ChatGPT: oqýǵa qajet járdemshi me, álde bilimge tóngen qater me
ASTANA. KAZINFORM – Jasandy ıntellekt qazaqstandyqtardyń kúndelikti turmysyna qarqyndy enip keledi. Ásirese mektep oqýshylary neırojelilerdiń kómegine jıi júginetin boldy. ChatGPT olar úshin repetıtorǵa da, anyqtamalyq ortalyqqa da, tipti úı tapsyrmasyn oryndap beretin kómekshige de aınaldy. Bilim alý júıesinde «daıyn asqa tik qasyq» bolyp júrgen oqýshylardyń búgingi jaǵdaıyn Kazinform tilshisi talqyǵa saldy.
«Keıde kóshirip alatynym bar...»
Oqýshylardyń aıtýynsha, olar ChatGPT-di kóbine shyǵarma, referat, prezentatsııa daıyndaý úshin, matematıka men fızıkadan esep shyǵarý úshin, sondaı-aq qazaq jáne aǵylshyn tilderin meńgerip, kúrdeli taqyryptardy túsiný úshin paıdalanady.
– ChatGPT-di tek belgili bir jaǵdaılarda ǵana qoldanamyn. Kóbinese qazaq tilin oqý barysynda paıdalanamyn. Jasandy ıntellekt quraldarynan aqparatty óte sırek kóshiremin. Biraq, menińshe, jasandy ıntellektisiz oqý áldeqaıda qıyn bolar edi. Keıde muǵalimderdiń ózderi bizge JI qoldanyp, birdeńe jazyp kelýge tapsyrma beredi. Jeke ózim úshin ChatGPT – syrlasatyn psıholog sııaqty, - deıdi 5-synyp oqýshysy Lıza.
6-synyp oqýshysy Ánel de oqý barysynda jasandy ıntellektini jıi paıdalanatynyn aıtty.
– Men ózime qıyn soǵatyn matematıka men jaratylystaný pánderi boıynsha aqparat suraımyn. Ol maǵan taqyrypty jaqsyraq meńgerýge kómektesedi. Sabaqta muǵalim túsindiredi, sodan keıin men ChatGPT-ge qosymsha suraqtar qoıamyn. Keıde jaýaptardy kóshirip alatynym, tipti aınytpaı basyp alatynym da bolady. Mektepte bizge jasandy ıntellektini qoldaný erejeleri týraly aıtyp turady, - deıdi ol.
«Balalar muǵalimderden qaraǵanda tezirek beıimdeldi»
Ata-analardyń ChatGPT-ge qatysty kózqarasy san qıly. Biri bul tehnologııa balanyń kúrdeli taqyryptardy uǵýyna kómektesedi dep eseptese, ekinshileri tehnologııa tiri oılaý qabiletin almastyryp, balanyń yntasyn tómendetedi dep qaýiptenedi.
– Iá, qyzymnyń sabaqqa jasandy ıntellektini qoldanatynyn bilemin. Aqparatty qysqartý, negizgi oıdy tabý, aǵylshyn jáne qazaq tilderinen aýdarma jasaý úshin paıdalanady. Bala osylaısha sabaqqa daıyndalý ýaqytyn tıimdi jumsaıdy. Buǵan kózqarasym oń, óıtkeni jasandy ıntellekt ár adamnyń, ásirese oǵan muǵalimderden de tezirek beıimdelip ketken oqýshylardyń ajyramas bóligine aınaldy, - deıdi 8-synyp oqýshysynyń anasy Natalıa ıAkovleva.
Sonymen qatar ata-ana balasynyń jasandy ıntellektini bilim alýdyń ornyna emes, bilim alýdyń quraly retinde qoldanǵanyn qalaıdy. Biraq ol úshin mektepterde jasandy ıntellektini paıdalanýdyń erejeleri engizilýi tıis dep esepteıdi.
– Jasandy ıntellekt bilim berý úshin úlken múmkindikter berip otyrǵanyn kórip otyrmyz, biraq bilim berý júıesiniń ózi áli ózgergen joq. Sabaqtar da, úı tapsyrmalary da eskishe beriledi. Sondyqtan balalarǵa ózdiginen oılanǵannan góri, tapsyrmany ChatGPT-ge sala salyp, daıyn jaýapty alý áldeqaıda ońaı. Bálkim bul jerde bilim berý salasyna reforma qajet shyǵar, - dep qosty Natalıa.
Mektepter jańa formatqa qalaı beıimdelýde?
