Birtutas QR men steıblkoın: 2025 jyly Qazaqstannyń qarjy júıesi qalaı ózgerdi
ASTANA. KAZINFORM — 2025 jyl Qazaqstannyń qarjy júıesi úshin ońaı bolǵan joq. Memlekettik shyǵystar men ınflıatsııanyń ósýi ekonomıkalyq turaqtylyqqa qysym túsirse, tsıfrlyq reformalardyń bir mezgilde iske qosylýy qarjy naryǵyna qosymsha júkteme berdi. Bankter men retteýshi organdar saqtyqty basty ustanymǵa aınaldyrdy. Jyl nesimen este qaldy jáne aldaǵy kezeńde qandaı sheshimder eldiń ekonomıkalyq baǵytyn aıqyndaıdy? Osy suraqtarǵa Kazinform tilshisi tolyq sholý jasap, jyldyń basty oqıǵalaryn saralady.
Ulttyq bank nege joǵary paıyzdyq mólsherlemeni ustap otyr?
2025 jyldyń basty oqıǵalarynyń biri – aqsha-kredıt saıasatynyń qatańdatylýy. Naýryzda Ulttyq bank negizgi paıyzdyq mólsherlemeni 16,5%-ǵa kóterse, qazanda ol 18%-ǵa jetti. Osy deńgeı jyl sońyna deıin saqtaldy.
– Bazalyq mólsherlemeni 18%-ǵa kóterý sheshimi jańartylǵan ekonomıkalyq boljamdardy eskere otyryp qabyldandy. Bul shara ınflıatsııany tejeý jáne ekonomıkalyq belsendiliktiń shamadan tys baıaýlaýyna jol bermeý úshin qajet boldy, – dep habarlady Ulttyq bank Kazinform agenttiginiń resmı suraýyna bergen jaýabynda.
Degenmen, joǵary paıyzdyq mólsherleme suranysty tolyq basyp tastady deýge kelmeıdi, sebebi ekonomıkaǵa memlekettik jáne kvazımemlekettik baǵdarlamalar arqyly áli de aıtarlyqtaı qarajat túsip jatyr.
Sondyqtan bank basqa da sharalardy qoldanýda. 2025 jyly Ulttyq bank júıedegi erkin aqsha kólemin maqsatty túrde qysqartýdy bastady. Bankter úshin mınımaldy rezervtik talaptar 0,8 trln teńgeden 2,7 trln teńgege deıin kóterilip, bul qarajat Ulttyq bankte saqtyq rezervi retinde ornalastyryldy. Sonymen qatar, altyn satýdyń arqasynda taǵy 2,7 trln teńge ekonomıkadan shyǵaryldy. ıAǵnı, Ulttyq bank aqsha massasyn birtindep «qysqartyp», baǵanyń ósýine qysym jasaıdy.
Sonymen qatar, nesıe berý erejeleri qatańdatyldy. Bankter nesıe bergende qaryz alýshynyń qarjylyq jaǵdaıyn muqııat baqylaıdy, al tutynýshylyq kredıtterdiń ósýine shekteý qoıyldy. Bul sharalar ekonomıkanyń «qyzyp ketpeýin» qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Sonyń ózinde jyldyq ósim qarqyny 6%-dan asyp otyr.
Ulttyq bank naryqqa naqty sıgnal berdi: 2026 jyldyń ortasyna deıin negizgi paıyzdyq mólsherleme joǵary deńgeıde qalýy múmkin. Qazir Qazaqstanda «qymbat aqsha» dáýiri bastaldy, ıaǵnı nesıe qymbattap, aqsha alý qıyn bolady. Mundaı jaǵdaıda bıznes tıimdiligin arttyryp, kredıt alýda asa saqtyq tanytýy kerek.
Naryqqa jańa bankter shyqty
2025 jyly Qazaqstanda eki jańa bank – «BıEnKeı Kommertsııalyq Banki» jáne «KMF Bank» ashyldy. Olardyń biri elimizdegi eń iri mıkrokarjy uıymyn qaıta qurý arqyly quryldy. Bul qadam Prezıdenttiń bank naryǵynda básekelestikti arttyrý jónindegi tapsyrmasyn iske asyrýǵa arnalǵan.
«BıEnKeı Kommertsııalyq Banki» (BNK Commercial Bank) naryqqa qatań aqsha-kredıt saıasaty júrip jatqan kezde qosyldy. Bank joǵary paıyzdyq mólsherlemeni eskere otyryp óz qyzmetin uıymdastyryp otyr jáne shaǵyn orta bızneske qyzmet kórsetýge ekpin qoıady.
