Bir synypta 40 oqýshy: Astana mektepterindegi másele bilim sapasyna qalaı áser etedi

Mektep bar, biraq oryn joq

Elordadaǵy №85 mektep-lıtseıi 1200 orynǵa eseptelgen. Alaıda búginde munda 3187 oqýshy bilim alady. №84 mektep-lıtseıiniń de jobalyq syıymdylyǵy 1200 oryn bolǵanymen, oqýshylar sany 2938-ge jetken. Eki bilim ordasy da eki aýysymmen jumys isteıdi.
Astana qalasynyń Bilim basqarmasy Kazinform agenttiginiń resmı saýalyna bergen jaýabynda №84 mektepte 35-ten astam oqýshysy bar 14 synyp, al №85 mektepte 37-den astam bala oqıtyn bes synyp bar ekenin habarlady. Mundaı jaǵdaıǵa oqý kabınetteri men pedagogterdiń jetispeýi sebep bolyp otyr.

Bul eki mekteptegi ahýal elordadaǵy jalpy máseleniń bir kórinisi ǵana. Basqarmanyń 2026 jylǵy 18 qyrkúıektegi málimetinshe, Astanada 209 mektep jumys isteıdi. Onda 333 742 oqýshy bilim alyp jatyr. Qaladaǵy 24 mektepte oqýshy orny jetispeıdi. Tapshylyq 20 863 oryndy quraıdy.

Bir qyzyǵy, Bilim basqarmasy synyptardaǵy oqýshy sanynyń kóp bolýy oqý protsesin uıymdastyrýǵa jáne pedagogterdiń jumys júktemesine keri áser etpeıtinin málimdegen.

Alaıda mundaı tujyrym birqatar suraq týǵyzady. Eger bir synypta 35–40 bala otyrsa, muǵalim olardyń árqaısysynyń bilim deńgeıin qanshalyqty baqylaı alady? Sabaqty túsinbeı otyrǵan oqýshyny der kezinde anyqtaýǵa múmkindigi jete me? Eń bastysy, bala sanynyń kóptigi bilim sapasyna shynymen áser etpeı me?

Qazaqstannyń qurmetti ustazy, qoǵam belsendisi, qoǵam qaıratkeri Ómir Shynybekuly mundaı jaǵdaıda ár oqýshymen jeke jumys isteý múmkindigi aıtarlyqtaı shekteletinin aıtady.

– 35–40 balalyq synypta muǵalimniń eń úlken máselesi – ár balaǵa jeke kóńil bóle almaýy. Kim túsindi, kim túsinbedi, kimge qosymsha kómek kerek – bárin birdeı baqylaý qıyn. Mundaı jaǵdaıda sabaq kóbine ortasha deńgeıge beıimdeledi: ozat balaǵa damý jetispeıdi, álsiz oqýshy nazardan tys qalady, – deıdi pedagog.

Onyń aıtýynsha, ásirese, sabaqty túsinbese de, muǵalimge suraq qoımaıtyn balalardyń jaǵdaıy alańdatady. 

– Eń qaýiptisi – tynysh otyrǵan, biraq sabaqty túsinbegen bala. Ol tártip buzbaıdy, suraq qoımaıdy, sondyqtan muǵalimniń nazarynan tys qalýy múmkin. Syrt kózge bári qalypty kóringenimen, onyń bilimindegi kemshilik birtindep ulǵaıa berýi múmkin, - deıdi Ómir Shynybekuly.

Quryltaı depýtaty Aınagúl Baltasheva da synyptaǵy bala sany bilim sapasyna tikeleı áser etetinin atap ótedi. Onyń Kazinform saýalyna bergen jaýabynda oqýshylar kóbeıgen saıyn muǵalimniń ár balamen jeke jumys isteýi qıyndaıtyny, bilimindegi olqylyqtardy ýaqytyly anyqtaý múmkindigi shekteletini aıtylǵan.

