BUU: Álem elderi 2030 jylǵa deıin 1 mlrd gektardan astam jerdi qalpyna keltirýge mindetteme aldy
ASTANA. KAZINFORM – Álem elderi 2030 jylǵa deıin degradatsııaǵa ushyraǵan 1 mlrd gektardan astam jerdi qalpyna keltirýdi josparlap otyr. Bul týraly Ulanbatyrda ótken BUU-nyń Shóleıttenýge qarsy kúres jónindegi konventsııasy Taraptarynyń 17-konferentsııasynda (KS-17) aıtyldy, dep habarlaıdy Kazinform BUU jańalyqtar qyzmetine silteme jasap.
Jerdiń tozýy, shóleıttený jáne qurǵaqshylyqpen kúres joldary talqylanǵan eki aptalyq kelissózder nátıjesinde taraptar birqatar mańyzdy shara boıynsha ilgerileýge qol jetkizdi.
Halyqaralyq jaıylymdar men malshylar jylynda Ulanbatyrda Jaıylymdyq jerler jónindegi flagmandyq bastama iske qosyldy. Oǵan jalpy quny 1,2 mlrd dollar bolatyn 45 joba kiredi. Bul – Konventsııa tarıhyndaǵy jaıylymdyq jerlerdi qoldaýǵa arnalǵan resýrstardy jumyldyrý jónindegi eń iri biryńǵaı bastama.
Sonymen qatar úkimetter, damý bankteri, qorlar men kompanııalar bes qurlyqtaǵy 23 elge arnalǵan jalpy somasy 1,3 mlrd dollar bolatyn qarjylandyrý portfelin jarııalady. Onyń 644,5 mln dollary jańa qarjylandyrýǵa tıesili.
Mindettemeden naqty iske
-Biz Ulabatyrǵa KS-17 konferentsııasyn naqty is-qımyl alańyna aınaldyrý maqsatymen keldik. Al qazir saıası sheshimder, myqty ǵylymı baza, ınnovatsııalyq qarjy tetikteri, ınvestıtsııalyq portfelder men sheshimderdi keń kólemde iske asyrýǵa múmkindik beretin seriktestikterden turatyn júıeni qalyptastyrýǵa áldeqaıda jaqyn keldik», – dedi BUU Shóleıttenýge qarsy kúres jónindegi konventsııasynyń atqarýshy hatshysy ıAsmın Fýad.
Jerdiń tozýy kúsheıip barady
Konferentsııa jer resýrstarynyń qazirgi kúrdeli jaǵdaıy aıasynda ótti. Qazir álemdegi jerdiń 40%-yna deıingi bóligi degradatsııaǵa ushyraǵan. Elder 2030 jylǵa deıin 1 mlrd gektardan astam aýmaqty qalpyna keltirýge mindetteme aldy.
Qazirgi ýaqytta 70-ten astam elde qurǵaqshylyqpen kúres jónindegi ulttyq jospar bar. 2013 jyly mundaı jospar nebári úsh elde bolǵan. Soǵan qaramastan qarjylandyrý men naqty is-sharalardyń kólemi máseleniń aýqymy men onyń shıelenisý qarqynyna áli de saı kelmeıdi.
Ulanbatyrda usynylǵan jańa derekter áreketsizdiktiń ekonomıkalyq jáne áleýmettik saldaryn, sondaı-aq qunarly jerge ınvestıtsııa salýdyń paıdasyn kórsetti.
Shaǵyn araldaǵy damýshy memleketterde 18,8 mln gektar jer degradatsııaǵa ushyraǵan. Ortalyq Azııada bul kórsetkish 80 mln gektardan asady. Bul óńir aýmaǵynyń tórtten birinen astamyn qamtyp, 24 mln adamǵa áser etip otyr.
Ortalyq Azııanyń barlyq bes eli jerdiń degradatsııasynyń beıtarap balansyna qol jetkizýdi maqsat etip otyr. Osy mindettemelerdiń jartysy qazirdiń ózinde oryndalǵan.
Qurǵaqshylyqqa tózimdilikti arttyrýdyń jańa qarjy tetigi
KS-17 aıasynda qurǵaqshylyqqa tózimdilikti arttyrýǵa ınvestıtsııa tartýǵa arnalǵan alǵashqy jahandyq qarjy tetigi iske qosyldy.
