Búgin - Halyqaralyq zaǵıptar kúni
ASTANA. 13 qarasha. QazAqparat - 1745 jyldyń 13 qarashasy kúni Frantsııada Parıjde jáne Peterbýrgte zaǵıptarǵa arnalǵan birneshe mekteptiń negizin qalaǵan tanymal pedagog - Valentın Gaıýı dúnıege keldi.
Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń sheshimimen naqty osy data Halyqaralyq zaǵıptar kúnin belgileýge negiz boldy.
18 ǵasyrǵa deıin álem zaǵıptarǵa arnalǵan mekemelerdi bilmedi. V.Gaıýı alǵash ret ózi oılap tapqan shrıft boıynsha kóz janarynan aıyrylǵandardy oqytýdyń ádisin usyndy. 1784 jyly Parıjde úkimet pen qaıyrymdylyq qoǵamdardyń esh qoldaýynsyz ol jeke qarajatyna óziniń úıinde zaǵıp balalarǵa arnalǵan álemdegi alǵashqy mektepti ashty. V.Gaıýıdiń tuńǵysh oqýshysy jetim bala Fransýa de Lezıýer boldy. Odan keıin mektepke onymen taǵdyrlas taǵy 11 bala qabyldandy.
Valentın Gaıýı soqyr balalardy oqytý men tárbıeleýdi ǵylymı jolǵa qoıdy. Ol bederli-uzyndyqty «ýntsıal» shrıftin oılap tapty. Olar qatty qaǵazǵa bederlenip túsirilgen, bir pishindi iri áripter boldy. Shrıft jyljymaly boldy jáne ol balalarǵa qajetti tekstterdiń mátinin jasap shyǵarýǵa múmkindik berdi. Zaǵıptarǵa arnalǵan kitapty shyǵarý ıdeıasy sondaı-aq Valentın Gaıýıǵa tıesili.
1803 jyly V.Gaıýı Reseı ımperatory І Aleksandrdan Sankt-Peterborda zaǵıptarǵa arnalǵan oqytý-tárbıeleý mekemesin ashý usynysyn aldy. 1807 jyly І Aleksandr zaǵıptarǵa arnalǵan Sankt-Peterbor ınstıtýtynyń jarǵysyn, shtaty men bıýdjetin bekitti.
Búgin álemde kózi kórmeıtin shamamen 124 mıllıon adam bar. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń baǵalaýy boıynsha, 2020 jylǵa qaraı olardyń sany eki esege artady.
