Brıtandyq quqyq Qazaqstanda 100 jyl buryn bolǵan - Saıasat Nurbek
ASTANA. QazAqparat - «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń basqarýshy dırektory Saıasat Nurbek, Qazaqstanda brıtandyq quqyqty qoldaný jaıttaryna toqtala kele qyzyqty derekter keltirdi, dep habarlaıdy QazAqparat.
Qazaqstannyń strategııalyq zertteýler ınstıtýtynda bolǵan sarapshylar otyrysynda Aqmola óńirinde 1914 pen 1920 jyldar aralyǵynda ómir súrgen jáne aǵylshyn quqyǵy boıynsha tirkelgen shahtada jumys istegen brıtandyq ınjener Djon Ýılford Ýordeldiń «Qyrǵyz dalasynda» atty kitaby týraly aıtyp berdi.
«Brıtandyq ınjener osynda turǵan. 1915 jyldyń 17 tamyzynda onyń balasy dúnıege keledi. Keıin ol áskerı ushqysh bolyp ketedi. Eń qyzyǵy ol jumys istegen shahta brıtandyq quqyq boıynsha tirkelgen eken. Men qyzyq úshin sol kompanııanyń aktsııalaryn da taýyp aldym. Spasskte kontsessııa arqyly jumys istep kelgen brıtandyq kásiporyndar óte kóp bolǵan. Osynda brıtandyqtar turdy. Biraq kóp uzamaı Keńes Úkimeti olardyń bıznesin tartyp aldy, olarǵa «aqtarmen» birge Qıyr Shyǵysqa jáne Japonııaǵa qashýǵa týra keldi», - dedi Saıasat Nurbek.
Ýılford óz kitabynda Aqmola óńirinde ótkizgen sol bir shaqtardy jazyp qaldyrady, tipti ony fotosýrettermen birge jarııalaǵan. Saıasat Nurbektiń sózine qaraǵanda, atalǵan brıtanııalyq ınjener Qazaqstanda buryn halyqaralyq quqyq sátti qyzmet etkenin dáleldeıdi.
«Bizdiń aýmaqta 100 jyl buryn halyqaralyq quqyq úlken tarıhı oqıǵalarǵa qaramastan, esh alańsyz jumys istep turdy. Djonnyń januıasy jergilikti adamdarmen emin-erkin aralasty. Olardyń qazaq dostary boldy, ol solarmen birge ańǵa shyǵyp otyrǵan. Onyń esinde Qazaqstan týraly óte jyly estelikter qalypty. Ol bylaı jazady: «Men bul kitapti óz balalaryma, olar qandaı keremet jerde dúnıege kelgenderin, ósip-óngenderin bilip júrsin degen oımen jazdym».
Sarapshynyń pikirinshe, Qazaqstanda brıtandyq bıznes týraly qujattardyń kóp kólemi saqtalǵan.
«Aqmola XIX ǵasyrda saýda júıesi qalyptasqan, iri saýda qalasy, salyqsyz aımaq bolyp keldi. Ol jármeńke shahary boldy. Qaraótkel jármeńkesiniń ózi dálel. Aqmola aýmaǵynda qyzmet etken kompanııalar men saýdagerler salyqtan, bajdan bosatylǵan. Aqmola oblysynda tirkelgen saýdagerler esh kýáliksiz saýdasyn dóńgelete beretin bolǵan. Osylaısha Aqmola saýda habyna tez-aq aınalyp shyǵa keldi», - dep atap ótti S. Nurbek.
«Osy qujattardy aqtara otyryp, men brıtandyq quqyqqa negizdeletin, qarjy habi jáne operatsııalary bar «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń tarıhı negizi baryna kózim jete bastady», - dep túıdi sózin ol.
Eske sala keteıik, Ult josparynda QR Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Astanada ınvestıtsııalyq máselelerdi sheshetin halyqaralyq arbıtraj ortalyǵyn qurýdy tapsyrǵan bolatyn. Tek aǵylshyn tilinde is júrgizetin qarjylyq sotta anglosaksondyq quqyq júıesi qoldanylady. Bunyń aldynda, S. Nurbek Astanadaǵy halyqaralyq sotta tek brıtandyq sýdıalar jumys isteıtindigin habarlaǵan bolatyn.
