BUU aptap ystyq pen tabıǵı apattar kúsheıýi múmkin ekenin eskertti
ASTANA. KAZINFORM – Álem «ekstremaldy aýa raıy qubylystarynyń» qaýipti kezeńine aıaq basty, al qazirgi El-Nıno sońǵy 70 jyldan astam ýaqyttaǵy eń qýatty qubylysqa aınalýy múmkin, dep habarlaıdy BBC Dúnıejúzilik meteorologııalyq uıymnyń derekterine silteme jasap.
El-Nıno – Tynyq muhıtyndaǵy jel baǵyty men ekvatorlyq aımaqtaǵy muhıt beti temperatýrasynyń ózgerýine baılanysty tsıkldik tabıǵı qubylys. Ol álemniń ár bóligindegi aýa raıyna áser etip, bir óńirlerde qurǵaqshylyqqa, ekinshisinde taıfýn, nóser men sý tasqynyna ákelýi múmkin.
Dúnıejúzilik meteorologııalyq uıymnyń sońǵy málimetteri qazirgi El-Nınonyń keminde 2027 jyldyń aqpanyna deıin jalǵasýy yqtımal ekenin kórsetedi. Onyń áseri jahandyq jylynýmen qatar júrip, ekstremaldy aýa raıy qubylystaryn kúsheıtýi múmkin.
– El-Nınonyń áseri kóz aldymyzda kúsheıip keledi. Ǵylymı derekter kúmándanýǵa múmkindik bermeıdi: planetamyz buryn-sońdy bolmaǵan jaǵdaıǵa tap boldy jáne ol barǵan saıyn qyzyp barady, – dedi BUU Bas hatshysy Antonıý Gýterrısh.
Mamandar aldaǵy birneshe aıda álemniń kóptegen aımaǵynda jaýyn-shashyn mólsheri aıtarlyqtaı ózgerýi múmkin ekenin eskertti.
Ońtústik-Shyǵys Azııada, Ortalyq Amerıkada jáne Ońtústik Amerıkanyń soltústik bóliginde ádettegiden qurǵaq aýa raıy boljanyp otyr. Bul qurǵaqshylyq pen orman órtteriniń qaýpin arttyrady.
Indonezııada bıylǵy qurǵaq maýsymda orman órtteri 107 myń gektardan astam aýmaqty sharpydy. Shilde-tamyz aılarynda eldiń Densaýlyq saqtaý mınıstrligi orman jáne dala órtteriniń tútinine baılanysty tynys alý joldary aýrýlarynyń 50 myń jaǵdaıyn tirkegen. Onyń 12 myńy bes jasqa tolmaǵan balalarǵa tıesili.
Qurǵaqshylyq Panama kanalyna da áser etip otyr. 15 qyrkúıekten bastap kanal arqyly táýligine 32 keme ótkizý josparlanǵan, al tamyzda bul kórsetkish 36 bolǵan. Jalpy kanal arqyly jylyna shamamen 14 myń keme ótedi.
Al Qytaıda 2026 jyldyń sońyna deıin jeti taıfýn bolýy múmkin. Meteorologtar muny da kúsheıip kele jatqan El-Nınonyń yqpalymen baılanystyrady. Shildede Qytaıda úsh taıfýn bolyp, ondaǵan adam qaza tapty. Tamyzda «Delfın» taıfýny saldarynan mıllıonnan astam turǵyn evakýatsııalandy.
Shyǵys Afrıkanyń keı bóliginde, Brazılııanyń ońtústiginde jáne AQSh-tyń ońtústiginde, kerisinshe, jaýyn-shashyn ádettegiden kóp túsip, sý tasqyny qaýpin arttyrýy múmkin.
Mamandardyń erekshe nazaryn Tynyq muhıtyndaǵy sý temperatýrasy aýdaryp otyr. Muhıttyń tropıkalyq beldeýiniń ortalyq jáne shyǵys bóligindegi sýdyń joǵarǵy qabaty sońǵy aptalarda ortasha kórsetkishten 2 gradýstan astam joǵarylaǵan.
Aldaǵy aılarda bul aıyrmashylyq 4 gradýsqa deıin jetýi yqtımal. Mundaı jaǵdaıda qazirgi El-Nıno keminde 1950 jyldan bergi, ıaǵnı sońǵy 76 jyldaǵy eń qýatty qubylysqa aınalýy múmkin.
Muhıttyń tereń qabattaryndaǵy jaǵdaı odan da aıqyn: keı jerlerde sý temperatýrasy ortasha kórsetkishten 8 gradýstan astam joǵary.
– El-Nıno álem halqy men ekonomıkasyna orasan zor soqqy berýi múmkin. Biz qurǵaqshylyq pen sý tasqynynan bolǵan zardaptardy qazirdiń ózinde kórip otyrmyz jáne El-Nıno kúsheıgen saıyn onyń saldary da arta túsedi dep kútemiz, – dedi Dúnıejúzilik meteorologııalyq uıymnyń Bas hatshysy Selesta Saýlo.
El-Nınonyń yqpaly Avstralııada da sezilýi múmkin. Buǵan deıin eldiń ońtústigindegi muhıttaǵy aptap tolqyndary balyqtardyń jappaı qyrylýyna, baldyrlar men medýzalardyń kóbeıýine ákelgen. Avstralııa bıligi teńizdegi aýa raıy men sý temperatýrasynyń ózgerýin erte eskertý júıelerin engizip jatyr.
El-Nınonyń áserine ásirese Perý osal. Buǵan deıin Perý, Ekvador jáne Brazılııanyń birqatar aımaǵynda jaýyn-shashynnyń kóbeıýi kenetten bolǵan sý tasqyny men kóshkinderge sebep bolǵan.
Mamandar elderdi erte eskertý júıelerin kúsheıtýge, halyqty sý tasqyny, qurǵaqshylyq pen aptap ystyqqa aldyn ala daıyndaýǵa shaqyryp otyr. Olardyń aıtýynsha, klımattyń adam áreketinen jylynýy El-Nınonyń áserin odan ári kúsheıtip, tabıǵı apattardyń saldaryn aýyrlatýy múmkin.
Aıta keteıik, buǵan deıin BUU álem elderiniń 2030 jylǵa deıin 1 mlrd gektardan astam jerdi qalpyna keltirýge mindetteme alǵanyn málimdegen bolatyn.
