Bıýdjetti teris paıdalaný: Úkimet jekemenshik mektepter boıynsha aýdıt nátıjelerin jarııalady
ASTANA. KAZINFORM — Úkimet Memleket basshysynyń bıýdjettik tártipti nyǵaıtý jónindegi tapsyrmalaryn júzege asyrý sheńberinde ekonomıkanyń negizgi salalarynda qarajatty jumsaýdyń tıimdiligine júıeli taldaý júrgizip jatyr, dep habarlaıdy vedomstvonyń baspasóz qyzmeti.
Premer-mınıstr Oljas Bektenov qarjy mınıstri Mádı Takıevtiń jekemenshik mektepter men agroónerkásip keshenin qarjylandyrý aýdıtiniń aldyn ala qorytyndylary týraly baıandamasyn tyńdady.
Qarjy mınıstrliginiń málimdeýinshe, jekemenshik mektepter sany 2020 jylǵy 203-ten 2025 jyly 878-ge deıin artqan, al oqýshylar sany bes jyl ishinde alty esege, ıaǵnı 53 myńnan 322 myń balaǵa deıin ósken.
Sondaı-aq atalǵan baǵyt boıynsha bıýdjet shyǵystarynyń kólemi 2020 jylǵy deńgeıden (13,3 mlrd teńge) 20 ese asyp, 248 mlrd teńgeni qurady. 2025 jyldyń sońyna deıin jekemenshik mektepterdi qarjylandyrý júıesi bytyraqńy ári baqylaýsyz bolǵany, bul derekterdiń burmalanýyna jáne bıýdjet qarajatyn teris paıdalanýǵa jaǵdaı týǵyzǵany atap ótildi. Osyǵan baılanysty ótken jyldyń sońynan beri qarjylandyrý barlyq kezeńniń ashyqtyǵy men avtomattandyrylýyn qamtamasyz etetin Orta-bilim.e-qazyna tsıfrlyq platformasyna aýystyryldy, bul qazirgi kezeńde jańa tásildiń tıimdiligin rastady ári qarajatty josyqsyz paıdalaný táýekelderin barynsha azaıtýǵa múmkindik beredi.
Qarjy mınıstrligi jekemenshik mektepterdi qarjylandyrýǵa júrgizgen aýdıt barysynda birqatar zańbuzýshylyqty anyqtady.
Olardyń ishinde:
- mektepter arasynda birneshe ret aýystyrý jáne tirkelý arqyly oqýshylar sanyn kóbeıtý;
- ǵımarattardyń naqty syıymdylyǵyn esepke almaı oqýshy oryndarynyń sanyn negizsiz asyra baǵalaý (normatıvtik syıymdylyqtan 3 ese asyp ketý);
- bıýdjettik qarjylandyrý alý jáne sol arqyly salyq tólemderin azaıtý úshin salyq eseptiliginde kiristi kem kórsetý arqyly eselengen paıda alý;
- kúrdeli jóndeýdiń ornyna aǵymdaǵy jáne kosmetıkalyq jóndeý júrgizý (jobalaý jáne smetalyq qujattamasy bolmaǵan jaǵdaıda) anyqtaldy.
Qarjy mınıstri zań buzýshylyqtardyń kóptegen faktisin keltirdi. Aýdıt barysynda anyqtalǵan derekter jekemenshik mektepterdiń edáýir bóligi memlekettik qarjylandyrýǵa qatysýdy bilim berýdiń qoljetimdiligi men sapasyn qamtamasyz etý tetigi retinde emes, bıýdjet esebinen paıda tabý quraly retinde qarastyrǵanyn kórsetedi. Mundaǵy zań buzýshylyqtar memlekettik organdardaǵy laýazymdy tulǵalardyń qadaǵalamaýynan nemese tikeleı qatysýymen oryn alyp otyr. Qarjy mınıstrliginde aýdıtorlyq is-sharalar áli de jalǵasýda jáne olardyń qorytyndysy boıynsha jekemenshik mektepterdi qarjylandyrý tetigin jetildirý boıynsha usynystar men usynymdar daıyndalady.
Agroónerkásip keshenin 2023-2024 jyldardaǵy qarjylandyrýǵa júrgizilgen aýdıt nátıjelerine sáıkes, anyqtalǵan zańbuzýshylyqtardyń jalpy kólemi shamamen 300 mlrd teńgeni qurady, onyń ishinde bıýdjettiń tikeleı shyǵyndary – 32 mlrd teńge. Tek 2 jyldyń ishinde AÓK-ti memlekettik qoldaý sharalaryna shamamen 1,2 trln teńge bólingen.
