Bıýdjetten jeke kapıtalǵa betburys: Qazaqstannyń ınvestıtsııalyq saıasaty ózgerip jatyr

Kapıtal tartý tásilderi de jetildirilip jatyr. Memleket ınvestorlardy belsendi izdeý jáne nysanaly túrde tartý modeline kóshýde. Máselen, óńirler basym salalyq baǵyttardy aıqyndap, aldyn ala pysyqtalǵan ınvestıtsııalyq usynystar ázirleıdi.

Investorlardy súıemeldeý júıesi qaıta qurylyp, endi syrtqy, ortalyq jáne óńirlik deńgeılerde jumys isteıdi. Jobalardy jedel júzege asyrý úshin Fast Track tetigi qoldanylyp, Úkimet janyndaǵy Investıtsııalyq shtabtyń múmkindikteri keńeıtilýde. Investorlardyń quqyqtaryn qorǵaý kúsheıtildi: «prokýrorlyq súzgi» qoldanylady, problemalyq máseleler men shaǵymdardyń biryńǵaı tizilimi qalyptastyrylyp, ınvestıtsııalyq daýlardy sotqa deıin retteý tetikteri jetildirilip jatyr. 2025 jyly ınvestıtsııalar týraly 30 kelisim jasalsa, 2026 jyly jalpy somasy shamamen 5,2 trln teńge bolatyn 26 kelisim jasaldy.

Sonymen qatar negizgi sheteldik áriptesterdi súıemeldeý úshin task force jumys toptarynyń tetigi qalyptastyrylyp, qajetti rásimderden jedel ótýge arnalǵan «jasyl dáliz» qoldanylady. Jańa modeldiń tsıfrlyq baǵyty Ulttyq tsıfrlyq ınvestıtsııalyq platformany damytýdy, sondaı-aq derekterdi taldaý quraldary men jasandy ıntellekt elementterin qamtıtyn ınvestıtsııalyq jobalardy monıtorıngteýdiń ıntegratsııalyq taldaý júıesin ázirleýdi kózdeıdi.

2025 jyly negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestıtsııa kólemi 16,7%-ǵa artty

Qazaqstandaǵy ınvestıtsııalyq belsendilik oń qarqynyn saqtap otyr. 2024 jyly negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestıtsııalar kólemi 19,4 trln teńgeden asyp, naqty ósim 8%-dy qurady. 2025 jyly bul kórsetkish shamamen 23,5 trln teńgege deıin ulǵaıyp, naqty ósim qarqyny 16,7%-ǵa jetti.

2026 jylǵy qańtar-tamyz aılarynda negizgi kapıtalǵa 13,5 trln teńgeden astam ınvestıtsııa salyndy. Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 8,1%-ǵa kóp. Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestıtsııalardyń JІÓ-degi úlesi 2024 jylǵy 14,2%-dan 2025 jyly 14,7%-ǵa deıin ósti. 2026 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynyń qorytyndysy boıynsha bul kórsetkish 13,4%-dy qurady.

Sonymen qatar jańa ınvestıtsııalyq portfel qalyptastyrylýda. Kazakh Invest bazasynda Astanada «bir tereze» qaǵıdaty boıynsha jumys isteıtin Kazakhstan Investment House biryńǵaı aqparattyq ortalyǵyn qurý kózdelgen. Búginde jalpy ınvestıtsııa kólemi $162,5 mlrd bolatyn 667 naqty joba irikteldi. Budan bólek, shıkizat bazasyn damytýǵa baǵyttalǵan jalpy quny $42,6 mlrd bolatyn jobalar pýly qalyptastyrylýda.

2024-2025 jyldary tartylǵan jańa jobalardyń qatarynda tereń óńdeý, ónerkásip, agroónerkásip kesheni jáne kólik ınfraqurylymy salalaryndaǵy óndirister bar. Jambyl oblysynda Fufeng Group quny $350 mln bolatyn júgerini tereń óńdeý jobasyn júzege asyrýda. Qurylys-montaj jumystary 2025 jyly bastaldy, jobanyń birinshi kezeńin 2026 jyly iske qosý josparlanǵan.

Aqmola oblysynda Dalian Hesheng Holding Group quny $500 mln bolatyn bıdaıdy tereń óńdeý keshenin salýda. Ispanııalyq Roca Group Qyzylorda oblysynda quny $70 mln bolatyn sanıtarııalyq-tehnıkalyq ónim óndirý jáne qurastyrý zaýytynyń jobasyn júzege asyrýda.