Pedagogter jasandy ıntellektini durys paıdalanǵan jaǵdaıda, ol oqýdyń tıimdi quralyna aınala alatynyn atap ótedi. Kókshetaý qalasyndaǵy №4 mekteptiń orys tili men ádebıeti pániniń muǵalimi Galına Nıtsevıch orta býynǵa (5-6 synyptar) sabaq beredi. Ustazdyń aıtýynsha, balalar esse jazý nemese shyǵarmashylyq oılaý qabiletin talap etetin úı tapsyrmalaryn oryndaý kezinde jıi jasandy ıntellektige júginedi. Ol mundaı jumystardyń birden kórinetinin aıtady.
– Biz JI-di qalaı anyqtaımyz? Eń aldymen, balanyń bilim deńgeıin bilý kerek. Eger ol aýyzsha tapsyrmalaryn nemese sabaqtaǵy jazba jumystaryn bir deńgeıde atqarsa, al úı jumysynda óziniń kúndelikti sózdik qorynda joq kúrdeli sóılemder men sózderdi paıdalansa, ChatGPT nemese basqa neırojelini qoldanǵanyn anyqtaý qıyn emes. Al joǵary synyptardyń jazbalary «jansyz mátin» sekildi. Olar jazyp alyp kelgen úı jumystary, synyp jumystary lıngvıstıkalyq deńgeıde, tańdalǵan sózder men sóılem qurylymdary arqyly birden seziledi, - deıdi muǵalim.
Galına Nıtsevıch JI-di oılanbastan kóshire salý bilim sapasyna keri áser etedi dep sanaıdy. Al ekinshi jaǵynan, ony belgili bir maqsatta, mysaly, prezentatsııa bezendirý sııaqty jumystarǵa qoldanýdy quptaıdy.
– Keıde balalarǵa daıyn promt (JI-ge beretin tapsyrma mátini) beremiz, al olar sonyń kómegimen belgili bir tulǵamen ıntervıý generatsııalaýy kerek. Keıde oqýshylardyń ózderine promt qurastyrtqan paıdaly. Bul da sóıleý qabiletin jaqsy damytady, óıtkeni durys promt jazý – JI-den sapaly jaýap alýdyń kepili, - dep tolyqtyrdy pedagog.
Muǵalimder de sabaqqa daıyndalý kezinde JI-di qoldanady. Galına Nıtsevıchtiń sózinshe, vıdeomaterıaldar, túrli-tústi prezentatsııalar, test tapsyrmalary men kartochkalar daıyndaıtyn óte qyzyqty neırojeliler bar. Alaıda muǵalim olardy paıdalanǵanda bul jasandy ıntellekt ekenin umytpaı, árdaıym qatelerdiń bar-joǵyn tekserip otyrýy tıis.
– Menińshe, búginde muǵalim tarapynan da, oqýshy tarapynan da JI-di sanaly túrde paıdalaný máselesi alda tur. Meniń oıymsha, JI-di qoldanýdaǵy akademııalyq adaldyq – eń aldymen tárbıe máselesinen bastalady. ChatGPT qurastyrǵan mátindi óz eńbegińdeı kórsetý jaýapsyzdyq ekenin bala kezden sanaǵa quıý mańyzdy. Onyń ústine, bul ádet jaǵymsyz saldarǵa ákeledi. Mundaı jaǵdaıda oqýshylar synı oılaý qabiletinen aıyrylyp, óz oıy men ustanymyn jetkizýge qınalady. Men oqýshylaryma «meıli ol bes-aq jol bolsyn, biraq ózderińiz oılanyp, sezinip jazǵan óz oılaryńyz bolsyn» dep jıi aıtamyn. Olardyń bolashaq maman ekenin, qazirden bastap oılanýdy, sheshim qabyldaýdy jáne jaýapkershilik alýdy úırenýi aldaǵy ómirleriniń sátti bolýyna tikeleı áser etetinin túsinýimiz kerek, - dep esepteıdi pedagog.
JI muǵalimdi almastyra almaıdy
Jasandy ıntellekt muǵalimniń ornyn basa almaıdy, biraq onyń atqaratyn isi men mindetin túbegeıli ózgertedi. Qazirgi tańdaǵy basty maqsat – balalardy tehnologııany oı eleginen ótkizip, jaýapkershilikpen paıdalanýǵa baýlý. Bul turǵyda bilim salasynyń sarapshysy, Májilis depýtaty Irına Smırnova oqý júıesin qaıta quryp, jasandy ıntellektini qashyp qutyla almaıtyn búgingi kúnniń shyndyǵy retinde qabyldaý kerek dep esepteıdi.
