CBAM: Qazaqstan eksporty úshin EO naryǵyndaǵy talaptar kúsheıtildi — bul neni ózgertedi
ASTANA. KAZINFORM — Halyqaralyq saýda ortalyǵy men «QazTrade saýda saıasatyn damytý ortalyǵy» AQ Eýropalyq odaqtyń kómirtekti shekaralyq retteý mehanızmi (CBAM) boıynsha Qazaqstannyń daıyndyq deńgeıin baǵalaýǵa arnalǵan eseptiń nátıjelerin usyndy.
Atalmysh zertteý EO-nyń «Ready4Trade Ortalyq Azııa» jobasy aıasynda jasalyp, CBAM talaptarynyń Qazaqstannyń alıýmınıı, temir jáne bolat eksportyna áserin taldaýǵa arnalǵan. Qujat tek qazirgi ózgeristerdi ǵana emes, sonymen qatar Eýropa naryǵyna shyǵý sharttarynyń keń aýqymdy ózgerisin de qarastyrady, munda ekologııalyq talaptar saýda saıasatynyń bir bóligine aınalyp otyr.
CBAM nege EO saýda júıesinde mańyzdy quralǵa aınaldy
CBAM Eýropalyq odaqtyń «Eýropalyq jasyl damý kýrsynyń» bir bóligi sanalady jáne kómirtekti kóp shyǵaratyn ónimderdiń ımportyna kómirtek tólemderin engizýdi kózdeıdi. Ótpeli kezeńnen keıin bul mehanızm 2026 jyldyń qańtarynan bastap tolyq kúshine endi.
Bul júıe EO-nyń bir erejeni barlyq ónimge qoldanatynyn bildiredi, ıaǵnı ishki óndiris te, syrttan ákelinetin taýar da birdeı kómirtek talaptarymen baǵalanady. Osylaısha, naryqqa kiretin ónimniń «ekologııalyq izi» teń dárejede esepke alynbaq.
Sol sebepti eksporttaýshylar endi tek ónimniń baǵasy men sapasyn emes, ony óndirýge ketken kómirtek kólemin de naqty kórsetýi tıis. Bul derekter joǵary bolǵan saıyn, ónimge túsetin qosymsha tólem de artatyn bolady.
Sóıtip, CBAM EO naryǵyna shyǵatyn ónim úshin onyń qansha kómirtek shyǵarǵanyna qaraı qosymsha tólem qosatyn jańa júıege aınalyp otyr.
Jańa talaptar eksport shyǵyndaryn qanshalyqty arttyrýy múmkin
Zertetý avtorlarynyń baǵalaýynsha, kómirtek shyǵaryndylarynyń standartty kórsetkishteri qoldanylǵan jaǵdaıda Qazaqstan eksporttaýshylarynyń jyl saıynǵy mindettemeleri 114 mln eýrodan asyp ketýi múmkin, al júktemeniń 90%-y metallýrgııa sektoryna tıesili eken.
Sarapshylar CBAM mehanızmi kúsheıgen saıyn Qazaqstannyń alıýmınıı, temir jáne bolat eksporttaýshylaryna esep berý men talaptardy oryndaý qıyndaı túsýi múmkin ekenin aıtady. Sondyqtan kompanııalar aldyn ala daıyndalyp, shyǵaryndylardy esepteý men tekserýdiń halyqaralyq tásilderin birtindep engizýi tıis.
— Jalpy alǵanda, Qazaqstannyń alıýmınıı eksportynyń 55%-y Eýropalyq odaqqa jiberiledi. Zertteýge sáıkes, CBAM boıynsha 2025 jylǵy jetkizilim kóleminde óńdelmegen alıýmınıı, temir jáne bolat sekildi negizgi ónimder úshin jyl saıynǵy qosymsha mindettemeler shamamen 114 mln eýrony quraýy múmkin. Qazir biz Eýropalyq odaqtyń jańa talaptaryna beıimdelý úshin ónerkásiptik eksporttaýshylarmen jumys istep jatyrmyz. Bul jumys kompanııalardyń shyǵynyn azaıtyp, Qazaqstan óniminiń EO naryǵyndaǵy básekege qabilettiligin saqtaýǵa baǵyttalǵan, — dedi QazTrade bas dırektorynyń orynbasary Nurlan Qulbatyrov.
Budan biz Qazaqstannyń metallýrgııa salasyndaǵy eksporttyq kiristeriniń eleýli bóligi EO naryǵyna tikeleı táýeldi ekenin kóremiz.