Tsıfrlyq teńge: eksperımentten naqty qarjylyq júıege deıin
2023 jyly tájirıbe kúıinde iske qosylǵan tsıfrlyq teńge bıyl naqty qarjylyq júıede qoldanylýǵa kiristi. Endi ol Qazaqstannyń ulttyq valıýtasynyń qolma-qol jáne eseptik aqshadan keıingi úshinshi formasy retinde qosymsha quralǵa aınaldy.
Ulttyq bank atap ótkendeı, tsıfrlyq teńge krıptovalıýta emes jáne bankterdiń qyzmetin almastyrmaıdy. Bul – memlekettiń resmı aqshasy, ol bank qosymshalary arqyly qoljetimdi.
– Tsıfrlyq teńge – Ulttyq bank emıssııalaıtyn aqsha jáne onyń mindettemesi. Al krıptovalıýta aqsha bolyp sanalmaıdy, olardyń artynda eshqandaı memlekettik mindetteme joq, – dedi Ulttyq bank ókilderi.
Tsıfrlyq teńgeniń basty ereksheligi — ony tek naqty maqsatqa jumsaýǵa bolady. Aqsha tek belgili jobalar men baǵdarlamalarǵa ǵana jetedi, ony basqa nársege qoldanýǵa bolmaıdy. Sondyqtan tsıfrlyq teńge alǵash ret bıýdjet pen memlekettik baǵdarlamalarda engizildi. Máselen, Pavlodar men Atyraý oblystarynda jol jóndeýge, «Dostyq–Moıynty» temirjolyn salýǵa, QQS qaıtarý jobalaryna, fermerlerge sýbsıdııa berýge jáne nesıe usynýǵa, sondaı-aq Astanada mektep oqýshylaryna tegin ystyq tamaqqa arnalǵan vaýcherlerdi tóleýge paıdalanyldy.
Bul qarajatty eshkim óz qalaýy boıynsha paıdalana almaıdy. Aqsha tek merdigerge jetedi, al markerlengen belgisi sharttar tolyq oryndalǵan soń ǵana alynady.
Ekonomıkalyq turǵydan tsıfrlyq teńge jańa aqsha shyǵarmaıdy. ıAǵnı, ol ózdiginen ınflıatsııany asqaqtatyp, aqsha-kredıt saıasatynyń negizgi qaǵıdalaryn ózgertpeıdi. Onyń basty artyqshylyǵy — qarajat qozǵalysyn ashyq jáne baqylaýǵa bolatyn etip uıymdastyrýynda.
2025 jyldyń sońyna deıin pılottyq jobalarda tsıfrlyq teńgeniń jalpy kólemi shamamen 270 mıllıard teńgeni qurady. Platformaǵa jeti qarjy uıymy qosyldy, olardyń qatarynda iri bankter, «Qazposhta» jáne Qarjy mınıstrliginiń Memlekettik qazynashylyq komıteti bar. Jaqyn arada tsıfrlyq teńge respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetterde, sondaı-aq memlekettik holdıngterdiń qarjysyn basqarýda belsendi qoldanylmaq. QR Premer-mınıstri Oljas Bektenov bul quraldy kóleńkeli ekonomıkany azaıtýdaǵy mańyzdy mehanızm dep atady.
Sonymen qatar, tsıfrlyq teńge 13,5 trıllıon teńge jalpy bıýdjeti bar «Energetıka jáne kommýnaldyq sektordy jańǵyrtý» ulttyq jobasynda da paıdalanylatyn bolady. Munda qarajattyń naqty maqsatqa jumsalýyn qatań baqylaý asa mańyzdy.
Tsıfrlyq teńge platformasyn tolyq iske qosý 2025 jyldyń sońyna josparlanǵan. Qoljetimdilik kezeń-kezeńimen keńeıtilip, bolashaqta ony BAÁ, Qytaı jáne Ortalyq Azııa elderimen transshekaralyq esep aıyrysý úshin qoldaný múmkindigi qarastyrylyp jatyr.
Teńgelik steıblkoın: jeke qarajat – qadaǵalaýda
2025 jyly Qazaqstanda alǵashqy pılottyq teńge steıblkoıny iske qosyldy. Onyń tsıfrlyq teńgeden aıyrmashylyǵy — jeke kompanııa shyǵarǵan tsıfrlyq aktıv, naqty aqsha arqyly qamtamasyz etilgen jáne retteýshi organnyń baqylaýynda bolady.
– Tsıfrlyq teńgeni, kádimgi qolma-qol aqsha sııaqty, Ulttyq bank shyǵarady jáne onyń quny memlekettiń kepildigimen qorǵalǵan. Al teńge steıblkoıny — jeke kompanııanyń shyǵarǵan tsıfrlyq aqshasy, ol teńgege baılanǵan jáne naqty aqsha arqyly qamtamasyz etilgen. Bul steıblkoın - kompanııanyń óz mindettemesi, — dep habarlady Ulttyq bank Kazinform agenttiginiń resmı saýalyna bergen jaýabynda.
