Búgin - Ashýra kúni

Arab tilindegi «Ashýra» sóziniń maǵynasy «Ashara» ıaǵnı muharram aıynyń «onynshy» kúni degen maǵyna beredi. Bizdiń jyl sanaýymyz boıynsha 622 jyly Paıǵambarymyz (s.ǵ.s.) Mekkeden Mádına qalasyna kóshken jyly musylmansha jyldyń basy bolyp sanalady. ıAǵnı, hıjrı jyl sanaýy muharram aıymen bastalady. Bıyl muharram aıy 7 jeltoqsan kúni bastaldy. Al muharramnyń onynshy kúni 16 jeltoqsanǵa sáıkes kelip otyr.

Osy kúni kóptegen oqıǵalar bolǵan. Paıǵambarymyz (s.ǵ.s.) Mádınaǵa kelgen kezinde ıahýdılerdiń muharram aıynyń onynshy kúni oraza ustap jatqanyn kórip: «Bul qandaı oraza?»,- dep onyń mánisin suraıdy Sonda olar: «Bul kúnniń biz úshin mańyzy zor. Óıtkeni, Allah taǵala bul kúni Musany (ǵ.s.) dushpannan qutqarǵan. Perǵaýynnyń kózin joıǵan. Musa (ǵ.s.) da osy kúni shúkirshilik retinde oraza ustaǵan»,- dep jaýap beredi.Sonda Allah Elshisi (s.ǵ.s.): «Musaǵa (ǵ.s.) senderden men jaqynyraqpyn», - dep ózi de oraza ustap basqalarǵa da oraza ustaýdy ámir etedi.

Ol kezde Ramazan orazasy paryz emes edi. Kelesi jyly Ramazan aıynyń orazasy paryz etilgende, ashýra kúni ustalatyn orazany ár adamnyń erkine qaldyrady. Osylaısha ashýra kúni oraza ustaý «mustahab» saýapty amal bolyp esepteledi. Ibn Abbastyń jetkizgen rıýaıatynda ıahýdılerge uqsamaý úshin ashýra kúnine bir kún qalǵanda, ıaǵnı toǵyzynshy, onynshy, on birinshi kúnderin qosa oraza ustaýdy ósıet etkeni de bar.

Sondaı-aq, ashýra paıǵambarlar tarıhynda da erekshe orny bar kún. Máselen, Adam (ǵ.s.) paıǵambardyń táýbesiniń qabyl bolýy, Nuh (ǵ.s.) paıǵambardyń kemesiniń toqtaýy, Ibrahım (ǵ.s.) paıǵambardyń ottan qutylýy, Musa (ǵ.s.) paıǵambardyń dushpandardan qutylýy, Jaqyptyń (ǵ.s.) uly Júsippen qaýyshqan kúni.

Bul kúni orazadan basqa da qaıyr-sadaqa berý sekildi ıgi isterdi qosa atqarǵan durys. Árkim óz shama sharqynsha jaqyndaryna, týystaryna, kórshi-qolańyna jaqsylyq jasasa, hadısterde onyń kóp saýapqa keneltetini aıtylǵan. Paıǵambarymyz (s..ǵ.s.) ásirese Ashýra kúni otbasy múshelerine kóbirek kóńil bólip, syı-sııapat jasaýdy ósıet etken.