Býrabaıda saıahatshylar serýendeıtin soqpaqtar tabıǵatty qalaı qorǵaıdy

Aldymen termınderge toqtalǵan jón. Ekosoqpaq – tabıǵatty tanyp-bilýge arnalǵan arnaıy jabdyqtalǵan aǵartýshylyq marshrýt. Al kádimgi týrıstik soqpaq belsendi demalysqa, serýendeýge nemese kórikti jerlerdi aralaýǵa baǵyttalǵan. Olar zamanaýı týrızmniń basty máselesin sheshýge kómektesedi – jyl saıyn mıllıondaǵan adam keletin aýmaqta tabıǵatty saqtaý.

Býrabaıdaǵy barlyq týrıstik soqpaqtar ekojúıeni qorǵaý quraly retinde qyzmet etedi. Olar ǵylymı baqylaýlardy, rekreatsııalyq júktemeni jáne tabıǵı landshafttyń erekshelikterin eskere otyryp ázirlengen.

Búginde «Býrabaı» MUTP aýmaǵynda tabıǵı aımaqtarǵa túsetin júktemeni azaıtýǵa kómektesetin ınfraqurylym qalyptasqan. Býrabaı kóliniń jaǵalaýynda demalýshylar aǵynyn rettep, jaǵalaý aýmaǵyndaǵy retsiz qozǵalysty azaıtýǵa múmkindik beretin trotýarlar men velosıped joldary salynǵan. Mundaı tásil topyraq jamylǵysyn saqtap, sý mańyndaǵy aýmaqtardyń taptalýyn azaıtady.

Ulttyq park ekologııalyq ınfraqurylymdy odan ári damytýdy da qarastyryp otyr. Bolashaqta týrıstik marshrýttardyń jekelegen ýchaskelerinde arnaıy aǵash tósemder ornatý josparlanýda. Bul rekreatsııalyq júktemeden tabıǵı aýmaqtardy qosymsha qorǵaýǵa múmkindik beredi.

– Kóp adam soqpaq erkindikti shekteıdi dep oılaıdy. Shyn máninde ol tabıǵatty saqtaıdy. Eger adam retsiz júrse, tabıǵat birtindep joıyla bastaıdy. Al týrıster legi arnaıy uıymdastyrylǵan marshrýtpen júrgen kezde orman tabıǵı qalpynda ómir súrýin jalǵastyrady, ekojúıeniń saqtalýyna múmkindik týady. Bul – zamanaýı ekotýrızmniń basty qaǵıdaty, - deıdi «Býrabaı» MUTP dırektorynyń orynbasary Venera Nýgmanova.

Bir qaraǵanda orman berik ári tózimdi bolyp kórinedi. Qaraǵaılar ondaǵan jyl boıy ósip turady, granıtti jartastar máńgilik sekildi áser qaldyrady, al aıaq astyndaǵy jer qatty qabat sııaqty qabyldanady. Alaıda ekologtar buǵan basqasha qaraıdy. Topyraq astynda kúrdeli tiri júıe bar. Ósimdik tamyrlary, múkter, qynalar men mıkroorganızmder ylǵaldy saqtap, erozııanyń aldyn alady jáne ormannyń tabıǵı qalpyna kelýin qamtamasyz etedi. Myńdaǵan adam belgilengen marshrýttardan tys retsiz qozǵala bastaǵanda ekojúıe tabıǵı túrde qalpyna kelýge úlgermeı qalady.

Únemi taptalýdyń saldarynan aldymen shóp jamylǵysy joıylady. Keıin topyraq tyǵyzdalady. Odan soń sý balansy buzylady. Sonyń nátıjesinde orman alqabynyń degradatsııasy bastalady.

– Ulttyq park florasynda ósimdiktiń 754 túri kezdesedi. Sonyń ishinde 20 túri joıylyp ketý qaýpinde tur. Sonymen qatar kóne geologııalyq dáýirlerden saqtalyp qalǵan, klımattyq ózgeristerdi bastan ótkergen 79 relıkt ósimdik túri saqtalǵan. Keıde týrısterdiń bir maýsym boıy baqylaýsyz júrýiniń ózi belgili bir aýmaqtyń keıin ondaǵan jyl boıy qalpyna kelýine ákelýi múmkin. Keıbir ósimdik túrleri múlde joıylyp ketýi yqtımal. Sondyqtan álemdik ulttyq parkter tájirıbesinde týrıstik soqpaqtar tabıǵatty qorǵaý júıesiniń mindetti bóligi bolyp sanalady, - dep túsindiredi «Býrabaı» MUTP ǵylym, aqparat jáne ekologııalyq monıtorıng bóliminiń mamandary.

Park ekojúıesine odan da úlken zııandy avtokólikterin orman alqabyna deıin aıdap kiretin júrgizýshiler keltiredi. Bul — erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtarǵa barý erejelerin tikeleı buzý. Mundaı áreketter topyraqtyń búlinýine, ósimdikterdiń joıylýyna, qumyrsqa ıleýleri men janýar inderiniń buzylýyna ákeledi. Kólikter jyldar boıy qalyptasqan tabıǵı qabatty taptap ketedi. Budan bólek, kólikterden motor maıy men tehnıkalyq suıyqtyqtardyń aǵýy ekojúıege orny tolmas zııan keltiredi.

Tabıǵı nysandardy saqtaýda kórý alańdarynyń da róli erekshe. Olar týrısterge Býrabaıdyń kórkem kelbetin qaýipsiz tamashalaýǵa múmkindik beredi jáne granıtti jartas massıvteriniń tabıǵı kúıin saqtap, taý jynystarynyń birtindep buzylýynyń aldyn alýǵa kómektesedi.

Venera Nýgmanovanyń aıtýynsha, ulttyq parktiń basty mindeti – osy biregeı aýmaqtyń ekojúıesi men bıoalýantúrliligin saqtaý. Al bul úshin kelýshilerdiń ekologııalyq sanasyn qalyptastyrý mańyzdy.

– Adam mindetti túrde botanık, geolog nemese ornıtolog bolýy shart emes. Biraq tabıǵattyń tutas tiri ekojúıe ekenin túsiný mańyzdy. Aıta ketý kerek, bizdiń qyzmetkerler jergilikti mektepterde ekologııalyq aǵartý jumystaryn turaqty júrgizedi. «Taza Qazaqstan» bastamasy aıasyndaǵy árbir aktsııa qorshaǵan ortaǵa uqypty qaraýdy, týǵan jerge degen súıispenshilikti tárbıeleýge baǵyttalǵan. Eger biz Býrabaıdy shynymen jaqsy kórsek, onda orman men kólderge zııan keltirmeı demalýdy úırenýimiz kerek, - deıdi dırektordyń orynbasary.

Týrıstik soqpaqtar tabıǵatqa uqypty qaraýdy úıretedi jáne kelýshilerdi ulttyq parkterdiń shyn máninde ne úshin qajet ekenin, olardy nege qorǵaý mańyzdy ekenin túsinýge birtindep jeteleıdi.

Buǵan deıin Býrabaı ulttyq tabıǵı parki aýmaǵynan qalaı tez ári yńǵaıly shyǵýǵa bolatynyn jazǵanbyz.