Búgin - Dúnıejúzilik metrologııa kúni
ASTANA. 20 mamyr. QazAqparat - Búgin Dúnıejúzilik metrologııa kúni. Bul kún órkenıetti elderdiń bárinde arnaıy túrde atalyp ótiledi.
Atap aıtqanda túrli kezdesýler, semınarlar, dóńgelek ústelder túrinde kórinis taýyp, ár el ózderiniń metrologııa salasynda júrgizgen jumystarynyń qorytyndysyn shyǵarady. Sondaı-aq ózara tájirıbelerimen bólisip, mańyzdy degen máseleler talqyǵa túsip otyrady.
Metrologııa (grek tilinde metron - ólshem jáne logos - sóz, ilim) - ólsheý týraly ólsheýdiń birligi men qajetti dáldikke jetý tásilderi týraly ǵylym. Metrologııanyń negizgi máselelerine: ólsheýdiń jalpy teorııasy, fızıkalyq shamalardyń jáne onyń júıeleriniń birlikterin uıymdastyrý, ólsheýdiń ádisteri men quraldary, ólsheýdiń dáldigin anyqtaý ádisteri (ólsheýdiń qatelikter teorııasy), ólsheý birligin jáne ólsheý quraldarynyń metrologııa jaramdylyǵyn qamtamassyz etý (zańdy metrologııa) etalondar men ólsheý quraldarynyń úlgilerin jasaý, etalondardy birlik ólshemderin taratý ádisteri jatady. Metrologııa alǵashqyda ólsheýdiń ár túrli tegin (syzyqty, syıymdylyq, salmaq, ýaqyt) jazýmen sonymen qatar birneshe memleketterde qoldanylǵan aqsha jáne olardyń ara qatynasyn tabýmen aınalysty. Metrologııanyń kúrt damýyna 1975 jyly Metrıkalyq konventsııasynyń (quramynda 17 memleket bar) qorytyndysy (Ólsheý men tarazylar jáne ólsheýdiń metrıkalyq etalonyn jasaýdyń halyqaralyq mekemesi) sebepshi boldy. Qazirgi kezdegi metrologııa fızıka, hımııa t.b. jaratylystaný ǵylymdarynyń jetistikterin paıdalanyp, fızıkalyq tájirıbeniń joǵary dáldigine súıenedi. Qazaqstanda alǵashqy metrologııalyq mekeme 1923 jyly Semeı qalasynda uıymdastyryldy. Ol 1925 jyly Semeı jáne Jetisý gýbernııalaryndaǵy tarazylardy, uzyndyq pen kólem ólshemderin tekserýdi júzege asyratyn óz aldyna jeke palata boldy. Onyń bólimderi Petropavl, Aqtóbe, Almaty qalalarynda jumys istedi. 1930 jyly palata Almatyǵa kóshirildi. 1974 jyly Almaty qalasynda arnaıy etalondar saqtaıtyn ǵımarat salyndy.
Respýblıkanyń metrologııalyq qyzmetinde tekserý jumystaryn júrgizý úshin 20 jumys etalony (qysym, temperatýra, massa, uzyndyq, elektrlik syıymdylyq, elektrlik kedergi, túzý, túzý syzyq, t.b.) qoldanylady. 2000 jyly Qazaqstanda memlekettik ýaqyt jáne jıilik etalony paıdalanýǵa engizildi.
