Buǵy kóbeıip, qus qonysy keńeıgen meken
TÚRKІSTAN. KAZINFORM — Syrdarııa-Túrkistan memlekettik óńirlik tabıǵı parkinde elimizde kezdesetin 488 qus túriniń 309-y tirshilik etedi. Sonymen qatar omyrtqasyzdardyń 715, ańdardyń 59 túri mekendeıdi, ósimdikterdiń 992 túri ósedi.
27 jyl buryn ákelingen alty buǵynyń sany búginde qanshaǵa jetti
Syrdarııa-Túrkistan memlekettik óńirlik tabıǵı parki — Syrdarııa men Arys ózenderiniń jaıylmasyndaǵy torańǵy ormandary men Boraldaı taý jotalarynyń biregeı landshafttaryn qamtıdy.
Túrkistan oblysy aýmaǵynda ornalasqan bul erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaq sırek kezdesetin endemık ósimdikter men janýarlardy saqtaýǵa, tabıǵı júıelerdi zerttep, qalpyna keltirý jumystaryn júrgizedi.
Alǵashynda Syrdarııa ózeni ańǵaryndaǵy ekojúıeni qorǵaý jáne qalpyna keltirý, sondaı-aq orman alqaptaryna buhar buǵysyn qaıta jersindirý maqsatynda Syrdarııa memlekettik tabıǵı keshendi qaýmaly qurylǵan. Keıin 2012 jyly Arys, Boraldaı jáne Túrkistan orman jáne janýarlar dúnıesin qorǵaý mekemeleri biriktirilip, qazirgi park jasaqtaldy. Búginde onyń jalpy aýmaǵy 119 949 gektardy qamtıdy.
Syrdarııa-Túrkistan memlekettik óńirlik tabıǵı parki mekemesi ǵylym, aqparat jáne monıtorıng bóliminiń entomology Bekzat Qalbaevtyń málimetinshe, munda elimizde kezdesetin 488 qus túriniń 309-y tirshilik etedi. Sonymen qatar 715 omyrtqasyz janýar, 59 sútqorekti jáne 992 ósimdik túri anyqtalǵan.
Park aýmaǵynda ósimdikterdi jersindirý men kóbeıtý maqsatynda arnaıy ıntrodýktsııalyq alań qurylǵan. Boraldaı, Syrdarııa jáne Túrkistan fılıaldaryndaǵy alty tuqymbaqta túrli kóshetter ósiriledi.
Mekemeniń aǵa ǵylymı qyzmetkeri Ǵanı Nazarbektiń aıtýynsha, 1999 jyly qaıta jersindirý jumystary barysynda ákelingen 6 buhar buǵysynyń sany búginde 319-ǵa jetken.
— Buhar buǵylarynyń shamamen 50-ge jýyǵy arnaıy kútimde ustalady, sondyqtan olarǵa kún saıyn azyq beriledi. Ár eki jyl saıyn sany kóbeıgen janýarlar tabıǵı ortaǵa jiberiledi. Erkindikte júrgen ańdarǵa qys mezgilinde qosymsha jem-shóp jetkiziledi. Qustarǵa bıdaı shashylyp, taýdaǵy ańdarǵa tuzjalaq qoıylady, — dedi ol.
Qazaqstanda kezdesetin qustardyń jartysynan astamy osy aýmaqta mekendeıdi
Tabıǵı-geografııalyq jaǵdaılary ártúrli park aýmaǵynda taýly, ormandy, sazdy-jazyqty jáne shóleıt alqaptar kezdesedi. Soǵan sáıkes ósimdikter men janýarlar dúnıesiniń túrlik quramy da san alýan.
Munda 300-den astam qus túri bar, bul — Qazaqstanda kezdesetin qustardyń jartysynan astamy.
— Qazir keıbir qustardyń soltústikke ushyp ótý kezeńi júrip jatyr. Sonymen qatar osy aýmaqta uıalaıtyn túrleri de bar. Olardy turaqty baqylaýda ustaımyz. Azyq qory jetkilikti, tynyshtyq rejımi saqtalǵan, ańshylyqqa shekteý qoıylǵan. Sondyqtan qorǵalatyn aýmaqtarda qustar sany joǵary, — dedi mekemeniń aǵa ǵylymı qyzmetkeri.
Taýly bólikterde tuıaqtylardan qarataý arqary, elik, jabaıy shoshqa mekendeıdi. Jyrtqyshtardan qasqyr, shıbóri, túlki, qarsaq, tas sýsary men borsyq kezdesedi.
Qolqanattylar arasynda aqbaýyr úshkirqulaq pen keńqulaqty jarqanat bar. Kemirýshilerden orman qaraqasy men úndi jaırasy tirshilik etedi.
Boraldaı fılıaly mańynda Tıan-Shan qońyr aıýynyń kezdesetini týraly derekter bar. Sonymen qatar ózge aýmaqtarda qaraquıryq, kermaral, zorman, úlken qumtyshqan, taraqquıryq, severtsov jáne basqa da qosaıaq túrleri, ondatra men túrli qumtyshqandar taralǵan.
Park faýnasyndaǵy qarataý arqary, buhar buǵysy, qaraquıryq, Tıan-Shan qońyr aıýy, úndi jaırasy, tas sýsary, sondaı-aq birqatar jarqanat túrleri Qazaqstannyń Qyzyl kitabyna engizilgen.
Qansha týrıstik marshrýt bar
Búginde munda 350-den astam qyzmetker eńbek etedi. Ǵylymı zertteýlerdi ǵylym, aqparat jáne monıtorıng bóliminiń mamandary júrgizedi.
— Ortalyq keńsede 50 qyzmetker bar, qalǵandary fılıaldarda jumys isteıdi. Ǵylymı bólim janýarlar men ósimdikter dúnıesine turaqty monıtorıng júrgizedi. Fotoqaqpan, dron jáne basqa da zamanaýı quraldar paıdalanylady. Ár 1 myń gektar aýmaqqa bir memlekettik ınspektor bekitilgen, — dedi Ǵanı Nazarbek.
Ártúrli tabıǵı landshafttardy qamtıtyn park aýmaǵynda Syrdarııa ózeni men Boraldaı taýlarynyń kórikti jerlerinde demalysqa jaǵdaı jasalǵan. Týrıster úshin aǵash úıler men arnaıy tynyǵý oryndary jabdyqtalyp, 8 baǵyt boıynsha týrıstik marshrýt ázirlengen.
— Týrıstik júkteme negizinen demalys jáne mereke kúnderi artady. Sol kezde baqylaý kúsheıtiledi, — dedi park qyzmetkeri.
Budan buryn Qyzyl kitapqa engen sırek jyrtqysh qustyń balapany dúnıege kelgenin jazǵan edik.