Qarapaıym tilmen aıtqanda, tsıfrlyq teńge — memleket aqshasy, al steıblkoın — jeke kompanııa aqshasy, biraq ol teńgege baılanǵan jáne memleket baqylaýynda bolady.
Birinshi teńge steıblkoınyn retteýshiniń tájirıbelik jobasyna qatysýshy Intebix kompanııasy Solana, Mastercard jáne Eýrazııalyq bankpen birlesip iske qosty. Bul júıe krıptovalıýtany dástúrli bank júıesimen baılanystyrady. Paıdalanýshy krıptovalıýtasyn steıblkoınge aıyrbastap, onymen taýar men qyzmet úshin, arnaıy krıptokartalar arqyly da tólem jasaı alady.
2025 jyly sonymen qatar krıptokartalar jobasy da bastaldy. Olar arqyly paıdalanýshy taýar men qyzmet úshin krıptovalıýtamen tóleı alady, biraq tólem sátinde qarajat birden teńgege aýystyrylady. Esep aıyrysý árdaıym naqty aqsha arqyly júrgiziledi, biraq bastapqy qarajat — tsıfrlyq aktıvter.
— Teńgege baılanǵan steıblkoınge degen suranys jaqyn arada arta beredi. Bolashaqta ony halyqaralyq tólemderde, ıaǵnı shekaralyq operatsııalarda qoldaný da qarastyrylýda, — delingen Ulttyq bank jaýabynda.
Ázirge ony qansha mólsherde paıdalanǵany týraly naqty málimetter jarııalanǵan joq.
Birtutas QR-tólem júıesi iske qosyldy
13 qarashada Qazaqstanda bankter arasyndaǵy birtutas QR-tólem júıesi resmı túrde iske qosyldy. Júıeniń basty artyqshylyǵy — satyp alýshy qaı banktiń klıenti bolsyn, satýshy qaı bankpen jumys isteıtini de mańyzdy emes.
Ulttyq banktiń túsindirýinshe, qazaqstandyqtar ádette 3–4 bank qosymshasyn paıdalanady, al saýda oryndarynda ártúrli bankterdiń termınaldary bar. Olar keıde sáıkes kelmeı jatady. Birtutas QR osy bólshektengen ınfraqurylymdy bir júıege biriktirip, tólemdi jeńildetedi.
Júıe iske qosylǵan sátte birneshe mıllıon qoldanýshyny qamtydy. Qazir Halyk Bank, Bank TsentrKredıt, Freedom Bank, Home Credit, RBK jáne Altyn Bank júıege qosylǵan. Qalǵan bankter qosylý ústinde, tolyq iske qosý 2026 jyly aıaqtalady dep josparlanǵan.
Qazaqstan bul baǵytta jalpy óńirlik úrdisti jalǵastyryp otyr. Mysaly, Qyrǵyzstan bul joldan sál burynyraq ótken, nátıjesi jaman emes. QR-tólemder sany ondaǵan ese artqan, al qolma-qolsyz tólem kólemi kúrt ósti. Reseı de Qazaqstannan keıin birtutas QR júıesin iske qospaq.
Kelesi kezeń — shekaraaralyq QR-tólemder.
– Biz qazir Ortalyq Azııa elderi, Túrkııa jáne BAÁ ortalyq bankterimen kelissóz júrgizip jatyrmyz. Alǵashqy pılottyq jobalardy kelesi jyldyń ekinshi jartysynda iske qosýdy josparlap otyrmyz, – dedi Ulttyq banktiń tsıfrlyq transformatsııa departamentiniń dırektory Bınur Jalenov.
Retteýshi organ shekaraaralyq esep aıyrysýlarda bankter men fınteh kompanııalary arasynda qaqtyǵys joq ekenin atap ótti.
– Bankter men fınteh kompanııalary transshekaralyq tólemderde óz oryndaryn taba alady dep esepteımiz. Olar qyzmetterin birigip kórsetýdiń jolyn da izdeı alady, – delingen Ulttyq banktiń redaktsııa saýalyna bergen jaýabynda.
Qazaqstan halyqaralyq tsıfrlyq reıtıngterde ósim kórsetip, óńirde zamanaýı tehnologııalardy engizýge daıyndyq boıynsha kóshbasshy bolyp otyr. Mysaly, Oxford Insights halyqaralyq analıtıkalyq ortalyǵy jarııalaǵan Government AI Readiness Index 2025 boıynsha elimiz 195 eldiń ishinde 60-orynǵa kóterilip, bir jylda 16 satyǵa alǵa shyqty. Birtutas QR júıesi osy kóshbasshylyqty tek ıdeıalar men kontseptsııalar deńgeıinde emes, kúndelikti ómirde de júzege asyryp jatqanyn aıǵaqtaıdy.