Astananyń el ekonomıkasyndaǵy salmaǵy qandaı

Astana el ekonomıkasynyń neshe paıyzyn beredi?

1998 jyly elordanyń jalpy óńirlik ónimdegi (JÓÓ) úlesi nebári 3,49% bolsa, 2025 jyly bul kórsetkish 11,9%-ǵa jetti. Sońǵy 27 jylda Astananyń ekonomıkadaǵy salmaǵy 3,4 ese ósken. Búginde Qazaqstanda óndiriletin árbir segizinshi teńge elordada qalyptasady. 
Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda ekonomıkalyq belsendilik negizinen Almaty qalasy men munaıly óńirlerde shoǵyrlanǵan edi. Mysaly, 1998 jyly Almatynyń JÓÓ-degi úlesi 17,9%, Atyraý oblysynyń úlesi 13,6% boldy. Ol kezde Astananyń úlesi nebári 3,49% edi. Arada shırek ǵasyr ótkende jaǵdaı túbegeıli ózgerdi. Búginde Almaty respýblıka ekonomıkasynyń 23,4%-yn qalyptastyrsa, Astana 11,9%-ben ekinshi orynǵa kóterildi. Atyraý oblysynyń úlesi 10,4% bolyp otyr.

Investıtsııanyń ár onynshy teńgesi Astanaǵa keledi

Ekonomıkalyq ósim ınvestıtsııa kóleminen de anyq kórinedi. 2025 jyly Qazaqstanda negizgi kapıtalǵa 23,49 trln teńge ınvestıtsııa salyndy. Onyń 2,515 trln teńgesi Astanaǵa tıesili. Bul respýblıkadaǵy barlyq ınvestıtsııanyń 10,7%-y degen sóz. Basqasha aıtsaq, eldegi negizgi kapıtalǵa salynǵan árbir onynshy teńge elordaǵa baǵyttalǵan.

Investıtsııa tartý kólemi boıynsha da Almaty qalasy kósh bastap tur. Byltyr megapolıske 2,548 trln teńge ınvestıtsııa salynyp, respýblıkadaǵy úlesi 10,8% boldy. Ekinshi orynda Astana (2,515 trln teńge, 10,7%), úshinshi orynda Atyraý oblysy (1,849 trln teńge, 7,9%), odan keıin Túrkistan (1,830 trln teńge, 7,8%) jáne Qaraǵandy oblysy (1,445 trln teńge, 6,1%) keledi.

Qurylysqa baǵyttalǵan árbir jetinshi teńge Astanada ıgeriledi

2026 jyldyń qańtar-mamyrynda respýblıkada 2,401 trln teńgeniń qurylys jumystary oryndalsa, onyń 359,2 mlrd teńgesi elordaǵa tıesili boldy. Bul respýblıkalyq kólemniń 14,9%-yn alyp tur. Demek, Qazaqstandaǵy qurylys jumystaryna jumsalǵan árbir jetinshi teńge Astanada ıgerilgen.

Qurylys kólemi boıynsha keıingi oryndarda Almaty qalasy (271,0 mlrd teńge, 11,2%), Atyraý oblysy (172,0 mlrd teńge, 7,1%), Qaraǵandy oblysy (159,5 mlrd teńge, 6,6%) jáne Túrkistan oblysy (134,2 mlrd teńge, 5,6%) ornalasqan.

Turǵyn úı qurylysy da joǵary qarqynmen jalǵasyp jatyr. Bıylǵy qańtar-mamyr aılarynda Astanada 1,564 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Almatyda osy kezeńde 1,179 mln sharshy metr, Almaty oblysynda 486,4 myń, Shymkentte 476,6 myń, Túrkistan oblysynda 355,8 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilgen.
Kóterme de, bólshek saýdada da — ekinshi orynda tur. 

Astana búginde respýblıkanyń eń iri saýda ortalyqtarynyń birine aınaldy. 2025 jyly Qazaqstandaǵy kóterme saýda kólemi 53,5 trln teńge boldy. Onyń 8,8 trln teńgesi nemese 16,4%-y Astanaǵa tıesili. ıAǵnı respýblıkadaǵy kóterme saýda aınalymyndaǵy árbir altynshy teńge elordada aınalyp júr.

Kóterme saýda boıynsha kósh basynda Almaty qalasy (36,2%) tur. Keıingi oryndarda Astana (16,4%), Atyraý oblysy (12,3%), Qaraǵandy oblysy (6,1%) jáne Shymkent qalasy (5,4%) ornalasqan. 

Bólshek saýdada da jaǵdaı uqsas. Respýblıkadaǵy bólshek saýda kólemi 26,4 trln teńgege jetse, onyń 3,8 trln teńgesi, ıaǵnı 14,3%-y Astanaǵa tıesili. Alǵashqy bestikke Almaty (33,7%), Astana (14,3%), Qaraǵandy oblysy (7,1%), Shyǵys Qazaqstan oblysy (5,3%) jáne Shymkent qalasy (5,1%) kiredi. Qazaqstandaǵy bólshek saýdadaǵy árbir jetinshi teńge Astanada degen sóz.

