«Búkil dala meniń kókiregimde» – Іlııa Jaqanov 90 jasqa toldy

Іlııa Jaqanov – qazaq án ónerinde ózindik qoltańbasyn qalyptastyrǵan kompozıtor. Onyń «Jaılaýkól keshteri», «Edil men Jaıyq», «Qaıdasyń, Gaýhar?» syndy ánderi ulttyq sezimdi tereń qozǵaıtyn týyndylar retinde halyq júreginen oryn alǵan. Bul shyǵarmalarda týǵan jerge degen ińkárlik, adam janynyń názik bolmysy men ómirdiń máni kórkem óriledi.

Ol tek óner adamy ǵana emes, bıik adamgershilik qasıetterimen daralanǵan tulǵa. Іlııa Jaqanov qarapaıymdylyqty, kishipeıildilikti ómirlik ustanymyna aınaldyrǵan jan retinde tanylǵan. Bolmysynan ulttyq tárbıeniń máıegi, úlkenge qurmet, kishige izet sekildi asyl qasıetter aıqyn kórinedi deıdi ónerdegi inileri.

- Qazaqstannyń aýyldaryn aralap, qarııalardyń jaqsy áńgimelerin tyńdaǵan. Barlyǵyn halyqqa bólisip, eńbekter jazǵan. Іlııa aǵada jaıly minez, sabyrlyq bar. Adamdarǵa daýys kótergenin, artyq sóılegenin kórmedik. Baıyppen jetkizgendi durys kóredi, - dedi Shaımardan Sarıev atyndaǵy kórkemsýret jáne qoldanbaly-sándik óner mýzeıi basshysynyń orynbasary Mahambet Daýylbaev.

Іlııa Jaqanov Halel Dosmuhameduly atyndaǵy Atyraý ýnıversıtetin 78 jasynda sýretshilik mamandyqty meńgerip shyqqan. Onyń dıplomdyq jumysy «Jeruıyq» degen atpen toptama retinde salyndy. Ol toptamada sýretshi Altaı men Atyraý arasyn jaılaǵan qazaq dalasyn maıly boıaýmen, qyl qalammen beınelep shyqty. Onyń beıneleý ónerine degen qyzyǵýshylyǵy mektep tabaldyryǵynan bastalǵan.

- Ákem ylǵy sulýlyqqa tárbıelep otyrdy. Birinshi synyp oqıtyn kezim. Bir kúni balalar lezde kabınetten júgire shyqty. Olardyń artynan men de bardym. Sóıtsem, túrli boıaýmen salynǵan sýretter shashylyp jatyr eken. Dala. Ózen-kól. Taýlar. Jylqy. Balalar oınap júrgende sýretterdi jınap alyp, úıge alyp keldim. Sol týyndylarǵa qarap júrip, kóshirip, sol sýretterdi saldym, - dedi Іlııa Jaqanov.

Ádebıet salasynda da qalamgerdiń qoltańbasy aıqyn. Onyń prozalyq jáne esse janryndaǵy eńbekteri qazaq mádenıetiniń tarıhyn, óner qaıratkerleriniń taǵdyryn tereń tolǵaıdy. Bul týyndylar oqyrmandy oılandyryp qana qoımaı, ulttyq sana men rýhanı qundylyqtardy jańǵyrtýǵa yqpal etedi.

- Qazaqty súıgen, bizdiń mýzkany kózdiń qarashyǵyndaı saqtap, tipti bizdiń kompozıtorlar jaza almaıtyn ánderdi jazǵan Evgenıı Brýsılovskıı sııaqty adamdar týraly jazý týraly tapsyrma bergen edi. Ol kezde jas boldym. Evgenıı Brýsılovskıı – aıbyndy, susty adam. Biraq jan júregi keremet. Mýzyka mamandary sol kisiden jasqanyp bara almady. Al men bardym. Ol kisimen sóılesý qıyn dedi. 10 shaqty kún onyń mýzykasyn radıodan tyńdap, bilgendeı boldym. Kezdesken kezde ol menen óziniń shyǵarmashylyǵy, ıaǵnı ánderi týraly surady. Men biletinimdi aıttym. Sol kezde sabaqqa asyǵyp otyrǵan Evgenıı Brýsılovskıı menimen 4-5 saǵat áńgimelesti. Osyndaı áńgime ol kisimen 2-3 ret boldy, -dedi Іlııa Jaqanov.

Búgin Atyraý óńirinde uly tulǵanyń mereıtoıy keń kólemde toılanyp jatyr. Shaımardan Sarıev atyndaǵy kórkemsýret jáne qoldanbaly-sándik óner mýzeıinde Іlııa Jaqanovtyń 400-astam fotosýreti kórmege qoıylyp, kóptiń nazaryna usynyldy. Іs-shara barysynda ol Atyraý óńirine rızashylyǵyn bildirdi.

- 60 jyldyǵymnan bastap barlyǵy Atyraýda ótti. Men «Edil men Jaıyq» týyndysyn jazǵanda atalǵan ózenderdi kórgen joqpyn. Ata-babalarymyzdyń óksiktik sózderiniń qudiretimen jazylǵan. Búkil dala meniń kókiregimde. Atyraý da , Oral da , Mańǵystaý da, Baıanaýyl da, Jańarqa da meniki. Barlyǵy uly dala. Men osy dalanyń perzentimin, - dep túıindedi Іlııa Jaqanov.

Іlııa Jaqanov búginde shyǵarmashylyqtan qol úzbegen.

- Kóbinese ánge sózdi ózi jazady. Syrlasyp áńgime aıtyp otyrǵanda senimen ne aıtyp otyrǵandy bilmeı qalady. Shyǵarmashylyqqa berilgen jan. Jas kezinde nemen aınalysty, búginge deıin ózgeris joq. Áli sýret salady, án shyǵarady ári sózin jazady. Osyndaı etip eńbek etpese, búgingi bıiktikke jetpes edi, - dedi kompozıtordyń áıeli Tıysh Áltaıqyzy.

Ótken jyly kompozıtor Іlııa Jaqanov Qazaqstannyń qurmetti jazýshysy atandy.