– Synyptaǵy oqýshylar sany - oqý protsesiniń sapasyna tikeleı yqpal etetin mańyzdy faktorlardyń biri. Oqýshy sany artqan saıyn muǵalimniń ár balaǵa jeke kóńil bólýine, onyń oqý materıalyn meńgerý deńgeıin baqylaýyna jáne bilimindegi olqylyqtardy der kezinde anyqtaýyna qosymsha ýaqyt pen kúsh qajet. Mundaı jaǵdaıda muǵalimniń jeke jumys júrgizý múmkindigi shektelip, oqýshylardyń qabileti men bilimdi qabyldaý erekshelikterine qaraı saralanǵan oqytýdy uıymdastyrýdy kúrdelendirýi múmkin. Ásirese, bastaýysh synyptarda balanyń oqý daǵdylaryn qalyptastyrý, oqý materıalyn meńgerýindegi qıyndyqtardy ýaqytyly anyqtaý jáne pedagogıkalyq qoldaý kórsetý aıryqsha mańyzdy, - dedi halyq qalaýlysy.

Spıkerdiń málimetinshe, elordada bir synyptaǵy oqýshy sany orta eseppen 25–27 balany quraıdy. Degenmen bul kórsetkish jekelegen mektepterdegi naqty jaǵdaıdy tolyq sıpattaı almaıdy. Máselen, №84 jáne №85 mektepterdegi 35-ten, tipti 37-den asatyn synyptar jalpy ortasha kórsetkishtiń tasasynda qalyp otyr.

Demek, máseleni tek qala boıynsha ortasha eseppen baǵalaý jetkiliksiz. Óıtkeni bir mektepte 20 bala oqıtyn synyp pen ekinshisindegi 40 balalyq synyptyń oqý jaǵdaıy birdeı emes.

Búgingi olqylyq erteń áleýmettik máselege aınalmaı ma

Mektep tapshylyǵy týraly sóz bolǵanda, ádette qansha oryn jetispeıtini, qansha jańa ǵımarat salynatyny aıtylady. Biraq bul máseleniń kózge birden kórinbeıtin saldary bar.

Máselen, sarapshylar bastaýysh synypta kóbeıtý kestesin nemese mátindi túsinip oqýdy tolyq meńgermegen bala kelesi synypqa kóshetinin, jańa taqyryptar burynǵy bilimge súıenetindikten, onyń oqý úlgerimindegi qıyndyqtar ýaqyt óte kúrdelene túsýi múmkin ekenin aıtady. 

– Bir taqyrypty túsinbeý kelesi taqyrypty meńgerýge kedergi keltiredi. Al muǵalim ár balamen jeke jumys isteýge úlgermese, bul olqylyqtyń der kezinde anyqtalmaı qalý qaýpi artady. Mundaı jaǵdaı uzaqqa sozylsa, úsh negizgi másele týyndaýy múmkin. Birinshisi – oqýshylardyń bazalyq biliminiń álsireýi. Ekinshisi – qosymsha sabaq pen repetıtorǵa táýeldiliktiń artýy. Úshinshisi – muǵalimderdiń kásibı sharshaýy men kadr tapshylyǵynyń kúsheıýi, - deıdi Ómir Shynybekuly.

Ustazdyń pikirinshe, bir synypta 20–25 balanyń bilim alǵany qolaıly. Al 25–30 oqýshysy bar synypta sabaq uıymdastyrýǵa múmkindik bolǵanymen, 35–40 balany qalypty jaǵdaı dep qabyldaýǵa bolmaıdy.

Pedagog mundaı synyptarda jumys isteıtin muǵalimderdiń de jaǵdaıyna nazar aýdarý qajettigin aıtady. Óıtkeni oqýshy kóbeıgen saıyn tek sabaq ótkizý emes, dápter tekserý, bilimdi baǵalaý, ata-anamen baılanys ornatý sııaqty jumystardyń kólemi ulǵaıady.

– Uzaq merzimde mundaı júkteme pedagogterdiń kásibı qajýyna ákelýi múmkin. Al muǵalimderdiń jumystan ketýi nemese mamandyqqa degen qyzyǵýshylyǵynyń tómendeýi kadr tapshylyǵyn odan ári kúrdelendirýi yqtımal, - dedi spıker. 

Jańa mektepter máseleni nege tolyq sheshpeı otyr

Quryltaı depýtaty Aınagúl Baltashevanyń málimetinshe, 2023–2025 jyldary Astanada eki aýysymda 100 myńnan astam oqýshyǵa arnalǵan 44 mektep ashylǵan. Onyń 23-i «Keleshek mektepteri» ulttyq jobasy aıasynda salynǵan.