– ChatGPT bolsyn, basqa da júıeler bolsyn, bilim deńgeıin kóterýge jaqsy múmkindik beredi. Balalar oǵan kez kelgen ýaqytta repetıtor nemese kúrdeli másele boıynsha kómekshi retinde júgine alady. Búginde talaı jastyń osy tehnologııanyń arqasynda bilim alyp jatqanyn kórip júrmiz. Mektepte bes jyl boıy oqyp, nátıje shyqpaǵan shet tilderin jasandy ıntellekt arqyly tez meńgerip alǵan balalardy bilemin. Biraq bunyń saldary da bar. Eger tek ChatGPT-ge tikeleı suraq qoıyp, daıyn jaýapty óz eńbegińdeı ótkize berseń, bilim sapasy da, balanyń zeıini de tómendeıdi, - deıdi depýtat.
Irına Smırnovanyń paıymdaýynsha, ustazdar qaýymy ózderin bilimniń jalǵyz qaınar kózi sanaýdan arylýy kerek. Mundaı jaǵdaıda, eń aldymen, muǵalimniń ózi ózgerýi tıis.
– Muǵalim bul protsesti toqtata almaıdy, ol bul istiń basynda turyp, balalarǵa onyń barlyq paıdasy men zııanyn ashyp túsindirýi qajet. Úı tapsyrmasyn bala tek daıyn jaýapty kóshire salmaı, jasandy ıntellektini qoldanǵan kúnniń ózinde óz oılaý daǵdylaryn istetip, taldap, júıeleıtindeı etip qurastyrýy kerek. Sondaı-aq, mektepterde árqashan etıkalyq normalar bolýy qajet jáne ony oqýshylarmen birge talqylaǵan jón. Árıne, balalardyń bári birdeı erejeni saqtamaýy múmkin. Alaıda, ereje bolsa, bala qaı jerde múmkindik, qaı jerde qaýip bar ekenin túsinedi. Sonymen qatar balalarǵa plagıattyń ne ekenin mindetti túrde aıtyp otyrý kerek, - dep atap ótti depýtat.
JI-ge qatysty reforma qalandy
Oqý-aǵartý mınıstrligi bul baǵyttaǵy jumystardy bastap ketti. Byltyr kúzde bilim berý júıesine jasandy ıntellektini engizýdiń 2029 jylǵa deıingi negizgi jospary bekitildi.
Bul qujatta tehnologııany qoldanýdyń ádep normalary, oqýshylardyń tsıfrlyq saýattylyǵyn arttyrý jáne ustazdardyń biliktiligin kóterý máseleleri kórsetilgen. Endi mektepter men kolledjderde «akademııalyq adaldyq» degen uǵym jańasha maǵynaǵa ıe bolmaq.
Mınıstrlik taratqan málimetke súıensek, bıylǵy 11 aqpandaǵy jaǵdaı boıynsha elimizde 350 myńǵa jýyq muǵalim jasandy ıntellektini sabaqta tıimdi paıdalanýdy úıretetin tegin onlaın-kýrstan ótken.
– Bul kýrs halyqaralyq tájirıbege súıenip, bizdiń ulttyq erekshelikterimizdi eskere otyryp ázirlengen. Ol muǵalimderdiń zamanaýı tsıfrlyq quraldardy saýatty ári jaýapty qoldaný daǵdylaryn qalyptastyrýǵa kómektesedi. Oqý barysynda ustazdar sabaq materıaldary men test tapsyrmalaryn ázirleýdi, túrli sýretter jasaýdy úırenip, sabaqty josparlaý isin jeńildetip jatyr, - dep túsindirdi vedomstvo ókilderi.
Túıindeı kelgende, ChatGPT jáne basqa da neırojeliler mektep ómiriniń bir bólshegine aınalyp úlgerdi. Ol oqýshyǵa oń qolǵanat ta, úlken kedergi de bolýy múmkin. Bári de osy múmkindikti aqylmen qoldana bilýge jáne ustazdardyń durys baǵyt-baǵdar berýine baılanysty.
Aıta keteıik, buǵan deıin jasandy ıntelektiniń este saqtaý qabiletine áseri, álem elderiniń dástúrli baǵalaý júıesine qaıta oralý úderisi kúsheıip kele jatqany jaıly jazǵan edik.
Sondaı-aq Qazaqstanda bilim berý júıesine jasandy ıntellekt elementterin engizý jańa standarttar aıasynda júzege asyrylady.
Redaktsııanyń resmı saýalyna bergen jaýabynda QR Oqý-aǵartý mınıstrligi memlekettik jalpyǵa mindetti bilim berý standarttaryna engizilgen ózgerister 2026 jylǵy 1 qyrkúıekten bastap kúshine enetinin málimdedi.