Qarjy mınıstri Mádı Takıev qomaqty qarajattyń kútiletin ekonomıkalyq nátıje men halyqqa paıda ákelmeı ıgerilip jatqanyn atap ótti. Júrgizilgen tekserý qorytyndysy boıynsha birqatar zań buzýshylyq anyqtaldy. Máselen, sharýalardy sýbsıdııalaýda 5,5 mlrd teńge somasyna kóleńkeli shemalar belgili boldy. Atap aıtqanda, 11 óńirde sýbsıdııa alýshylar arasynda 808,1 mln teńgege bir iri qara maldy jalǵan satý jaǵdaılary tirkeldi.
Sonymen qatar Qarjy mınıstri Mádı Takıev sýbsıdııalar berý kezinde anyqtalǵan birqatar naqty zań buzýshylyqty aıtty. Bıýdjettik kredıtter sheńberinde júzege asyrylatyn AÓK-tiń ınvestıtsııalyq jobalary boıynsha 13,3 mlrd teńge somasyna zań buzýshylyqtar anyqtaldy. Mal men jabdyq múldem jetkizilmegen nemese az mólsherde jetkizilgen faktileri belgili boldy; jeke qurylys jumystary tólengen, biraq is júzinde oryndalmaǵan.
Sondaı-aq merzimi ótken bereshegi bar jáne qoldanystaǵy tyıym salýlary bolǵan sońǵy qaryz alýshylarǵa mıkronesıe berý kezinde óreskel buzýshylyqtar anyqtaldy. Mádı Takıevtiń málimdeýinshe, jalpy bereshegi 45,8 mln teńgeni quraıtyn 25 qaryz alýshyǵa 177,7 mln teńge kóleminde nesıe berilgen. Dala jáne egin jınaý jumystaryn qarjylandyrý baǵdarlamalaryn júzege asyrý jyl saıyn 140 mlrd teńge kólemin jáne 3,2 myń qaryz alýshyny qamtyǵanyna qaramastan, júıeli tıimsizdikke ákelgeni atap ótildi.
Aǵymdaǵy aýyl sharýashylyǵy jumystaryn qarjylandyrý úshin qurylǵan «Agrarlyq nesıe korporatsııasy» AQ fermerlerdiń shyǵyndaryn 70%-ǵa deıin jabý jónindegi málimdelgen kórsetkishti qamtamasyz ete almaı otyr. Qarajat kóptegen qaryz alýshy arasynda az kólemde bólinetindikten, jumystardyń tolyq tsıklin oryndaýǵa múmkindik bermeıdi.
Anyqtalǵan zańbuzýshylyqtar men bıýdjet qarajatynyń maqsatsyz paıdalanylýyn eskere otyryp, Premer-mınıstr AÓK-ti memlekettik qoldaýdyń tıimdiligin arttyrý maqsatynda birqatar tapsyrma berdi: Qarjy mınıstrligi, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi jáne jergilikti atqarýshy organdardyń aqparattyq júıelerin ıntegratsııalaý arqyly biryńǵaı tsıfrlyq monıtorıng engizý; sýbsıdııalaý júıelerin qaǵaz júzindegi kórsetkishterge emes, naqty óndirilgen ónim kólemine baǵdarlaı otyryp qaıta qaraý; memlekettik qoldaý talaptary tolyq oryndalǵanǵa deıin sýbsıdııalanǵan maldy satýǵa jol bermeıtin formattyq-logıkalyq baqylaý tetigin qoldaný; memlekettik kredıtterdi paıdalaný arqyly júzege asyrylatyn ınvestıtsııalyq jobalar boıynsha qurylys-montaj jumystaryna mindetti memlekettik saraptama júrgizý. Naqty zańbuzýshylyq faktileri boıynsha materıaldar is júrgizý sheshimderin qabyldaý úshin quqyq qorǵaý organdaryna beriledi.
Osyǵan deıin Premer-mınıstr Oljas Bektenov Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmalaryn júzege asyrý sheńberinde Qarjy mınıstrliginiń fıskaldyq saıasatyn damytý jáne aqparattyq júıelerdi tsıfrlandyrý máseleleri jóninde keńes ótkizgenin jazǵanbyz.