Búgin - Ana tiliniń halyqaralyq kúni
ASTANA. Aqpannyń 21-i. QazAqparat - Búgin - Ana tiliniń halyqaralyq kúni. Bul ataýly kún 1999 jylǵy qarashada ıÝNESKO Bas Konferentsııasynyń 30-shy sessııasynyń sheshimimen bekitilgen jáne 2000 jylǵy aqpannyń 21-inen bastap tildik jáne mádenı ár alýandyqty qorǵaý maqsatynda atap ótiledi.
Osynaý ataýly kүnge oraı, ıÝNESKO ұıymy joғalyp bara jatқan әlem tilderi atlasynyң jaңa basylymyn ұsynғanyn ҚazAқparat bұdan bұryn habarlaғan bolatyn.Bұl sandyқ ınteraktıvtik құralda shamamen 2500 osyndaı tilder týraly soңғy mәlimetter keltirilgen. Jaңa atlastyң tanystyrylymy aқpannyң 21-inde ? halyқaralyқ ana tili kүni өtkizilmek. Atlastaғy birқatar mәlimetter dabyl қaғarlyқ: soңғy үsh ұrpaқ өmir sүrgen kezeңde әlemdegi 6000 tildiң 200-den astamy joıylyp ketti, 538-i joıylýdyң aldynda tұr, al 502 tilge eleýli қater tөnýde. Mәselen, atlasta kөrsetilgen 199 tilde nebәri 10-ғa tarta adam, 178 tilde 10-nan 50-ge deıin adam sөıleıdi. Tek soңғy jyldary ғana menı (Men araly), ýbyh (Tүrkııa), zıak (Alıaska, AҚSh) tilderi joıyldy. Afrıka Saharasynyң oңtүstigindegi 2000-ғa tarta tildiң (әlemdegi barlyқ tilderdiң үshten biri) 10 paıyzy keıingi 100 jyldyң ishinde joғalyp ketýi mүmkin. Avstralııada 108 til құryp ketý aldynda tұr. Alaıda jaғdaı barlyқ jerde birdeı onsha қaýipti emes. Aıtalyқ, lıngvıstik әralýandyқ kөptep shoғyrlanғan Papýa ? Jaңa Gvıneıada (onda 800-den astam tilde sөıleıdi) joғalyp ketý aldynda tұrғan tilderdiң sany salystyrmaly tүrde onsha kөp emes (88). Keıbir tilder қaıta tүlep keledi. Aıtalyқ korn (kornýel) nemese sıshı tili (Jaңa Kaledonııa). Perýdegi aımara jәne kýchýa, Jaңa Zelandııadaғy maorı, Paragvaıdaғy gýaranı sııaқty, sondaı-aқ Kanadada, AҚSh-ta jәne Meksıkada kөptegen jergilikti halyқtardyң tilderine қoldaý kөrsetildýe.