BUU-nyń Shóleıttenýge qarsy kúres jónindegi konventsııasy men Lıýksembýrg qurǵan bul joba Qurǵaqshylyqqa tózimdilik jónindegi halyqaralyq alıanstyń qoldaýymen júzege asyrylady. Bastama memlekettik jáne jeke sektordan 400 mln dollarǵa deıin kapıtal tartýdy kózdeıdi.
Qarajat sý qaýipsizdigine, turaqty aýyl sharýashylyǵyna, tabıǵı ekojúıelerge negizdelgen sheshimderge jáne jerdi qalpyna keltirýge baǵyttalady.
KS-17 jahandyq mindettemeler men olardy oryndaýǵa qajetti qarjylandyrý arasyndaǵy alshaqtyqty azaıtýǵa da arnaldy.
Baǵalaýlar boıynsha, 2030 jylǵa deıin jerdi qalpyna keltirý jónindegi jahandyq mindettemelerdi oryndaýǵa jyl saıyn 355 mlrd dollar qajet. Qazirgi ınvestıtsııa kólemi shamamen 77 mlrd dollardy quraıdy. Osylaısha jyl saıynǵy qarjy tapshylyǵy 278 mlrd dollarǵa jetedi.
Jerdi qalpyna keltirýge baǵyttalǵan álemdik ınvestıtsııalardyń shamamen 6%-y ǵana jeke sektordyń qarjysyna tıesili.
Baıyrǵy halyqtardyń forýmy jumysyn bastady
Konferentsııa barysynda BUU-nyń Shóleıttenýge qarsy kúres jónindegi konventsııasy aıasyndaǵy Baıyrǵy halyqtar forýmymenJergilikti qaýymdastyqtar forýmy alǵash ret resmı túrde ótkizildi.
Olardy qurý jáne Konventsııa aıasynda baıyrǵy halyqtar men jergilikti qaýymdastyqtardyń óz ustanymdary men basymdyqtaryn bildirýine arnalǵan arnaıy alańdar ashý týraly sheshim KS-16 konferentsııasynda qabyldanǵan bolatyn.
KS-17 jumysyna Konventsııa Taraptary konferentsııalary tarıhyndaǵy eń kóp baıyrǵy halyq ókili qatysty.
«Jer jáne adamdar» taqyryptyq kúninde ótken joǵary deńgeıdegi arnaıy sharada baıyrǵy halyqtar quqyq ıeleri, dástúrli bilimdi saqtaýshylar jáne qabyldanǵan sheshimderdi iske asyrýdaǵy seriktester retinde tanystyryldy.
Talqylaýda baıyrǵy halyqtardyń bilim júıesi, dástúrli basqarý tásilderi, turaqty jaıylymdyq mal sharýashylyǵy, jer resýrstaryn jaýapty basqarý jáne baıyrǵy halyqtardyń óz bastamalaryn qarjylandyrýǵa tikeleı qol jetkizý máseleleri kóterildi.
Sondaı-aq áıelder men jastardyń kóshbasshylyq róline erekshe nazar aýdaryldy. Atap aıtqanda, jerdi qalpyna keltirýdiń bolashaq kóshbasshylary retinde jastarǵa ınvestıtsııa salý jáne olardyń jer resýrstaryn basqarý men qurǵaqshylyqpen kúres sharalaryna qatysýyn keńeıtý qajettigi aıtyldy.
Kelesi konferentsııa Mysyrda ótedi
BUU-nyń Shóleıttenýge qarsy kúres jónindegi konventsııasy Taraptarynyń kelesi, 18-konferentsııasy (KS-18) 2028 jyly Mysyrda ótedi dep josparlanyp otyr.
KS-18 barysynda elder jer resýrstaryn qalpyna keltirý jáne qurǵaqshylyqqa tózimdilikti arttyrý baǵytyndaǵy ilgerileýdi baǵalap, Ýlan-Batorda qabyldanǵan sheshimder men ýaǵdalastyqtardy iske asyrýdy jalǵastyrady.
Buǵan deıin Ortalyq Azııa elderi topyraqty qorǵaýǵa baǵyttalǵan aýqymdy klımattyq joba daıyndap jatqany habarlanǵan edi.
