Búgin Baıqońyr qalasynda Abaı eskertkishine gúl shoqtary qoıyldy
BAIQOŃYR. 10 tamyz. QazAqparat - Búgin qazaqtyń uly aqyny, oıshyly, aǵartýshy-kompozıtor Abaı Qunanbaevtyń týǵanyna 167 jyl tolýy atalyp ótýde.
Baıqońyr qalasynda Abaıdyń eskertkishine gúl shoqtary qoıyldy. Jergilikti aqyndar uly oıshyldyń qurmetine ózderiniń jyrlaryn arnady.
Qazaq halqynyń danyshpan uly 1845 jylǵy 10 tamyzda (eski stılmen - 29 shildede) qazirgi Shyǵys Qazaqstan oblysynyń aýmaǵyndaǵy Abaı aýdanynda Qasqabulaq jaılaýynda dúnıege kelgen.
Ol qazaq jazba ádebıetiniń negizin salýshy jáne tuńǵysh klassıgi, qazaq mádenıetin álemdik órkenıetpen ushtastyrýda reformator bolǵan uly tulǵa.
Onyń shyn aty - Ibrahım, bala kúninde ájesi Zere Abaı dep atap ketken. Abaıdyń áýleti: arǵy atalary Yrǵyzbaı, Óskenbaılar, óz ákesi Qunanbaı qajy el bılegen shynjyr balaq shubar tós degendeı, aýqatty adamdar bolǵan.
Ol óz úıinde moldadan til syndyryp, Semeıdegi Ahmet-Rıza medresesinde oqýyn jalǵastyryp, sonymen qatar orys mektebinen úsh aı dáris alǵan. Eseıe kele óziniń ómirden túıgenderinen óleń jaza bastady. Onyń ózge balalarynan góri zerektigin baıqaǵan ákesi Qunanbaı 13 jasynda Abaıdy el isine aralasýǵa baýlıdy. 28 jasynda Abaı el isinen aýlaqtap, óziniń bilimin jetildirýmen aınalysady, 40 jasqa kelgende óziniń alǵashqy kemel shyǵarmalaryn jaza bastaıdy.
Qazaq aýyz ádebıetiniń mol qaınarynan, Shyǵystyń klassıkalyq ádebıeti men orystyń demokratııashyl ádebıetinen - úsh bulaqtan sýsyndaǵan onyń fılosofııalyq kózqarastarynyń qalyptasýyna saıası jer aýdarylǵan E.P.Mıhaelıs, N.Dolgopolov, S.Gross sııaqty adamdarmen kezdesýi eleýli ról atqardy. Onyń kemeldene túsýine Shyǵystyń gýmanıstik ıdeıadaǵy aqyndary men ǵalymdary (Fırdoýsı, Álisher Naýaı, Nızamı, Fızýlı, Ibn Sına jáne basqalary), orys klassıkteriniń shyǵarmalary, sol arqyly eýropa ádebıeti yqpal etti. Ol Krylovtyń, Lermontovtyń, Pýshkınniń. Geteniń jáne Baıronnyń óleńderin aýdardy. Abaı qazaq arasynda orys jáne eýropa mádenıetiniń jarshysy boldy.
Abaı Qunanbaev HІH ǵasyrdyń sońy men HH ǵasyrdyń basyndaǵy qazaq ulttyq zııaly qaýymynyń qalyptasýyna zor yqpal etti. Alashorda qozǵalysynyń basshylary Abaıdy ózderiniń jáne qazaq ultynyń rýhanı kósemi dep sanady.
Abaı qazaq jazba ádebıetiniń negizin sala otyryp, dástúrli qazaq óleńin janrlyq jaǵynan baıytyp, keń óriske shyǵardy. Onyń 170-ke jýyq óleńderi jáne elýden astam aýdarmalary, poemalary, ataqty «Qara sózderi» qazaq mádenıetiniń altyn qoryna qosyldy. Sonymen qatar Abaı óziniń kóptegen óleńderine saz jazǵan kompozıtor.
Abaı Qunanbaev búginde táýelsizdik alǵan elimizben, halqymyzben birge máńgi jasap keledi. Uly oıshyldyń shyǵarmalary kóptegen tilderge aýdarylyp, onyń esimi elimizdiń barlyq jerlerinde eldi mekenderge, kóshelerge, teatrlarǵa berildi, eskertkishteri ornatyldy. Abaı atynda shyń, asý, muzdyq bar, Aba qory jumys isteıdi. Fılmder, spektaklder, kórkem shyǵarmalar, zertteýler jazylǵan. Qazaqtyń klassık jazýshysy M.Áýezovtiń álemge belgili shyǵarmasy - «Abaı joly» uly aqynǵa arnalǵan. Aqyn tulǵasy ózge de kórkemóner týyndylaryna ózek boldy.