CBAM: eksport shyǵyndary nege táýeldi
Sonymen qatar zertteýde kompanııalardyń tóleıtin shyǵyny tek naqty kómirtek shyǵaryndylaryna emes, olardy qalaı esepteıtinine de baılanysty ekeni erekshe atap ótiledi. Eger kásiporyndar ózderiniń shyǵaryndylaryn naqty ólshep, ony dáleldeıtin júıelerdi engizse, onda olardyń shyǵyndary aıtarlyqtaı azaıýy múmkin.
Halyqaralyq saýda ortalyǵy sarapshylarynyń aıtýynsha, standartty eseptik koeffıtsıentterdiń qoldanylýy keı jaǵdaılarda shyǵyndy negizsiz kóbeıtip jiberýi múmkin. Sondyqtan zertteý avtorlarynyń aıtýynsha, EO naryǵynda básekege qabiletti bolý úshin kompanııalar eń aldymen óz shyǵaryndylaryn naqty eseptep, olardy turaqty túrde baqylaýy kerek. Sonymen qatar ekologııalyq esepti durys ári ashyq júrgizý mańyzdy, óıtkeni dál osy derekter shyǵyndy azaıtýǵa múmkindik beredi.
— Qazirgi ýaqytta Qazaqstan EO-ǵa quny 600 mln eýrodan asatyn bolat pen alıýmınıı eksporttaıdy. Baǵalaý boıynsha, CBAM sheńberinde standartty shyǵaryndylar kórsetkishterin qoldaný jyl saıyn 100 mln eýrodan asatyn qosymsha shyǵyndarǵa ákelýi múmkin. Bul shyǵynnyń 90%-y bolattan jasalǵan ónimderget tıesili. Keıbir esepteýlerde bul ónimderge túsetin qosymsha shyǵyn olardyń óz baǵasynan da asyp ketýi múmkin.Degenmen, bul shyǵyndardy azaıtýǵa bolatynyn basa aıtqym keledi. Ol úshin kásiporyndar ózderiniń shyǵaryndylaryn ólshep, naqty eseptep, óndiristegi shyǵaryndylardy azaıtýǵa jumys isteýi kerek jáne kómirtek qunyn ishki esepte durys engizýi qajet, — Halyqaralyq saýda sarapshysy ári zertteýdiń jetekshi avtory Iost Paývelın.
Nátıjesinde osy sharalar arqyly kompanııalar CBAM-ǵa baılanysty shyǵyndaryn edáýir tómendete alady.
Al óz kezeginde Eýropalyq odaqtyń Qazaqstandaǵy Ókildiginiń yntymaqtastyq bóliminiń basshysy Iohannes Baýr bul júıeniń durys jumys isteýi úshin memleketter men halyqaralyq seristester bir-birimen tyǵyz jumys isteýi kerek ekenin atap ótti.
— CBAM mehanızmi EO-nyń klımattyq jáne saýda saıasatynyń mańyzdy bóligi sanalady. Kompanııalar ekologııalyq eseptilikti ashyq júrgizip, turaqty damý boıynsha derekterdi durys kórsetse, olar halyqaralyq naryqtaǵy ózgerip jatqan talaptarǵa jaqsyraq beıimdelip, básekege qabilettiligin saqtaı alady. Sondaı-aq memlekettik organdar, bıznes jáne HSO sııaqty halyqaralyq seriktester arasyndaǵy yntymaqtastyqty jalǵastyrý bul protsesti barynsha jeńildetýge múmkindik beredi, — dedi ol.
Sarapshylardyń sózinshe, CBAM birtindep tek ekologııalyq qural ǵana emes, sonymen qatar saýda saıasatynyń mańyzdy elementine aınalyp, jetkizý tizbekterine, ózindik qunǵa jáne EO naryǵyna shyǵý strategııasyna áser etip jatyr.
Osylaısha, CBAM Qazaqstan eksportynyń Eýropalyq odaq naryǵyndaǵy básekege qabilettiligine áser etetin negizgi faktorlardyń birine aınalyp keledi. Bul jerde basty másele tek óndiris kólemi emes. Budan bylaı kompanııalar óz shyǵaryndylaryn durys eseptep, ashyq kórsetip, olardy azaıtýǵa daıyn bolýy tıis.
Buǵan deıin EO alǵash ret ımportqa salynatyn kómirtek bajynyń mólsherin belgilegeni jaıly jazdyq.
