Daǵdarysty jeńý úshin mega jobalardan bas tartyp, naqty sektordy qoldaý qajet

«Kemedeginiń jany bir». ıAǵnı alys ta jaqyn elderdegi, aýyly aralas, qoıy qoralas kórshilerimizdegi qazirgi keleńsiz jaǵdaıdyń salqyny Qazaqstanǵa da jetti. Ekonomıst-sarapshylardyń baǵalaýynsha, aldaǵy jyldar jalpy jahandyq ekonomıka úshin de, Qazaqstan úshin de ózindiq qıyndyǵy mol bolmaq. Negizgi tabys qaınary - shıkizattyń qazirgi baǵasy syn kótermeıdi. Bıýdjet qazany ortaıdy. Ony qaıta toltyrýdyń da aýyly ázirge alystap tur. Endeshe, qaıtpek kerek, qaıtsek súrinbeı, qabyrǵamyz qaıyspaı shyǵa alamyz bul tyǵyryqtan? «Búginde biz bıýdjetke salyqtyq túsimderdiń 20 paıyzǵa derlik tómendegenin aıtyp otyrmyz. Qosylǵan qun salyǵyn tóleý kólemi tórtten birge, al tabysqa korporatıvtik salyq boıynsha 13 paıyzǵa tómendedi. Bul bar bolǵany bızneske qosymsha qysymdy bildiretin bolady. Bıýdjet shyǵyndaryn Ulttyq qor esebinen jabý - kóregendik emes. Biz aldaǵy jyldardyń qandaı bolaryn bilmeımiz. Sondyqtan meniń ustanymym qaǵıdatty - Ulttyq qor qarjylaryn aǵymdaǵy shyǵyndarǵa paıdalaný toqtatylýy tıis», - degen bolatyn QR Prezıdenti Nursulttan Nazarbaev 30 qarashadaǵy «Qazaqstan jańa jahandyq naqty ahýalda: ósim, reformalar, damý» Joldaýynda. Búgingi tańdaǵy jaǵdaıda ekonomıkanyń qaı salasyna basymdyq bergen jón. Árıne, áleýmettik salanyń orny bólek. Degenmen qasqaldaqtyń qanyndaı qat bolyp otyrǵan qarjynyń birshama bóligin bıznestiń qaıtarymy tez, ónimdi de ótimdi salasyna salǵan jón bolar degen de oıǵa ketetinimiz bar. Bul turǵyda Memleket basshysynyń 30 qarashadaǵy «Qazaqstan jańa jahandyq naqty ahýalda: ósim, reformalar, damý» Joldaýynda salyq rejimin úsh deńgeıge deıin ońtaılandyrý jónindegi tapsyrmasy óte ózekti ekenin aıta ketý kerek. «Álemdegi, sonyń ishinde Eýropa men Shyǵys Azııadaǵy ekonomıkanyń ahýalyn eskere otyryp, jaǵdaıdyń jýyq arada jaqsarýyn boljaý múmkin emes. Halqymyz qalyptasqan jaǵdaıdy bilýi tıis, kásiporyndarymyzdyń kirisi azaıyp, tabystyń tómendeýi jáne jumys oryndarynyń qysqarýy yqtımal. 2007-2009 jyldardaǵydan da kúshti, naǵyz daǵdarys dendep keledi», - dedi Memleket basshysy 19 qazan kúni Úkimet basshysy Kárim Másimovke osy máselege oraı birqatar naqty tapsyrma bergen kezinde. Bul aşy da bolsa shyndyqty aıtý, basqa tóngen qıyndyqty jasyrmaý. Endeshe «kórpege qarap kósiletin» shaq týdy. Árkimniń qarym-qabiletin kórsetetin shaq týdy. Sondaı-aq bul tirshiligińdi dóńgeletý óz qolyńda turǵandyǵyn, bos belbeý bolsań, birdi eki ete almasań qatal naryqtyń jaǵaǵa jańqasha laqtyryp tastaıtyndyǵyn eskertý. Úkimet te osynaý «tar jol taıǵaq keshýden» súrinbeı ótý joldaryn qarastyryp baǵýda. Bıýdjettiń ár tıynyn eseptep, qarapaıym halyqtyń basyna túser aýyrtpalyqty azaıtý, daǵdarys ekpinin álsiretý baǵytynda shuǵyl sharalardy qolǵa alyp jatyr. Elbasy bıylǵy Joldaýda atap ótkendeı, 2016 jyldyń 1 qańtarynan bastap muǵalimder men dárigerlerdiń jalaqysyn 29 paıyzǵa deıin kóterý sonyń bir aıǵaǵy ispettes. Ádette, qıyndyqtan da qaıyr bar. Ol bizge tyńnan jol ashýǵa, tyń bastamalardy izdeýge umtyldyrady. Daǵdarys jańa baǵyttarǵa jol ashady. Al sol jańa baǵyttar jaıly sarapshylar da qadaý-qadaý pikir-usynystaryn bildirýde. Aldaǵy jyly as ta tók zamannyń aýyly alystaıdy. Bul basy ashyq másele. Qysqasy, halyqtyń basym bóligi qarapaıym birtoǵa tirshilikke kóshetin bolady. Al qazirgideı munaı men gaz jáne metall baǵasynyń túsýi úkimetti kapıtaldy qoldanýdyń basqa baǵyttaryn izdeýge májbúrleýde. Mundaǵy aldymen qolǵa alynyp jatqan másele - shıkizat