Baılanys pen qyzmet kórsetý ekonomıkasynyń iri ortalyǵy

2025 jylǵy 1 jeltoqsanda elordada 187,7 myń telefon jelisi tirkelgen. Onyń 129,6 myńy halyqqa tıesili. Tsıfrlyq telefon stantsııalaryna qosylǵan jeliler sany 187,7 myń, onyń ishinde halyq paıdalanatyn jeliler – 129,6 myń.

Astanada 429 myń ınternet abonenti tirkelgen. Onyń 424,1 myńy symdy ınternetti paıdalanady. Joǵary jyldamdyqty keńjolaqty ınternetke qosylǵan abonentter sany 429 myńǵa jetken.

2025 jyly elordada baspana usyný jáne tamaqtaný qyzmetteri salasynda 349 mlrd teńgeniń jalpy qosylǵan quny óndirildi. Bul respýblıkadaǵy osy salanyń 35,1%-y degen sóz. ıAǵnı Qazaqstandaǵy qonaqúı, tamaqtandyrý qyzmetterinen qalyptasatyn árbir úshinshi teńge Astananyń úlesine tıesili.

Aqparat jáne baılanys salasynda Astananyń róli budan da joǵary. Byltyr bul sektorda 1,095 trln teńgeniń jalpy qosylǵan quny óndirilip, respýblıka kóleminiń 30%-yn qamtamasyz etti. Basqasha aıtqanda, Qazaqstandaǵy aqparat jáne baılanys salasynda óndiriletin árbir úshinshi teńge elordada qalyptasady. Qarjy jáne saqtandyrý qyzmetteri salasynda da Astananyń úlesi aıtarlyqtaı joǵary. 2025 jyly bul baǵyttaǵy jalpy qosylǵan qun 775,4 mlrd teńge bolyp, respýblıkalyq kólemniń 13,3%-yna jetti.

Qazaqstandaǵy árbir besinshi kásiporyn Astanada tur

Elordanyń ekonomıkadaǵy belsendiligi kásipkerlik kórsetkishterinen de anyq baıqalady. 2025 jyly Astanada 79,7 myń jumys istep turǵan zańdy tulǵa boldy. Bul respýblıkadaǵy 436,9 myń jumys istep turǵan zańdy tulǵanyń 18,2%-y. Elde jumys istep turǵan árbir besinshi kásiporyn elordada deýge bolady.

Jumys istep turǵan zańdy tulǵalardyń ishinde 78,8 myńy — shaǵyn kásiporyn, 553-i — orta, 373-i — iri kásiporyn. Bul Astana ekonomıkasynda shaǵyn jáne orta bıznestiń basym ekenin kórsetedi. 1999 jyly elordada nebári 4,6 myń jumys istep turǵan zańdy tulǵa bolsa, 2025 jyly olardyń sany 79,7 myńǵa jetken. Osylaısha, kásiporyndar sany 17 eseden astam ósti.

Jalaqy deńgeıi boıynsha — respýblıkada ekinshi

2025 jyly Astanada bir qyzmetkerdiń ortasha aılyq ataýly jalaqysy 595,9 myń teńge bolǵan. Bul kórsetkish boıynsha elorda Atyraý oblysynan keıingi ekinshi orynda tur. Jalaqy deńgeıiniń joǵary bolýy memlekettik basqarý organdarynyń, ulttyq kompanııalardyń, qarjy uıymdarynyń, halyqaralyq qurylymdardyń jáne joǵary qosylǵan qun qalyptastyratyn qyzmet kórsetý salalarynyń shoǵyrlanýymen baılanysty. 

Elordanyń ekonomıkasy qalaı ózgerdi?

1998 jyldan beri Qazaqstan ekonomıkasynda óndiriletin árbir otyzynshy teńge ǵana Astanaǵa tıesili edi. Búginde bul kórsetkish árbir segizinshi teńgege deıin ósti. Respýblıkadaǵy ınvestıtsııanyń 10,7%-y, qurylys jumystarynyń 14,9%-y, kóterme saýdanyń 16,4%-y, bólshek saýdanyń 14,3%-y, turý jáne tamaqtaný qyzmetteriniń 35,1%-y, aqparat jáne baılanys salasynyń 30%-y, qarjy jáne saqtandyrý qyzmetteriniń 13,3%-y, jumys istep turǵan zańdy tulǵalardyń 18,2%-y Astanaǵa tıesili. Bul kórsetkishter elordanyń búgingi tańda tek saıası jáne ákimshilik ortalyq emes, Qazaqstan ekonomıkasyndaǵy negizgi ósim núkteleriniń birine aınalǵanyn kórsetedi. 

Buǵan deıin Tokıo meri ıÝrıko Koıke Astana Japon eliniń astanasynan qandaı ozyq tájirıbeni ózine beıimdeı alatynyn aıtqan bolatyn.