Birinshi Túrkologııalyq quryltaıdyń 100 jyldyǵy Ystanbulda atalyp ótti
ASTANA. KAZINFORM — Ystanbulda Túrki akademııasy men Marmara ýnıversıteti birlesip, 1926 jyly Bakýde ótken Birinshi Túrkologııalyq quryltaıdyń 100 jyldyǵyna arnalǵan ǵylymı-mádenı is-shara ótkizdi, dep habarlaıdy Kazinform agenttiginiń Ankaradaǵy menshikti tilshisi.
Jıyn Túrkııanyń ǵalymdaryn, zertteýshilerin jáne akademııalyq qaýymdastyq ókilderin biriktirdi. Іs-shara túrkitaný ǵylymynyń damýyna jáne túrki halyqtary arasyndaǵy ǵylymı baılanystardyń nyǵaıýyna zor úles qosqan tarıhı forýmnyń mereıtoıyna oraı uıymdastyrylǵan halyqaralyq akademııalyq kezdesýler men ǵylymı pikirtalastar serııasynyń bir bóligi boldy.
Baǵdarlama aıasynda Túrki akademııasynyń ǵylymı basylymdary, sondaı-aq Birinshi Túrkologııalyq quryltaıdyń tarıhy men murasyna arnalǵan arhıvtik fotosýretter men materıaldar kórmesi uıymdastyryldy. Usynylǵan eńbekterdiń qatarynda alty túrki tilinde jaryq kórgen jáne tarıhı sezdiń 131 delegaty týraly málimetter qamtylǵan «1926 jylǵy Baký túrkologııalyq quryltaıynyń albomy» da bar.
Sondaı-aq qatysýshylarǵa túrik jáne orys tilderinde jaryq kórgen «1926 jylǵy Baký túrkologııalyq quryltaıynyń arhıvtik qujattary» atty kitap tanystyryldy. Arhıvtik materıaldarǵa negizdelgen bul basylym Quryltaıdyń tarıhı máni men mańyzyn jan-jaqty ashyp kórsetedi.
Іs-sharaǵa Túrki akademııasynyń prezıdenti, akademık Shaın Mustafaev, Marmara ýnıversıtetiniń rektory Mehmet Emın Okýr, túrkitanýshy ǵalymdar jáne ǵylymı qaýymdastyq ókilderi qatysty.
Qatysýshylar aldynda sóz sóılegen Shaın Mustafaev osydan júz jyl buryn Baký túrkologııalyq quryltaıynda kóterilgen kóptegen máselelerdiń búgin de ózektiligin joǵaltpaǵanyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, bul túrkitanýdy damytýǵa, bilim men ǵylym arqyly túrki halyqtary arasyndaǵy baılanysty nyǵaıtýǵa, sondaı-aq ortaq ǵylymı termınologııa men ortaq álipbıdi qalyptastyrýǵa qatysty máseleler.
Akademııa basshysy 2023 jyly Túrki akademııasynyń úılestirýimen túrki elderiniń mamandaryn biriktirgen Ortaq túrki álipbıi jónindegi halyqaralyq komıssııa qurylǵanyn eske saldy. Komıssııa jumysynyń nátıjesinde 2024 jyly Ortaq túrki álipbıi qabyldandy.
Mustafaevtyń aıtýynsha, qazirgi ýaqytta Akademııa 50-den astam ǵylymı jobany júzege asyryp jatyr. Olardyń kópshiligi Birinshi Túrkologııalyq quryltaıdyń taqyrybymen tyǵyz baılanysty. Atap aıtqanda, túrki tilderiniń termınologııalyq sózdikteri, Túrki mıfologııasynyń entsıklopedııalyq sózdigi, Túrki rýnıkalyq eskertkishteriniń katalogy, «Túrki áleminiń kıeli geografııasy: arheologııalyq jáne sáýlet eskertkishteri» jobasy, sondaı-aq «Túrki elderiniń tarıhy» jobasy boıynsha jumystar júrgizilip jatyr.
Іs-sharaǵa qatysýshylar Birinshi Túrkologııalyq quryltaı ótkenine bir ǵasyr tolsa da, tildik, ǵylymı jáne mádenı ózara yqpaldastyq máseleleri áli de ózekti ekenin atap ótti. Sonymen qatar, Túrki akademııasynyń zamanaýı bastamalary bul mindetterdiń halyqaralyq deńgeıde is júzinde júzege asýyna yqpal etip otyrǵany aıtyldy.
Buǵan deıin Halyqaralyq Túrki akademııasy óziniń 15 jyldyq mereıtoıyn atap ótkeni habarlanǵan bolatyn. Bul mereıtoı tek merekelik data ǵana emes, túrki áleminiń ǵylymı jáne mádenı birliginiń tarıhyndaǵy mańyzdy beleske aınaldy.
Aıta keteıik, Túrkııa mamandary qazaqstandyq qoljazbalardy qalpyna keltirýge atsalysady.
