Burynǵy Semeı polıgonynda qandaı ken oryndary bar jáne olardy ıgerýge kimder quqyly

Altyn, marganets jáne berıllıı

QR Ónerkásip jáne qurylys mınıstrliginiń málimetinshe, burynǵy Semeı ıadrolyq synaq polıgony aýmaǵynda jer qoınaýyn paıdalanýǵa berilmegen qatty paıdaly qazbalardyń 8 rezervtik ken orny bar. Olar — Boldyqkól, Esimjal, Esimjal-Dáýletpaı, Esimjal-Ońtústik Qostaraq, Esimjal-Uzynbulaq, Qarajal, Shorskoe ken ornynyń Shyǵys ýchaskesi jáne Baıbolat.

Olardyń bir bóligi Abaı oblysyna, endi biri Pavlodar oblysyna qaraıdy.

Pavlodar oblysynyń Maı aýdanynda oryn tepken Boldyqkól ken ornynyń negizgi baılyǵy — úgilý qyrtysyndaǵy altyn. Bul ýchaske boıynsha buǵan deıin aýktsıon ótip, onyń jeńimpazy retinde «BKO SMART» JShS anyqtalǵan.

Abaı oblysynyń Semeı qalasy ákimdigine qarasty aýmaqta ornalasqan Esimjal, Esimjal-Dáýletpaı, Esimjal-Ońtústik Qostaraq jáne Esimjal-Uzynbulaq ken oryndarynda negizgi paıdaly qazba — marganets.

— Olardyń ishinde Esimjal jáne Esimjal-Dáýletpaı ýchaskeleri boıynsha da aýktsıondar ótken. Jeńimpazdar retinde tıisinshe «General WAY» JShS jáne «Qaz Manganese» JShS tanylǵan. Al Qarajal ken orny da Abaı oblysynyń Semeı qalasy ákimdigine qarasty aýmaqta ornalasqan. Onyń negizgi paıdaly qazbasy — berıllıı. Shorskoe ken ornynyń Shyǵys ýchaskesinde kúmis, mys jáne molıbden bar. Alaıda bul ýchaskege qatysty sot talqylaýy áli aıaqtalǵan joq, — delingen aqparatta. 

Al Pavlodar oblysynyń Maı aýdanyndaǵy Baıbolat ken ornynda altyn quramdy ken bar.
Budan bólek, burynǵy polıgon aýmaǵynda keń taralǵan paıdaly qazbalardyń da rezervtik oryndary bar. Mysaly, Maı aýdanyndaǵy Kovylnoe ken ornynda qurylys tasy, al Keregetas ken ornynda qaptama tas qory ornalasqan.

Qazir kim ken óndirýge quqyly?

Osy rette, Kazinform tilshisiniń birqatar saýalyna QR Ónerkásip jáne qurylys vıtse-mınıstri Iran Sharhan jaýap berdi. 

— Búginde burynǵy Semeı ıadrolyq synaq polıgony aýmaǵynda qatty paıdaly qazbalardy óndirýge arnalǵan eki jer qoınaýyn paıdalaný kelisimsharty qoldanysta. Birinshisi — «Úlbi metallýrgııalyq zaýyty» AQ-men jasalǵan. Kompanııaǵa Qarajal ken orny boıynsha 2006 jylǵy 10 sáýirdegi № 2008 kelisimshart negizinde flıýorıt óndirý quqyǵy berilgen. Ekinshisi — «Altyn Grýpp Qazaqstan» JShS-men jasalǵan kelisimshart. 1999 jylǵy 4 naýryzdaǵy № 299 kelisimshart kompanııaǵa Besshoqy ken ornynda baǵaly jáne tústi metaldardy óndirý quqyǵyn beredi, — dedi ol. 

Polıgon aýmaǵyndaǵy barlyq anyqtalǵan ken oryndary qazirgi tańda óndiristik ıgerýge berilgen degen sóz emes. Kóptegen ýchaskeler áli de rezervte tur nemese barlaý kezeńinde.
Burynǵy polıgon aýmaǵynda qazir de qatty paıdaly qazbalardy barlaý jumystary júrgizilýde.