Atap aıtqanda, 2023 jyly eki aýysymda 14 300 oqýshyǵa arnalǵan 10 mektep, 2024 jyly 64 030 oryndyq 25 mektep, al 2025 jyly 31 200 oryndyq toǵyz mektep paıdalanýǵa berildi. Bıyl taǵy 16,4 myń oqýshyǵa arnalǵan 12 mektepti kezeń-kezeńimen ashý josparlanǵan. Alaıda, Astana bilim basqarmasynyń málimetinshe, elordadaǵy oqýshy oryndarynyń tapshylyǵy shamamen 20 863 oryndy quraıdy. 

Osy tusta jańa mektepter kóptep salynyp jatsa da, oqýshy oryndarynyń tapshylyǵy nege áli sheshilmeı otyr degen suraq týyndaıdy.
Quryltaı depýtaty Aınagúl Baltasheva muny qala halqynyń ósýimen, jańa turǵyn úı keshenderiniń kóptep salynýymen jáne balalardyń jekelegen aýdandarda shoǵyrlanýymen baılanystyrady.

– Jańa mektepterdiń basym bóligi halyq sany men oqýshy kontıngenti qarqyndy ósip kele jatqan Nura, Esil, Almaty, jáne Saraıshyq aýdandarynda ornalasqan. Qazirgi kezde qabyldanǵan sharalardyń nátıjesinde qaladaǵy úsh aýysymdy oqytý máselesi sheshildi. Bul rette máseleni tek jańa mektepter salý arqyly ǵana emes, bilim berý nysandaryn qala qurylysynyń josparlarymen úılestirý, oqýshy oryndaryna degen suranysty aldyn ala boljaý jáne mektep ınfraqurylymyn kezeń-kezeńimen damytý arqyly sheshý qajet, - dedi ol.

Ómir Shynybekulynyń pikirinshe, mundaı jaǵdaıdy aldyn ala boljaýǵa bolady. Ol úshin ákimdikterde halyq sanynyń ósýi men balalardyń jas erekshelikteri týraly naqty málimet bolýy kerek.

– Árbir ákimniń, ákimdiktegi árbir basqarma basshysynyń jumys ústelinde eń sońǵy demografııalyq málimet jatýy tıis. Ákimdik «Bıyl pálen shaqalaq dúnıege keldi, ıaǵnı eki jyldan soń balabaqshada pálen oryn bolýy kerek. Alty-jeti jyldan keıin mektep tabaldyryǵyn pálen bala attaıdy» dep josparlap otyrýy tıis, - deıdi pedagog.

Bul pikirmen depýtattyń ustanymy da úndesedi. Aınagúl Baltasheva turǵyn úı qurylysy men áleýmettik ınfraqurylymdy damytý josparlaryn ózara úılestirý qajettigin atap ótedi. Onyń aıtýynsha, osy baǵyttaǵy jumys aldaǵy jyldary da jalǵasady. 

– 2027-2028 jyly bıýdjet qarajaty esebinen eki aýysymda 66 myń oqýshy ornyna arnalǵan 24 mektepti paıdalanýǵa berý josparlanyp otyr. Al 2030 jylǵa deıin 118 myń oryndyq 59 mektepti paıdalanýǵa berý kózdelip otyr. Basty maqsat - mektep tapshylyǵyn sandyq kórsetkishtermen ǵana emes, ár balanyń qolaıly jaǵdaıda bilim alýyna múmkindik jasaý arqyly sheshý. Sondyqtan jańa mektepter salýmen qatar, oqýshy oryndaryna degen suranysty tıimdi josparlaý jáne bilim berý sapasyn saqtaý máseleleri de turaqty baqylaýda bolady, - dep túıindedi halyq qalaýlysy. 

Qoryta kele, bul jospar elordadaǵy mektep tapshylyǵyn azaıtýǵa múmkindik berýi múmkin. Alaıda másele tek jańa mektepter men oqýshy oryndarynyń sanynda emes. Eń bastysy – synyptardaǵy bala sany azaıyp, ár oqýshynyń sapaly bilim alýyna jaǵdaı jasalýy kerek. Óıtkeni búgin jetispegen mektep ornyn erteń tolyqtyrýǵa bolady. Al balanyń bilimindegi jyldar boıy jınalǵan olqylyqtyń ornyn toltyrý áldeqaıda qıyn.

Aıta keteıik, buǵan deıin Astanada mektep garderobyndaǵy keptelis úshin dırektor qyzmetinen bosatylǵany jaıly jazǵan edik.