Búgin – Dúnıejúzilik sý resýrstary kúni
ASTANA. KAZINFORM — Bul kún 1993 jyldan beri BUU Bas Assambleıasynyń sheshimimen atap ótilip keledi. Onyń basty maqsaty – sýdyń qadirin uǵyndyryp, ony únemdep, durys paıdalanýǵa shaqyrý.
Qazir klımat ózgerip, ekologııalyq jaǵdaı kúrdelenip turǵan shaqta sý máselesi Qazaqstan úshin erekshe mańyzdy bolyp otyr. Sondyqtan mınıstrlik sý qoryn tıimdi basqarýǵa jáne halyq arasynda sýdy únemdeý mádenıetin qalyptastyrýǵa basa mán berip keledi.
Byltyr qabyldanǵan jańa Sý kodeksinde alǵash ret «sý qaýipsizdigi» uǵymy engizildi. Bul – halyqty da, ekonomıkany da sý tapshylyǵynan jáne sýdyń lastanýynan qorǵaý, sondaı-aq transshekaralyq sý resýrstary salasynda ulttyq múddeni qamtamasyz etý degen sóz. Sý kózderiniń tartylyp ketpeýi úshin «ekologııalyq aǵyn» degen túsinik engizildi. Bul – ózen, kól men teńizdiń tabıǵı qalpyn saqtap turýǵa qajetti eń tómengi sý deńgeıi.
Sonymen qatar sý nysandaryn qorǵaý talaptary kúsheıtildi. Ásirese shaǵyn ózender men kólderge erekshe kóńil bólinip otyr. Sýly-batpaqty alqaptar men muzdyqtardy qorǵaýdyń arnaıy tártibi engizildi. Al jergilikti bılik 2027 jyldyń 10 maýsymyna deıin eldi mekenderdegi sý qorǵaý aımaqtaryn naqty belgilep shyǵýy tıis.
Sýdy únemdeýdi yntalandyratyn naqty tetikter de qolǵa alyndy. Máselen, óndiris oryndary birtindep sýdy qaıtalama jáne aınalymdy paıdalanatyn júıege kóshýi kerek. Sonymen qatar sý únemdeý tehnologııalaryn engizýge ketetin shyǵyndarǵa beriletin sýbsıdııa kólemi ulǵaıtyldy. Mundaı júıeni qoldanatyn sharýalar úshin sýarý sýynyń qunyna da qoldaý kúsheıtildi.
Sý sharýashylyǵyn jańǵyrtý maqsatynda pılottyq rejımde jumys isteıtin Sý resýrstarynyń ulttyq aqparattyq júıesi ázirlenip jatyr. Bul biryńǵaı tsıfrlyq platforma Qazaqstandaǵy jerústi jáne jerasty sýy týraly barlyq derekti bir jerge jınaıdy.
Jas urpaqqa ekologııalyq tárbıe berý de basty nazarda. Byltyr «Sýdy únemde – bolashaqty saqta!» aýqymdy jobasy bastaldy. Joba aıasynda el boıynsha 2 mıllıonnan astam oqýshynyń qatysýymen sý únemdeý taqyrybynda ashyq sabaqtar ótkizildi.
Bıyl bul bastama jalǵasyn taýyp, oǵan kolledj stýdentteri de qosyldy. Mınıstrlik Parlament depýtattary, halyqaralyq uıym ókilderi jáne shetel elshileriniń qatysýymen júzdegen myń balaǵa ekologııalyq saǵattardy turaqty túrde ótkizip keledi.
Sonymen qatar turmysta sýdy qalaı únemdeýge bolatyny jaıly usynystar ázirlep, bekittik. Bul materıaldar qoǵamdyq oryndarda taratylyp jatyr.
Sý – tirshilik kózi. Sý qorlaryn qorǵaý jáne ony utymdy paıdalaný memleket, ekonomıka salalary men ár azamattyń birlesken kúsh-jigerin talap etedi. Qabyldanyp jatqan sharalar júıeli sıpatqa ıe jáne eldiń turaqty damýyn qamtamasyz etýge, sondaı-aq qoǵamda sý únemdeý mádenıetin qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan.
Aıta ketelik elimizde barlanǵan jerasty sýlarynyń 3,5 paıyzy ǵana paıdalanylady.