Búgin - Halyqaralyq kıno kúni
ASTANA. 28 jeltoqsan. QazAqparat - Halyqaralyq kıno kúni - bul kınematografıster men ónerdiń bul túrin unatatyn jurtshylyqtyń merekesi.
1895 jyldyń 28 jeltoqsanynda Parıjde Kapýtsınok býlvaryndaǵy «Grand-kafede» aǵaıyndy Lıýmerlerdiń sınematograftyń alǵashqy seansy ótti. Naqty osy data Halyqaralyq kıno kúnin merekeleýge negiz saldy.
Osydan sál erterek, 1895 jyly frantsýzdar Ogıýst pen Lýı Lıýmeler ózderi oılap tapqan «Sınematograf» apparatyna patent aldy. 1895 jyldyń 22 naýryzynda aǵaıyndylar Parıjde tarıhtaǵy alǵashqy kınoseansty uıymdastyrdy. Olar jekelegen dostaryna ǵana «Jumysshylardyń Lıýmer zaýytynan shyǵýy» qysqa lentasyn kórsetti.
Biraq kınonyń týǵan kúni retinde 1895 jyldyń 28 jeltoqsany sanalady. Atap ótilgendeı, bul kúni Kapýtsınok býlvaryndaǵy dámhanada Lıýmerler kópshilik qaýymǵa álemdegi tuńǵysh qysqa metrajdy «Poıyzdyń La Sota vokzalyna toqtaýy» fılmin usyndy. Bul kınematografııa tarıhyndaǵy aqshaǵa kórsetilgen alǵashqy kartına boldy.
Qazaq kınoındýstrııasy salasynyń tarıhyna keletin bolsaq, 1925 jyly Qazaqstan týraly tuńǵysh derekti fılm - «Qazaq AKSR-niń besjyldyǵy» jaryqqa shyqty.
1928 jyly Máskeýde Reseı Keńestik Federatıvtik Sotsıalıstik Respýblıkasy Halyq komıssarlary keńesiniń janynda Búkilreseılik trest- «Shyǵys» aktsıonerlik qoǵamy quryldy, onyń qyzmeti Shyǵys elderiniń kınojylnamasyn júrgizýge baǵyttaldy.
1929 jyly Qazaqstanda «Shyǵyskıno» trestiniń bazasynda rejısser V.Týrın «Túrksib» fılmin túsirdi. Bul kartına álemdik kınematografııanyń odan arǵy damýyna úlken áser etip, eń úzdik fılmderdiń tizimine endi.
1930 jyly «Shyǵyskıno» trestinde basty róldi somdaǵan Serke Qojamqulovtyń qatysýymen «Dala áýenderi» kórkem fılmi, Hákim Dáýletbekov oınaǵan «Jut» kórkem fılmi túsirildi.
1934 jyly Almaty kınohronıka stýdııasy quryldy.
1936 jyly Almaty kınohronıkasy stýdııasynda derekti fılmder shyǵaryla bastady.
1938 jyly «Lenfılm» kınostýdııasynda «Amangeldi» atty alǵashqy qazaq kórkem fılmi túsirildi.
1946 jyly «Abaı ánderi» fılmi shyqty (rejısserlary - G.L. Roshal, E.E. Aron; basty rólderde - Q. Qýanyshbaev, Sh. Aımanov);
1952 jyly «Jambyl» fılmi shyqty (rejısseri - E.L. Dzıgan; basty rólde - Sh. Aımanov);
1967 jyly Qazaqstanda mýltıplıkatsııalyq fılmder shyǵa bastady. Alǵashqy qazaqstandyq mýltfılm bolyp sýretshi Ámen Haıdarovtyń «Qarlyǵashtyń quıryǵy nege aıyr?» sanalady.
«Almaty kınohronıka stýdııasynyń» ataýy osy ýaqytqa deıin birneshe ret ózgerip, qazir ol «Sh.Aımanov atyndaǵy Qazaqfılm» AQ dep atalady.
