Býrabaı ormandaryndaǵy ásem án: qustar tabıǵattaǵy minsiz júıeni qalaı saqtaıdy
ASTANA. KAZINFORM – Búgin, 1 sáýir – Halyqaralyq qustar kúni. Bul – olardyń ekojúıedegi súbeli rólin eske salatyn mańyzdy kún. Ekologııalyq datanyń, ásirese, «Býrabaı» ulttyq parki úshin máni aıryqsha. Sebebi kóktem kelgende, onda jyl qustary oralyp, orman-toǵaıdy ásem ánge bóleıdi.
Býrabaıda qustardyń 221 túri tirshilik etedi. Olardyń 16-sy Qazaqstannyń Qyzyl kitabyna engen. Al 21 túri Halyqaralyq tabıǵatty qorǵaý odaǵynyń tiziminde bar. Joıylyp bara jatqan qustar retinde suńqyldaq aqqý, balyqshy tuıǵyn, búrkit, aqquıryq sýbúrkit, lashyn, dala qyrany, aqbas tyrna jáne úkini ataýǵa bolady. Bul qustardyń ekojúıeni saqtaýdaǵy orny erek.
Jazǵyturym tabıǵat qaıta tirilgendeı áser qaldyrady. Máselen, qazirdiń ózinde kólderge aqqýlar qonǵan. Mundaı ár qubylys – kezdeısoqtyq emes, myńdaǵan jyl boıy qalyptasqan tabıǵı júıeniń minsiz úılesimi.
«Býrabaı» ulttyq parkiniń ekojúıesinde negizgi róldi qustar atqarady. Olar jándiktermen jáne usaq janýarlarmen qorektenip, zııankesterdiń kóbeıip ketýine jol bermeıdi. Sondaı-aq aǵash jáne ósimdik tuqymdaryn taratýǵa úles qosyp, ormannyń ósip-keńeıýine yqpal etedi. Budan bólek, qustar – bıoındıkator, ıaǵnı olardyń jaǵdaıy men sanyna qarap, tutas tabıǵattyń jaıy jóninde bilýge bolady.
Halyq arasynda «Qustardy qorektendirýge bola ma?» degen suraq jıi týyndaıdy. Jalpy, ulttyq park aýmaǵynda jabaıy janýarlarǵa qorek berýge tyıym salynǵan. Bul – erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtardaǵy buljymas ereje. Alaıda jyly jaqtarǵa ushpaı, qystap qalatyn usaq qustar úshin arnaıy jem salǵyshtar bar. Olar kólderdiń jaǵasynda, eldimekenderde ornatylǵan. Oqýshylardy tabıǵatty qorǵaýǵa tárbıeleý maqsatynda osyndaı arnaıy oryndarda qustarǵa jem berýge ruqsat etiledi. Ádette, balalar shymshyq, kókteke, saýysqan jáne kógershinderdi qorektendiredi.
Eskeretin mańyzdy jaıt – aqqý, búrkit t.b. iri, jabaıy jáne jyrtqysh qustar qoldan qorektendirýge muqtaj emes. Olar óz azyǵyn ózi taýyp jeı alady jáne adamnan qashyp, aýlaq júredi. Qanattylardyń tirshiligine aralasyp, kıligý olarǵa keri áserin tıgizedi, qorektený, tirshilik etý daǵdysyn buzady.
Qustar – kóktemniń sımvoly ǵana emes, sonymen qatar ekojúıeniń názik ári ajyramas bóligi. Olarǵa zarar keltirý búkil tabıǵatty oırandaýy múmkin. Sondyqtan ulttyq parkte qustar men janýarlardyń uıalaryn, apandaryn, inderin jáne qumyrsqa ıleýlerin buzýǵa qatań tyıym salynady. Bul – qaǵaz júzindegi ereje emes, tabıǵatty saqtaýǵa aýadaı qajet sharalar.
Búginde Býrabaı ormandarynda qustar saırap, tóńirekti áýez ben áýenge toltyrǵan. Osyndaı ásem ándi erteń estı alamyz ba? Bul bizdiń tabıǵatqa degen qamqorlyǵymyzǵa tikeleı baılanysty.