Almaty oblysynda Solico Group táýligine 155 tonna ónim óndirýge qaýqarly, quny $58,8 mln bolatyn irimshik óndirisiniń qurylysyn bastady. 400-ge jýyq jumys orny ashylatyn kásiporyndy 2027 jyly iske qosý josparlanǵan. Guoyou Materials Group Qazaqstannyń Kaspıı teńizi jaǵalaýynda jylyna 15 mln tonnaǵa deıin júk ótkizýge qaýqarly, quny $1,1 mlrd bolatyn jańa port salý jobasyn pysyqtaýda. Shveıtsarııalyq Harvest Group SA quny $700 mln bolatyn agroındýstrııalyq klasterdi ijúzege asyrýǵa kiristi. Joba aıasynda 300 myń gektar jerdi kezeń-kezeńimen sýarmaly aýyl sharýashylyǵy alqaptaryna aınaldyrý kózdelgen.

Bıýdjet qarajatynyń úlesi 14%-ǵa deıin tómendedi, bıýdjetten tys qarjy kózder 86%-ǵa deıin ósti

Eleýli ózgeristerdiń biri — ınvestıtsııalardyń qarjylyq qurylymy. 2024 jyly memlekettik bıýdjet qarajatynyń úlesi negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestıtsııalardyń jalpy kóleminiń 21,6%-yn, 2025 jyly 21,5%-yn qurady. 2026 jyldyń qańtar-tamyz aılarynda ol 14%-ǵa deıin tómendedi.

Osy kezeńde bıýdjetten tys qarjy kózderi ınvestıtsııalardyń 86%-yna jetti. Onyń negizgi kózi, ıaǵnı 66,7%-y kásiporyndardyń menshikti qarajaty bolyp qalyp otyr. Bank nesıeleriniń úlesi — 5,6%, ózgedeı qaryz qarajatynyń úlesi — 13,7%.

Aǵymdaǵy dınamıka bıýdjetten tikeleı qarjylandyrý azaıǵanyn, al bıznestiń menshikti jáne qaryz qarajattarynyń úles salmaǵy ulǵaıǵanyn kórsetedi. Bul model memlekettik quraldardy kapıtaldyń jalǵyz kózi retinde emes, qosymsha jeke resýrstardy tartý mehanızmi retinde paıdalaný mindetine sáıkes keledi.

Investıtsııalardaǵy óńdeý ónerkásibiniń úlesi 14,1%-ǵa deıin ósti

2025 jyly ınvestıtsııalardyń eń joǵary naqty ósý qarqyny energetıkada 61,8%, agroónerkásip kesheninde 51,8%, óńdeýshi ónerkásipte 39%, aqparat jáne baılanys sektorynda 32% boldy.

Bul úrdis 2026 jyly da jalǵasty. Qańtar-tamyz aılarynda energetıkadaǵy naqty ınvestıtsııalar 49,3%-ǵa, aqparat jáne baılanysta 45,3%-ǵa, óńdeý ónerkásibinde 39,9%-ǵa, AÓK-te 17,6%-ǵa ósti.

Investıtsııalardyń jalpy kóleminde jekelegen salalardyń úlesiniń ózgerýi erekshe baıqalady. Máselen, óńdeý ónerkásibinde kórsetkish 2024 jylǵy 10,7%-dan 2025 jyly 12,7%-ǵa jáne 2026 jylǵy qańtar-tamyzda 14,1%-ǵa deıin jetti. AÓK-te 3,8%-dan 5,6%-ǵa, energetıkada 6,9%-dan 9,7%-ǵa, aqparat jáne baılanysta 1,8%-dan 2,3%-ǵa deıin kóterildi.

Dese de taý-ken ónerkásibiniń úles salmaǵy 2024 jylǵy 18,7%-dan 2026 jylǵy segiz aıda 13,9%-ǵa deıin qysqardy.

Ózgerister ekonomıkanyń qurylymynda da kórinis tapty. JІÓ-degi óńdeý ónerkásibiniń úlesi 2024 jylǵy 12,4%-dan 2025 jyly 12,8%-ǵa deıin ósti, al 2026 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynyń qorytyndysy boıynsha 14%-ǵa jetti. Osy kezeńde munaı-gaz sektorynyń úlesi JІÓ-niń 8,1%-dan 7,8%-ǵa deıin, jalpy taý-ken ónerkásibiniń úlesi 12%-dan 11,7%-ǵa deıin qysqardy.

