Búgin - KSRO álem tarıhyndaǵy eń qýatty bombany jarǵan kún
ASTANA. 30 qazan. QazAqparat - 51 jyl buryn (1961) dál osy kúni KSRO álem tarıhyndaǵy
eń qýatty bombanyń jarylysyn jasady: 58 megatondyq sýtek bombasy («Tsar-bomba») Jańa Zelandııa aralyndaǵy polıgonda jaryldy. Sol kezde Nıkıta Hrýşev alǵashynda 100 megatondyq bombany jarý kózdelgenin, biraq keıin Máskeýdegi barlyq terezeler synyp ketpes úshin qýat kólemi azaıtylǵanyn aıtyp, qaljyńdaǵan bolatyn.
Ekinshi dúnıejúzilik soǵys aıaqtalǵannan keıingi alǵashqy jyldary AQSh álemdegi jalǵyz «ıadrolyq memleket» boldy. Alǵash ret ıadrolyq qarý «Manhetten» jobasy barysynda AQSh-ta jasap shyǵaryldy.
Aıta keteıik, KSRO-nyń ydyraýy aldynda Qazaqstanda 1040 urys zarıadty 104 "RS-20" raketasy (NATO klassıfıkatsııasy boıynsha - "SS-18") boldy. Álemdegi eń aýyr qurlyqaralyq ballıstıkalyq raketa (árqaısysynyń qýattylyǵy 550 kt-dan turatyn 10 ıadrolyq oqtumsyq) Derjavınka (qazirgi Aqmola oblysy) men Jańǵyztóbedegi (ShyǵysQazaqstan) eki bazada ornalasty. Semeıdiń túbindegi aerodromda 240 qanatty ıadrolyq raketasy bar 40 TÝ-95 MS strategııalyq bombalaýshy ushaq ornalasty. Qazaqstanda qýatty ıadrolyq ǵylymı-óndiristik keshen qurylyp, jumys istedi. Elimizde KSRO-daǵy barlyq ýrannyń 40%-y óndirildi.
KSRO-daǵy ıadrolyq qarýdy synaýdyń barlyq túrleri negizinen Semeı polıgonynda ótti (500 ıadrolyq synaq jasaldy). Ol Qazaqstannyń soltústik-shyǵys jáne ortalyq aýdandaryna orasan zor ekologııalyq apat ákeldi. Sondyqtan Qazaqstan Táýelsizdik alǵannan keıin polıgondy jaýyp, óz erkimen ıadrolyq qarýdan bas tartqan alǵashqy memleket retinde tarıhta qaldy.
Álem tarıhynda bolǵan negizgi ıadrolyq jarylystar
|
Data |
Ataýy |
Qýaty (kılotonna) |
Memleket |
Mańyzy |
|
1945 jyldyń 16 shildesi |
Trınıtı |
19 |
AQSh |
Alǵashqy atom jarylysy |
|
1945 jyldyń 6 tamyzy |
Malysh |
11 |
AQSh |
Hırosımany bombalaý |
|
1945 jyldyń 9 tamyzy |
Tolstıak |
21 |
AQSh |
Nagasakıni bombalaý |
|
1949 jyldyń 29 tamyzy |
RDS-1 |
22 |
KSRO |
KSRO-daǵy alǵashqy atom jarylysy |
|
1952 jyldyń 3 qazany |
Ýragan |
25 |
Ulybrıtanııa |
Ulybrıtanııadaǵy alǵashqy atom jarylysy |
|
1952 jyldyń 1 qarashasy |
Ivı Maık |
3100 |
AQSh |
Termoıadrolyq qurylǵynyń alǵashqy tájirıbeli jarylysy |
|
1953 jyldyń 12 tamyzy |
RDS-6s |
100 |
KSRO |
Jaýyngerlik termoıadrolyq qurylǵynyń alǵashqy jarylysy |
|
1954 jyldyń 1 naýryzy |
Kasl Bravo |
15 000 |
AQSh |
AQSh-taǵy eń qýatty jarylys |
|
1957 jyldyń 8 qarashasy |
Shvatka H |
1800 |
Ulıabrıtanııa |
Ulybrıtanııadaǵy alǵashqy termoıadrolyq jarylys |
|
1960 jyldyń 13 aqpany |
Golýboı pýshkanchık |
60 |
Frantsııa |
Frantsııadaǵy alǵashqy atom jarylysy |
|
1961 jyldyń 31 qazany |
Tsar-bomba |
~57 00 |
KSRO |
Tarıhtaǵy eń qýatty termoıadrolyq bombanyń jarylysy |
|
1964 jyldyń 16 qazany |
596 |
22 |
QHR |
Qytaıdaǵy alǵashqy atom jarylysy |
|
1967 jyldyń 17 maýsymy |
Test 6 |
3300 |
QHR |
Qytaıdaǵy alǵashqy termoıadrolyq jarylys |
|
1968 jyldyń 24 tamyzy |
Kanopýs |
2600 |
Frantsııa |
Frantsııadaǵy alǵashqy termoıadrolyq jarylys |
|
1974 jyldyń 18 mamyry |
Ýlybaıýşıısıa Býdda |
12 |
Úndistan |
Úndistandaǵy alǵashqy atom jarylysy |
|
1998 jyldyń 28 mamyry |
Chagan-І |
~9 |
Pákistan |
Pákistandaǵy alǵashqy atom jarylysy |
|
2006 jyldyń 9 qazany |
Kvandaı-rı |
15-20 |
KHDR |
Soltústik Koreıadaǵy alǵashqy atom jarylysy |