Daǵdarystan keıin dúnıejúzinde Qytaı, Úndistan sııaqty jańa ekonomıkalyq ortalyqtar paıda bolady - professor O.Sábden
/strong>Naýryzdyń 3-i. QazAqparat / Ádilet Musahaev / - Dúnıejúzilik daǵdarystyń bolatynyn ǵalymdar ýaqytynda aıtqan bolatyn, biraq Amerıka bastaǵan alpaýyt memleketter oǵan mán bermedi. Munvyń sońy álemdik daǵdarysqa ákep soqty.
Bul jaıynda búgin ekonomıka ǵylymynyń doktory Orazaly Sábden aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat.
Onyń aıtýynsha, 1980 jyldardyń basynda dúnıejúzi boıynsha jalpy ishki ónimniń kólemi men qarjylyq aktıvterdiń kólemi birdeı bolyp, aqsha men taýar alamasyp otyrǵan. Al, daǵdarystyń aldynda 2007 jylǵy esep boıynsha, ishki ónimnen aqshanyń salmaǵy 12 esege asyp ketken.
Al ekonomıka daǵdarystan keıin qalaı damý kerek, neni eskerý qajet degenge ǵalym konseptýaldy alty máseleni alǵa qoıady.
Birinshiden, ol aldaǵy ýaqytta halyqaralyq ınstıtýttardyń róli ósetindigin, nemese ol tarap qarjy retteý júıesi qurylatyndyǵyn aıtady. Sonymen qatar, dúnıejúzilik valıýta máselesi qoıylýy múmkin, dúnıe júzinde damyǵan memleketter, belgili qoǵam uıymdary, terror, klımat jylýy, ashtyq, bilim, aýrý, adamǵa ajal ákeletin máseleler men aınalysýy tıis, adamzat óz qolymen jasaǵan qıyndyqty ózi sheshpese, sol qursaýda qalatyndyǵyn aıtady. Ekinshi másele, daǵdarystan keıin dúnıejúzinde Qytaı, Úndistan sııaqty jańa ekonomıkalyq ortalyqtar paıda bolatyndyǵyn aıtady. Dúnıejúziniń damý ortalyǵy Azııa -Tynyq muhıty aýmaǵyna aýysýy múmkin. Osy tusta Qazaqstan shyǵysqa da bet burǵany durys bolatyndyǵyn aıtady. Úshinshiden, daǵdarys keı memleketterge árıne úlken qıynshylyqtar alyp keldi, al keıbir elder daǵdarysty aýyzdyqtady. Al baı memleketter kedeı elderdiń tabıǵı resýrstaryn paıdalanbaqshy. Olar ózderindegi artyq aqshasyn kedeı memleketterdiń menshigine almastyrý arqyly ekspo-ıntegratsııaly jolmen sheshpek. Nemese, ınvestıtsııa beremiz dep taǵy da qaryzǵa otyrǵyzýy múmkin, deıdi O.Sábden. Tórtinshi másele, qaı memleket bolmasyn, daǵdarystan shyǵý úshin óziniń strategııalyq jospary bolýy kerektigin aıtady. Ol jospar jańa tehnologııaǵa, óndiriske, bilimge, ǵylymǵa baǵyttalýy kerektini jetkizdi. Al Qazaqstan úshin ishki nesıe kózine baǵyttalǵan jáne shetten qorǵaıtyn myqty qarjylyq ınvestıtsııalyq júıe kerektigin aıtyp ótti. Besinshi másele, daǵdarystan soń 6-shy tehnologııalyq ýklad meńgerile bastalatyndyǵyn aıtady. Munyń negizinde nanotehnologııa, bıotehnalogııalar ıgerile bastaıdy. Tehnologııalyq ýkladtyń damýynan biz 50-60 jyl artta qalyp otyr ekenbiz. Altynshy, keleshekte ıntellektýaldy ekonomıka damıdy, ol adamnyń bilimine, ǵylymyna, ıntellektýaldy múmkindikterine arnalǵan bolady. Intellektýaldy ekonomıka degenimiz - adamnyń ómir súrý deńgeıine, onyń ómir súrýine jaǵdaı jasaý, densaýlyǵy, rýhanı qajettiligin qamtamasyz etý jáne taǵy basqalar. Mine 10 tomdyq tańdamaly eńbegimde 18 jylda egemendi el bolǵaly biz qalaı damydyq, qandaı qıyndyqtar boldy, qandaı múkindikterdi jiberip aldyq, qandaı jetistikterge jettik degendeı Qazaqstannyń jańa ekonomıkasy jazylǵan, deıdi ǵalym Orazaly Sábden.