— Máselen, «ZHAMBAS-PV» JShS Jambas alańynda 2016 jylǵy № 4815 kelisimshart negizinde mys kenderi men asyl metaldardy barlap jatyr. Al «Altyn Grýpp Qazaqstan» JShS № 299 kelisimshart boıynsha Naımanjal alańynda altyn men kúmisti, sondaı-aq Naımanjal aımaǵynda qatty paıdaly qazbalardy barlaý jumystaryn júrgizýde. Sonymen qatar polıgon aýmaǵynda qatty paıdaly qazbalardy barlaýǵa berilgen birqatar lıtsenzııalar da qoldanysta. Olardyń ıeleri arasynda otandyq jáne sheteldik jer qoınaýyn paıdalanýshylar bar. Kompanııalar týraly málimetter minerals.e-qazyna.kz biryńǵaı aqparattyq platformasynda jarııalanǵan, — dedi Iran Sharhan. 

Úlken Qarashoqy altyn kenishi ıgerile me?

Buǵan deıin aqparat keńistiginde «Altyn Group Qazaqstan» kompanııasynyń Úlken Qarashoqy altyn ken ornyn ıgerý jospary týraly málimet taraǵan bolatyn. Alaıda vıtse-mınıstr óz jaýabynda kompanııaǵa dál ken ornyn ıgerý quqyǵy berilmegenin aıtty. 

— Kompanııanyń qoldanystaǵy № 299 kelisimsharty oǵan Naımanjal alańynda altyn men kúmisti barlaýǵa jáne Naımanjal aımaǵynda qatty paıdaly qazbalardy barlaýǵa quqyq beredi. Demek, barlaý quqyǵy men ken ornyn ónerkásiptik ıgerý quqyǵyn bir uǵym retinde qarastyrýǵa bolmaıdy, — deıdi ol.

Ekologııalyq qaýipsizdik

Burynǵy Semeı polıgonynyń ereksheligine baılanysty mundaǵy kez kelgen óndiristik jobada ekologııalyq jáne radıatsııalyq qaýipsizdik máselesine basa mán beriledi. 
Mınıstrlik bul baǵyttaǵy qoǵamdyq baqylaý Qazaqstannyń ekologııalyq zańnamasy aıasynda júzege asatynyn atap ótti.

— Ekologııalyq kodekstiń 73-babyna sáıkes, yqtımal áser etý týraly esepterdiń jobalary resmı ınternet-resýrstarda jarııalanyp, olar qoǵamnyń tanysýyna keminde 30 kún qoljetimdi bolýy tıis. Sonymen birge qoǵamdyq tyńdaýlar týraly habarlandyrýlar qazaq jáne orys tilderinde BAQ arqyly taratylady. Qoǵamdyq tyńdaýlar aıaqtalǵannan keıin tıisti hattama rásimdelip, jergilikti atqarýshy organ ony eki jumys kúninen keshiktirmeı óziniń resmı ınternet-resýrsynda ornalastyrýy qajet, — delingen habarlamada.

Investorlardan jańa usynys túsken joq

Búginde polıgon aýmaǵynda taý-ken baıytý kombınatyn nemese paıdaly qazbalardy qaıta óńdeıtin kásiporyn salýǵa qatysty ınvestorlardan ótinim nemese usynys túspegen.

QR «Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly» kodeksine sáıkes, burynǵy Semeı ıadrolyq synaq polıgony aýmaǵynda jer qoınaýyn paıdalaný jónindegi operatsııalardy júrgizýge jalpy tyıym joq. Biraq kez kelgen joba ekologııalyq zańnama men ónerkásiptik qaýipsizdik talaptaryna saı bolýy tıis.

Iran Sharhannyń aıtýynsha, mınıstrlikke tıisti usynystar túsken jaǵdaıda olardy óz quzyreti sheginde qaraýǵa daıyn.

P/S: Osylaısha, burynǵy Semeı polıgonynyń jer qoınaýy áli de ekonomıkalyq qyzyǵýshylyq týdyratyn aýmaq bolyp otyr. Munda altyn, kúmis, mys, marganets, berıllıı jáne ózge de paıdaly qazbalardyń qory bar. Alaıda olardyń anyqtalǵany avtomatty túrde ıgeriledi degendi bildirmeıdi. Ár ýchaske boıynsha jer qoınaýyn paıdalaný quqyǵy, geologııalyq barlaý nátıjeleri, ekologııalyq talaptar jáne ónerkásiptik qaýipsizdik máseleleri jeke qaralady.

Eske salsaq, buǵan deıin Semeı polıgonynyń jabylǵanyna 35 jyl tolýyna oraı Prezıdenttik ortalyqta arnaıy kórme ashylǵany habarlanǵan.