Búgin – Analar kúni

«Analar keńesi» – qoǵamnyń tiregi

Mereke mamyr aıynyń ekinshi jeksenbisinde AQSh, Kanada, Germanııa, Italııa, Túrkııa, Japonııa, Brazılııa jáne Aýstralııa syndy 20-dan astam memlekette toılanady. Qazaqstanda da ana mártebesin aıqyndaıtyn bul kún erekshe mánge ıe.

Anany qorǵaý – memlekettiń áleýmettik saıasatynyń basym baǵyttarynyń biri. Óıtkeni ana – tek otbasynyń uıytqysy emes, rýhanı qundylyqtardy urpaq boıyna sińiretin negizgi tulǵa.

Osy maqsatta Qazaqstan halqy Assambleıasynyń «Analar keńesi» jumys isteıdi. Qazirgi tańda onyń respýblıka boıynsha 1713 bólimshesi bar. Onyń ishinde 17 oblystyq, 56 qalalyq, 159 aýdandyq jáne 1481 aýyldyq bólimshe qyzmet etedi. Keńes quramynda 16 051 áıel bar.

Bul qurylym otbasy ınstıtýtyn nyǵaıtýǵa, jastar tárbıesine, ulttyq salt-dástúr men otbasylyq qundylyqtardy dáripteýge úles qosyp keledi.

Ana saýlyǵy men demografııa

Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy erte balalyq shaqty balanyń damýy úshin sheshýshi kezeń dep baǵalaıdy. Sondyqtan ana bolý tek otbasylyq mártebe emes, balanyń densaýlyǵy men psıhologııalyq turaqtylyǵyna tikeleı yqpal etetin mańyzdy mıssııa.

Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń dereginshe, otbasynda balalarmen turaqty birge bolatyndardyń 44,5%-y – áıelder, al erlerdiń úlesi – 25,6%. Bul kúndelikti kútim men tárbıede ananyń róli basym ekenin kórsetedi.

Analardyń demografııalyq mańyzy da zor. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetine sáıkes, 2000-2025 jyldar aralyǵynda Qazaqstanda ana bolýdyń ortasha jasy 26-dan 29 jasqa deıin ósken.

Sonymen birge týý kórsetkishi tómendep keledi. Eger 2020 jyly jalpy týý koeffıtsıenti 1000 adamǵa shaqqanda 22,75 bolsa, ótken jyly 16,43-ke deıin azaıǵan.

Degenmen oń ózgerister de bar. Sońǵy bes jylda elimizde ana ólimi 35%-ǵa tómendedi. Sondaı-aq náreste jáne perınataldyq ólim kórsetkishteri azaıǵan.

Kórinbeıtin aýyr júk

Qazirgi qoǵamda ana bolý barǵan saıyn kúrdeli ári kópqyrly rólge aınaldy. Derek boıynsha áıelderdiń 95%-y kún saıyn úı sharýasyna 1 saǵattan 6 saǵatqa deıin jáne odan da kóp ýaqyt jumsaıdy.

Bir balasy bar otbasylarda balalarǵa kútim jasaý mindetteri 50,7% jaǵdaıda ata-analar arasynda birlesip atqarylady. Alaıda 37,1% jaǵdaıda bul tolyqtaı áıeldiń moınynda. Er adamdardyń derbes úlesi nebári – 1,6%. Al tórt jáne odan kóp balasy bar otbasylarda júkteme áıelderge 49,6%-ǵa deıin ósedi.

Bul - tek turmystyq másele emes. Áıelderdiń 26,8%-y balasy bar adamǵa jumys tabý ońaı emes ekenin aıtqan. 27,3%-y bala mansaptyq ósýge kedergi keltiredi dep sanaıdy. 24,3%-y kásibı damýda qıyndyq týyndaıtynyn aıtqan. Sonymen birge áıelderdiń 27%-y bala kútimimen jumysty qatar alyp júre almaǵandyqtan qyzmetinen ketýge májbúr bolǵan. Erler arasynda bul kórsetkish – 11%.

Memlekettik qoldaý

2024 jylǵy ulttyq baıandamaǵa sáıkes, qazaqstandyqtardyń basym bóligi analarǵa arnalǵan memlekettik qoldaý sharalary týraly habardar. Kópbalaly analarǵa arnalǵan járdemaqyny 81,3% biledi. Ataýly áleýmettik kómekti – 76,1%, júktilik jáne bosaný demalysyn – 73,5%, bala týǵandaǵy birjolǵy tólemdi – 71,4% halyq biledi.

Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń málimetinshe, ótken jyly bala týǵan kezdegi birjolǵy járdemaqyny 338 myń adam alǵan. Bul maqsatqa 61,1 mlrd teńge jumsalǵan.

Sonymen qatar jumys isteıtin áıelderge Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan bala 1,5 jasqa tolǵanǵa deıin aı saıynǵy áleýmettik tólem beriledi. Al jumys istemeıtin áıelderge bala kútimi boıynsha memlekettik járdemaqy qarastyrylǵan.

Eńbek zańnamasy aıasynda analarǵa qysqartylǵan jumys kúni, aqyly úzilis jáne tolyq emes jumys ýaqyty tártibi sııaqty jeńildikter usynylady.

Sońǵy jyldary bala kútimi boıynsha tólem merzimi 12 aıdan 18 aıǵa deıin uzartylyp, kópbalaly jáne erekshe bala tárbıelep otyrǵan otbasylarǵa arnalǵan jańa qoldaý tetikteri engizildi.

Analar kúni – tek quttyqtaý aıtylatyn kún emes. Bul – ananyń qoǵamdaǵy rólin baǵalap, onyń ómir sapasyn jaqsartý joldaryn oılastyratyn mańyzdy data. Óıtkeni myqty ana – myqty otbasy. Al myqty otbasy qýatty memlekettiń negizi bolyp qala bermek.