sektorynan tys salalarǵa ınvestorlar izdeý, shaqyrý, olarǵa ózge elderde joq jeńildikti jaǵdaı týǵyzý. Árıne, kelisimder de jasaldy, kelissózder de júrip jatyr. Investıtsııasyn quıýǵa ýáde bergenderdi de kóz kórdi. Shıkizat kózderinen quıylyp jatqan salyq túsimderi qysqardy, memleket tarapynan shyǵyndardy ońtaılandyrý sharalary júrip jatyr. Biraq bul ońtaılandyrý bilim, densaýlyq saqtaý, qorǵanys jáne qoǵamdyq tártipti saqtaý sııaqty sektorlaryna kóp áser etpeýi qajet. Árıne, zeınetaqymen qamsyzdandyrý, memlekettik bilim jáne densaýlyq saqtaý júıesinde olqylyqtar jeterlik. Olar synalyp ta jatyr. Degenmen sońǵy jyldary qazaqstandyq bılik áleýmettik úlgimen qamtýda jańashyl bastamalardy ómirge endirdi. Endeshe bul baǵyttaǵy jumystardy daǵdarysty kóldeneń tartyp toqtatýǵa bolmaıdy. Óıtkeni, ony báseńdetý, azamattardyń bılikke degen senimine selkeý túsirmek. Bılikke ázirshe jańa aýqymdy mega jobalardan bas tartýǵa týra keledi, al az shyǵynmen jaqsy nátıjege jetý úshin naqty sektordyń negizgi salalaryndaǵy - ónerkásip jáne aýyl sharýashylyǵy bıznes belsendiligin qoldaıtyn standarttyq quraldardy tıimdi túrge aýystyrý qajet. «Kásiporyndar memleket qarajatpen qamtamasyz etedi dep kútpeýi tıis. Olaı bolmaıdy, Ulttyq qordyń aqshasyn jańa nysandar qurylysyna, sondaı-aq nashar jumys isteıtin kásiporyndardy qoldaýǵa, sýbsıdııalaýǵa paıdalanýǵa tyıym salamyn. Bul jaǵdaıda qandaı óndiris tıimdi, qaısysy tıimsiz jumys isteıtini birden kórinedi. Sondaı-aq biz barynsha tıimdi menedjment tartý úshin jekeshelendirý júrgizemiz», - dedi Qazaqstan Prezıdenti. Bul degen sóz úkimetke de, jergilikti atqarýshy organdarǵa da, memlekettik kompanııalarǵa da qajetsiz shaǵyn jáne orta deńgeıdegi fırmalardy básekege qabiletti ortaǵa ótkizý ǵana emes, sonymen qatar memlekettik iri bıznestiń aktıvterin naqty aýqymda jekeshelendirý. Munyń nátıjesinde QR-nyń munaıdan ózge bıznesine, 1990 jyldardaǵydaı óz aqshalarymen, standarttarymen jáne tehnologııalarymen strategııalyq sheteldik ınvestorlardyń kelýi ábden múmkin. Biraq bul arada sol kezeńge qaraǵanda úlken aıyrmashylyq bar. Endi olar bastapqy kapıtaldy jınaýdyń jabaıy jaǵdaılarynda emes, barynsha kúshti ári kásibı úkimeti jáne jergilikti atqarýshy organdary bar memlekette jumys jasaıtyn bolady. Bul baǵytqa aptanyń basynda jarııa etilgen N.Nazarbaevtyń Qazaqstan halqyna Joldaýynda da kóp kóńil bólingen. Atap aıtar bolsaq, Elbasy Úkimetke Jekeshelendirý týraly jańa zań daıyndaýdy júktedi, ınvestorlar tartýǵa baǵyttalǵan Úkimettik jáne óńirlik keńester, «Astana» halyqaralyq qarjylyq haby qurylyp, 6 makroóńir úshin jekelegen baǵdarlamasy qabyldanatyn bolady. Memleket basshysynyń Qytaıǵa sapary barysynda QHR ınvestorlarymen shıkizattyq emes salaǵa 23 mlrd dollar kóleminde kelisimderge qol jetkizildi. Qazan aıynyń sońynda QR Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń London men Parıjge sapary aıasynda Qazaqstan jalpy kólemi 11,5 mlrd. AQSh dollarynyń kelisimsharttaryna qol qoıyldy. Endeshe, aldaǵy kóldeneń kezdeser kedergilerdi jeńý jolyna onyń aldyn alýǵa osylaısha qam jasaý, daǵdarystyń bel qaıystyrar qıyndyǵyn jeńildetýde kóregendik tanyta bilý, bul joly da «tar jol, taıǵaq keshýden» alyp shyǵatyny anyq. Elbasy «Qazaqstan jańa jahandyq naqty ahýalda: ósim, reformalar, damý» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda atap ótkenindeı, «daǵdarystardyń bári ótkinshi, ótedi de ketedi. El táýelsizdigi, ult muraty, urpaq bolashaǵy sııaqty uly qundylyqtar ǵana máńgi». Erlan Qojakeldıev