Búkir kıtterdiń 14 myń shaqyrymnan astam qashyqtyqtaǵy mıgratsııasy alǵash ret rastaldy
ASTANA. KAZINFORM – Halyqaralyq zertteýshiler toby alǵash ret órkeshti kıtterdiń Aýstralııanyń shyǵys jaǵalaýyndaǵy kóbeıý aımaqtary men Brazılııa arasyndaǵy kóshi-qonyn tirkedi. Áńgime uzyndyǵy 14 myń shaqyrymnan asatyn ashyq muhıt arqyly ótetin mıgratsııa týraly bolyp otyr, dep habarlaıdy Xinhua agenttigi.
Ǵalymdar ár jyldary Aýstralııa men Brazılııa jaǵalaýlarynda baıqalǵan eki kıtti sáıkestendire aldy. Ol úshin zertteýshiler sońǵy 40 jylda jınalǵan quıryq júzbeqanattarynyń fotosýretterin salystyrǵan.
Kıtterdiń biri 2007 jáne 2013 jyldary Aýstralııadaǵy Hervı-Beı shyǵanaǵynda baıqalǵan, al 2019 jyly qaıtadan Brazılııanyń San-Paýlý shtaty jaǵalaýynan anyqtalǵan. Osy ýaqyt ishinde janýar keminde 14 200 shaqyrym júzip ótken.
Ekinshi kıt alǵash ret 2003 jyly Brazılııa jaǵalaýynda tirkelse, 20 jyldan astam ýaqyt ótken soń, 2025 jyly Aýstralııa jaǵalaýynan baıqalǵan. Onyń júzip ótken baǵyty shamamen 15 100 shaqyrym bolǵan. Bul — bir búkir kıtke qatysty rastalǵan eki baqylaý arasyndaǵy rekordtyq qashyqtyq.
– Bul kıtterdi ondaǵan jyl aıyrmashylyqpen, ártúrli adamdar jáne eki muhıt bólip turǵan álemniń qarama-qarsy bólikterinde sýretke túsirgen. Soǵan qaramastan biz olardyń qozǵalysyn qadaǵalaı aldyq, – dedi zertteýdiń teń avtory, Grıffıt ýnıversıteti aspıranty Stefanı Stek.
Zertteýshiler 19 myńnan astam quıryq júzbeqanaty sýretin taldaý úshin beınelerdi avtomatty túrde taný júıesin paıdalanǵan. Keıin sáıkestikter qolmen tekserilgen.
Ǵalymdardyń baǵalaýynsha, mundaı kóshi-qon óte sırek kezdesedi jáne sáıkestendirilgen kıtterdiń shamamen 0,01 paıyzyna ǵana tán. Alaıda bul popýlıatsııalardaǵy genetıkalyq ártúrlilikti saqtaýda jáne kıtterdiń án salý úlgileri sekildi minez-qulyq erekshelikterin taratýda mańyzdy ról atqarýy múmkin.
Alynǵan nátıjeler «ońtústik muhıttyq almasý» dep atalatyn gıpotezany rastaıdy. Oǵan sáıkes, ártúrli popýlıatsııadaǵy kıtter Antarktıkadaǵy qorektený aımaqtarynda kezdesip, aralasyp, jańa kóshi-qon baǵyttaryn meńgere alady.
Ǵalymdar sondaı-aq Ońtústik muhıttaǵy klımat ózgeristeri, atap aıtqanda teńiz muzynyń jyljýy men krıldiń taralýynyń ózgerýi osyndaı alys mıgratsııalardyń jıileýine yqpal etýi múmkin dep boljaıdy.
Zertteý nátıjeleri Royal Society Open Science jýrnalynda jarııalandy.
Eske sala ketsek, naýryzda Germanııa jaǵalaýynda búkir kıt qaırańda qalyp qoıǵanyn jazdyq. Keıin shamamen eki aıǵa sozylǵan qutqarý operatsııasynan keıin kıt Tımmı tiri qalyp, Soltústik teńizge jóneltildi.
