Chek bolmasa da aqshańyzdy qaıtara alasyz — zańger keńesi
PETROPAVL. KAZINFORM — Qazirgi tańda saýda-sattyqtyń túri kóbeıip, onlaın tapsyrys berý qalypty jaǵdaıǵa aınaldy. Al ınternet arqyly tapsyrys bergen taýar múlde sýrettegideı bolmaı shyǵýy múmkin.
Kópshilik sapasyz taýarǵa tap bolǵanymen, óz quqyǵyn qorǵarda qınalyp jatady. Biri zańdy, endi biri qaıda júginerin bilmeıdi. Tutynýshy qandaı jaǵdaıda aqshasyn qaıtara alady? Qandaı taýar qaıtarylady, qaısysyn qaıtarý múmkin emes? Daýdy sotqa jetkizbeı sheshýge bola ma? Bul týraly Soltústik Qazaqstan oblystyq advokattar alqasynyń múshesi Olga Gavrık aıtyp berdi.
— Olga Nıkolaevna, eń aldymen satyp alýshynyń negizgi quqyqtaryna toqtalyp ótseńiz.
— Qazaqstanda tutynýshylardyń quqyǵy Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý týraly zańmen retteledi. Bul zań ár azamattyń múddesin qorǵaýǵa baǵyttalǵan. Eń bastysy, ár adam taýardy nemese qyzmetti erkin tańdaýǵa quqyly. Sonymen qatar satyp alýshy satýshy týraly, taýardyń sapasy, quramy, jaramdylyq merzimi jóninde tolyq ári naqty aqparat alýy kerek.
Tutynýshy taýardyń qaýipsiz bolýyn talap ete alady. ıAǵnı satyp alynǵan zat adamnyń densaýlyǵyna, ómirine nemese múlkine zııan keltirmeýi tıis. Budan bólek, satyp alýshy taýardyń sapasyn, salmaǵyn, kólemin, tolyq ekenin tekserýge quqyly.
Eger taýar sapasyz bolyp shyqsa nemese aqaýy anyqtalsa, tutynýshy ony aıyrbastaýǵa, aqshasyn qaıtaryp alýǵa nemese keltirilgen shyǵyndy óndirip alýǵa quqy bar.
— Qandaı jaǵdaıda taýardy qaıtarýǵa nemese aıyrbastaýǵa bolady?
— Eger taýar sapaly bolsa, biraq qandaı da bir sebeppen unamasa, mysaly ólshemi, túsi, pishini sáıkes kelmese, satyp alýshy ony 14 kún ishinde aıyrbastaı alady. Árıne, taýar qoldanylmaǵan bolýy kerek jáne bastapqy qalpy saqtalýy tıis.
Al eger taýar sapasyz bolsa, onda másele basqasha qaralady. Mysaly, taýardyń jaramdylyq merzimi bolsa, tutynýshy sol merzim ishinde shaǵym túsire alady. Al kepildik merzimi berilgen taýarlarda talap kepildik ýaqyty aıaqtalǵanǵa deıin qoıylady. Kepildik merzimi taýar satyp alýshyǵa berilgen kúnnen bastap esepteledi.
— Al eger jaramdylyq nemese kepildik merzimi kórsetilmese she?
— Mundaı jaǵdaıda tutynýshy zań boıynsha eki jyl ishinde shaǵym túsire alady. Keı jaǵdaıda taýardyń naqty shyǵarylǵan kúni emes, tek aıy nemese jyly ǵana jazylady. Ondaıda zań boıynsha aıdyń sońǵy kúni nemese jyldyń sońǵy kúni esepke alynady.
— Keıde satýshylar taýardy qabyldamaı, aqshany qaıtarýdan bas tartady. Mundaıda ne isteý kerek?
— Eń aldymen jazbasha talap-aryz daıyndaý qajet. Onda taýar qashan jáne qaıdan alynǵany, qandaı aqaý anyqtalǵany jáne tutynýshynyń talaby naqty kórsetilýi tıis. Eger satýshy aryzdy qabyldamasa, ony tapsyrys hat arqyly jibergen durys. Hattyń jetkizilgeni týraly habarlama saqtalýy kerek. Al másele sheshilmese, ýákiletti organǵa júginýge bolady.
— Talap-aryzdy qalaı durys jazǵan jón?
— Qujatta satýshy men satyp alýshynyń derekteri, baılanys nómirleri kórsetilýi kerek. Sondaı-aq máseleniń máni naqty ári túsinikti jazylýy qajet. Talapty anyq kórsetý mańyzdy. Mysaly, tutynýshy aqshany qaıtarýdy talap ete me, taýardy aýystyrǵysy kele me, álde jóndeýdi suraı ma — munyń bári naqty jazylýy tıis. Sońynda kúni men qoly qoıylady.
— Taýardy qaıtarý úshin chektiń bolýy mindetti me?
— Árıne, chek bolǵany jaqsy. Biraq ol joǵalsa nemese satýshy bermese, tutynýshy óz quqyǵyn qorǵaı almaıdy degen sóz emes. Zań boıynsha satyp alýshy kýágerlerdiń sózine, foto-vıdeo materıaldarǵa nemese basqa da dálelderge súıene alady. Sondyqtan chek joq eken dep qol qýsyryp otyrýǵa bolmaıdy.
— Qazir ınternet arqyly saýda jasaý kóbeıdi. Onlaın satyp alýda neni eskerý kerek?
— Internet arqyly alynǵan taýarlarda da tutynýshynyń quqyǵy tolyq saqtalady. Mundaı jaǵdaıda kepildik merzimi taýar satyp alýshynyń qolyna tıgen kúnnen bastap esepteledi. Eger taýardy arnaıy ornatý nemese jınaý qajet bolsa, onda merzim sol jumystar aıaqtalǵannan keıin bastalady.
Keıde satýshynyń kinásinen tutynýshy taýardy paıdalana almaı jatady. Mysaly, jıyntyq tolyq bolmaýy múmkin nemese ornatýǵa qajetti bólshekter jetispeıdi. Mundaı jaǵdaıda kepildik merzimi másele sheshilgenge deıin toqtatylady.
— Qaıtarýǵa bolmaıtyn taýarlar bar ma?
— Iıa, Zań boıynsha keıbir taýarlar aıyrbastaýǵa nemese qaıtarýǵa jatpaıdy. Olardyń qatarynda dári-dármek pen medıtsınalyq buıymdar, ish kıimder, shulyqtar, janýarlar men ósimdikter bar. Sonymen qatar metrlep ólshep satylatyn matalar, lınoleým, kabelder sekildi taýarlar da qaıtarylmaıdy. Uıaly telefondarǵa arnalǵan abonenttik qurylǵylar da osy tizimge kiredi.
— Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý organdaryna qashan júgingen durys?
— Eger tutynýshy satýshyǵa talap-aryz joldap, biraq jaýap ala almasa nemese másele sheshilmese, onda tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý organdaryna júginýge bolady. Ádette mundaı mekemeler daýdy sotqa jetkizbeı sheshýge kómektesedi.
Eger másele kelisimmen sheshilmese, satýshy aqshany qaıtarýdan nemese taýardy aıyrbastaýdan bas tartsa, onda sotqa júginýge týra keledi. Mysaly, sapasyz taýar úshin tólem qaıtarylmasa nemese qyzmet tıisti deńgeıde kórsetilmese, tutynýshy óz quqyǵyn sot arqyly qorǵaı alady.
Buǵan deıin áleýmettik jelidegi jaýapkershilik týraly zańger keńesin jazǵan edik.