Naqty sektorǵa 8 trln teńge: «Báıterek» holdıngi qarjylandyrý júıesin qaıta quryp jatyr

Jańa ınvestıtsııalyq arhıtektýrada basty ról «Báıterek» holdıngine berilmek. 2026 jyly naqty sektordy onyń quraldary arqyly qarjylandyrý kólemin 8 trln teńge deńgeıinde saqtaý josparlanýda, onyń ishinde Holdıngti kapıtaldandyrý esebinen qosylatyn 1 trln teńge de bar.

Bul rette qarjylandyrý parametrleri de ózgeredi. Qazaqstan Damý banki iri strategııalyq bastamalarǵa erekshe den qoıa otyryp, ınvestıtsııalyq jobalardy qarjylandyrýdyń eń tómengi shegin 15 mlrd teńgege deıin, eksporttyq operatsııalar boıynsha 3 mlrd teńgege deıin arttyrdy. Ónerkásipti damytý qory mashına jasaýǵa basa nazar aýdaryp otyr: mundaı jobalardy qarjylandyrýdyń eń az somasy 1 mlrd teńge deńgeıinde bolady dep aıqyndaldy, al mashına jasaýdan tys júzege asatyn qur ınvestıtsııalyq jobanyń óziniń eń tómengi jalpy quny 15 mlrd teńge bolmaq.

Jyl basynan beri turǵyn úı sektoryn qosa alǵanda qoldaýdyń jalpy kólemi 7,4 trln teńgege jetti, onyń 5,4 trln teńgesi kásipkerlikke baǵyttalǵan. «Damý» qory arqyly 1,4 trln teńgege 5 myńǵa jýyq ShOB jobasyna qoldaý kórsetildi. Agrarlyq kredıttik korporatsııa men QazAgroQarjy jelisi boıynsha AÓK-ke 10 myńnan astam aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler úshin 1 trln teńgeden astam qarajat bólindi. Qazaqstannyń Damý banki, Ónerkásipti damytý qory jáne Qazaqstan Investment Corporation arqyly shamamen 2,5 trln teńge iri bıznes pen ınvestıtsııalyq bastamalardyń 504 jobasyn qarjylandyrýǵa baǵyttalǵan. Eksporttyq-kredıttik agenttiktiń 522 mlrd teńgeden astam qoldaýyna 78 eksporttaýshy ıe boldy.

Jobaǵa 7 mlrd teńgege deıin qarjy jáne 85%-dyq kepildik: shaǵyn bıznesti qoldaý keńeıtildi

Shaǵyn jáne orta bıznes úshin negizgi baǵyt qarjylandyrýǵa qoljetimdilikti keńeıtý bolyp qala bermek. Kepildik qory sheńberinde 7 mlrd teńgege deıingi kredıtter boıynsha qarjylandyrý somasynyń 85%-na deıin kepildik beriledi, biraq ol 3,5 mlrd teńgeden aspaýy kerek. Bul tetikti ınvestıtsııalyq maqsattar úshin, aınalym qarajatyn tolyqtyrý jáne qaıta qarjylandyrý úshin paıdalanýǵa bolady.

«Órleý» jeńildetilgen nesıelendirý baǵdarlamasy jalǵasýda: qarjylandyrý 7 mlrd teńgege deıingi mólsherde, jyldyq 12,6% túpkilikti mólsherlememen 10 jylǵa deıingi merzimge beriledi. Basym baǵyttardyń qatarynda óńdeý ónerkásibi, týrızm, IT jáne kreatıvti ındýstrııalar bar. Óndiristik qýattardy jańǵyrtý úshin bir qaryz alýshyǵa 500 mln teńgege deıin qarjylandyrý qarastyrylǵan «Órleý Lızıng» baǵdarlamasy jumys isteıdi.

Shaǵyn bıznesti qoldaýdyń biryńǵaı baǵdarlamasy — «Іsker aımaq» iske qosyldy. Baǵdarlama boıynsha nesıeniń eń joǵary somasy — 200 mln teńge. Qarajat ınvestıtsııalyq maqsattarǵa da, aınalym kapıtalyn tolyqtyrýǵa da baǵyttalýy múmkin. Sýbsıdııalaý mólsheri nomınaldy paıyzdyq mólsherlemeniń 40%-yn, áleýmettik kásipkerlik sýbektileri úshin 50%-yn quraıdy. Sýbsıdııalaý merzimi — úsh jylǵa deıin. Baǵdarlamanyń negizgi baǵyty retinde óńdeý jáne qaıta óńdeý salalary aıqyndalǵan.

