterme járdemaqy, kommýnaldyq shyǵyndardy óteý jáne basqa da áleýmettik kepildikter qarastyrylǵan.

Mamandardyń kásibı damýyna da kóńil bólinip jatyr. Bıýdjet esebinen shamamen 24 myń medıtsına qyzmetkeri biliktiligin arttyrý kýrstarynan ótken.

Sondaı-aq «Qazaqstannyń eńbek sińirgen dárigeri» atty jańa qurmetti ataq engizildi. Ol 1000 AEK kólemindegi birjolǵy tólemmen birge beriledi. Al «Úzdik maman» baıqaýy jeńimpazdaryna 500 AEK kóleminde syıaqy tólenedi. Ótken jyly mundaı marapatqa 17 maman ıe bolǵan.

Jaqynda memleket, jumys berýshiler jáne kásipodaqtar arasynda 2026–2028 jyldarǵa arnalǵan Salalyq kelisimge qol qoıyldy. Qujat aldaǵy ýaqytta medıtsına qyzmetkerleriniń quqyǵyn qorǵaýǵa jáne áleýmettik kepildikterdi kúsheıtýge baǵyttalǵan.

Soǵan qaramastan, medıtsına júıesindegi eń kúrdeli máselelerdiń biri – kadr tapshylyǵy tolyq sheshimin tapty deý qıyn.

Dárigerlerdi daıarlaý jáne qaýipsizdik

Kadr máselesin sheshý úshin bıyldan bastap medıtsınalyq bilim berý júıesinde aýqymdy ózgerister bastalady. Endi bolashaq dárigerler úshin jeti jyldyq oqý modeli engizilip, altynshy kýrs stýdentteri alǵash ret resmı «dáriger-ıntern» mártebesin alady.

Májilis depýtaty Ashat Aımaǵambetovtiń aıtýynsha, bul ózgerister túlekterdiń praktıkalyq daıyndyǵyn kúsheıtip, oqý aıaqtalǵannan keıin birden jumysqa ornalasýyna múmkindik beredi.

– Stýdent alǵash ret resmı «dáriger-ıntern» mártebesine ıe bolady. Bul oǵan medıtsınalyq júıelerge qol jetkizýge, jalaqy alýǵa jáne áleýmettik qorǵanys quraldaryn paıdalanýǵa múmkindik beredi, – deıdi depýtat.

Memleket mamandardy daıarlaýmen qatar, olardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge de basymdyq berip otyr.

Sońǵy bes jylda dárigerlerge qatysty 280 zorlyq-zombylyq deregi tirkelgen. Osyǵan baılanysty zańnamaǵa ózgerister engizilip, medıtsına qyzmetkerlerine kúsh qoldanǵandarǵa 12 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý jazasy qarastyryldy.

Qazir jedel járdem qyzmetkerleri beınejeton taǵyp júr. Elimiz boıynsha 2100-den astam brıgadany 3600 beınejetonmen qamtamasyz etý josparlanǵan. Sonymen qatar 636 qabyldaý bólmesine dabyl túımeleri ornatylady.

DSM Ǵylym jáne adamı resýrstar departamenti dırektorynyń orynbasary Ulmıra Nuralıevanyń aıtýynsha, bul sharalar medıtsına qyzmetkerleriniń qaýipsizdigin arttyrýǵa baǵyttalǵan.

– El medıtsınasy jańa damý kezeńine aıaq basty. Memleket ınfraqurylymdy jańǵyrtyp, qarjylandyrýdy ulǵaıtyp qana qoımaı, salanyń negizgi kapıtaly sanalatyn dárigerlerdi qorǵaýǵa basymdyq berip otyr, – deıdi Ulmıra Nuralıeva.

Bir salany tańdaǵan egizder

Densaýlyq saqtaý salasynda júrgizilip jatqan ózgeristerdiń naqty nátıjesin jas mamandardyń eńbek jolynan kórýge bolady. Sonyń bir mysaly – Qordaı aýdandyq ortalyq aýrýhanasynda qyzmet etetin egiz meıirbıkeler Aızada men Nurzada Tabıevalar.

Aq halatty egizder birge ósip, birge bilim alyp qana qoımaı, bir mamandyqty tańdap, búginde halyq densaýlyǵyna qatar qyzmet etip júr. Olardyń ortaq armany – adam janyna arasha bolý.

Mektep qabyrǵasynan bastap medıtsına salasyna qyzyqqan olar 2018 jyly Bishkek medıtsınalyq kolledjine túsip, «Jalpy meıirbıke isi» mamandyǵy boıynsha bilim alǵan.

Úsh jyldyq oqýyn támamdaǵan soń týǵan jerine oralyp, eńbek jolyn bastaıdy. 2022 jyly Jastar praktıkasy baǵdarlamasy aıasynda balabaqshada medbıke bolyp qyzmet atqaryp, tájirıbe jınaqtaıdy.

Al 2023 jyldan beri Qordaı aýdandyq ortalyq aýrýhanasynda eńbek etedi. Qazir ekeýi de terapııa bólimshesinde meıirbıke qyzmetin atqarady.

Aızada Erikqyzynyń aıtýynsha, medıtsına salasyn tańdaýǵa bala kezden qalyptasqan adamǵa paıda tıgizý nıeti sebep bolǵan.

– Meıirbıke bolý – úlken jaýapkershilik. Ár naýqastyń saýyǵyp ketýine óz úlesińdi qosý úlken qýanysh syılaıdy. Biz úshin patsıentterdiń alǵysy – eń úlken marapat, – deıdi ol.

Aıta keteıik, eldegi medıtsına uıymdarynda 45 myńnan astam bos oryn bar.