Sonymen qatar bıznestiń damý ınstıtýttarymen ózara is-qımyly jeńildetilýde. Biryńǵaı front-ofıs qurylyp, 1408 baılanys ortalyǵy, CRM júıesi jáne biryńǵaı JI kómekshi iske qosyldy. Ulttyq tsıfrlyq ınvestıtsııalyq platformamen ıntegratsııa qamtamasyz etildi.

Jalpy quny 884,6 mlrd teńge bolatyn 346 joba kommýnaldyq ınfraqurylymdy jańǵyrtýǵa baǵyttaldy

Holdıngtiń ınvestıtsııalyq tetikteri ınfraqurylymdy jańǵyrtýǵa da baǵyttalǵan. «Energetıkalyq jáne kommýnaldyq sektorlardy jańǵyrtý» ulttyq jobasy aıasynda «Báıterek» enshiles uıymdar, ekinshi deńgeıdegi bankter jáne halyqaralyq qarjy ınstıtýttary arqyly qarjylandyrýdy uıymdastyryp, úılestire otyryp, qarjy operatory qyzmetin atqarady.

Búginde osy tetik aıasynda jalpy quny 884,6 mlrd teńgeni quraıtyn 346 joba maquldandy. Olar kommýnaldyq jelilerdi jańartýǵa, apat deńgeıin tómendetýge, jylý, elektr, sýmen jabdyqtaý jáne sý burý qyzmetteriniń sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan.

Jarty jylda 250,5 mlrd teńge: agrolızıng kólemi byltyrǵy kórsetkishten eki esege jýyq artty

Taǵy bir baǵyt — aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn jańartý. 2025 jyly «QazAgroQarjy» jelisi boıynsha 10 393 birlik tehnıka satyp alýǵa 268,9 mlrd teńgege lızıng kelisimsharttary jasaldy. 2026 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda qarjylandyrý kólemi 250,5 mlrd teńgege jetti. Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńindegi 126,6 mlrd teńgeden eki esege jýyq joǵary. Kompanııa qyzmetterin 3 931 aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshi paıdalandy.

Mashına-traktor parkin jańartý úshin lızıngtik baǵdarlamalar jelisi jumys isteıdi. Aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyna jeńildetilgen lızıng jyldyq 6% mólsherlememen 10 jylǵa deıingi merzimge beriledi. Taǵy bir baǵdarlama boıynsha jyldyq 5% mólsherlememen 7 jylǵa deıingi merzimge, keminde 10% avanspen qarjylandyrý usynylady.

«Qazaqstanda jasalǵan» baǵdarlamasy boıynsha otandyq tehnıka men kólik jyldyq 6% mólsherlememen 10 jylǵa deıingi merzimge qoljetimdi. Dál osyndaı sharttarmen «Óz jem-shóbimiz» baǵdarlamasy jemshóp daıyndaıtyn tehnıka men jyljymaly sýarý júıelerin qamtıdy. Jeńildetilgen baǵdarlamalarǵa jatpaıtyn aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler úshin jyldyq mólsherlemesi 12,6%-ben 10 jylǵa deıingi merzimge «Agrolızıng» baǵdarlamasy qarastyrylǵan.

Lızıng alý protsesi tolyqtaı onlaın formatta qoljetimdi: aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshi ótinimdi qashyqtan bere alady, al JI-servıs qujattardy saraptap, ótinim boıynsha 10 mınýt ishinde sheshim shyǵarady. Sondaı-aq jeńildetilgen baǵdarlamalar boıynsha Telegram-bot arqyly elektrondy kezek jáne jasandy ıntellekt tehnologııalaryn paıdalana otyryp, lızıng nysandaryna onlaın monıtorıng júrgizý júıesi iske qosyldy.

2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha «Báıterek» holdınginiń quraldary arqyly barlyq baǵyt boıynsha kórsetilgen qoldaýdyń jalpy kólemi 10,4 trln teńgeni qurady. 2026 jyly negizgi basymdyq naqty sektordy qarjylandyrýǵa, óndiristerdi iske qosýǵa, ınfraqurylymdyq jobalarǵa, kásipkerlikti, AÓK jáne eksportty qoldaýǵa baǵyttalýda.

Eske salaıyq, buǵan deıin Oljas Bektenov ınvestıtsııa tartý júıesin jetildirý máseleleri jóninde keńes ótkizgenin jazǵanbyz.