Bir mınýtta aýladan shyǵýymyz kerek: Aqtóbelik qutqarýshynyń bir kúni

— Qutqarýshy qyzmetine qalaı keldińiz?

— Aqtóbe oblysy Oıyl aýdanyndaǵy mektepten 9-synypty bitirip, 2014 jyly kolledjge oqýǵa tústim. Munda slesar-elektrık mamandyǵy boıynsha dıplom aldym. Sol kezde tanysym tótenshe jaǵdaılar qyzmetindegi qutqarýshylardyń jumysy jaıly aıtty. Birden túıindememdi tapsyrdym. Biraq meni úsh jyldan keıin ǵana jumysqa shaqyrdy. Shaqyrtý alǵanda irikteý ótti. Fızıkalyq daıyndyǵymyzdy dáleldep, sýda júzý qabiletimizdi kórsettik. Úshinshi synaq — psıhologııalyq synaq. Bárinen súrinbeı ótken soń jumysqa qabyldady. Bul 2020 jyl edi.

— Túıindemeni tastap, úmit artyp kettińiz, biraq sizdi úsh jyldan soń ǵana shaqyrǵan eken. Qońyraý shalǵanda ne sezindińiz?

— Qýandym. Otbasyn qurǵan sátte maǵan da turaqty jumys qajet boldy. Alǵashynda ishki tártipke, temirdeı erejege úırený qıynǵa soqty. Biz tańǵy saǵat 08:00–de kelemiz. Bir saǵatta kezekshilikti qabyldap alamyz. Aldyńǵy top alpınıst, súńgýirdiń kıimderin, jabdyqtardy, tehnıkany tapsyrady. Ári qaraı bir kúndik jumys bekitiledi. Arasynda shaqyrtýlarǵa baramyz. Keıde bir, al keıde 7-8 qońyraýǵa túsedi. Órt kezinde esik ashý, qutqarý jumystaryn júrgizemiz, jol apatynda adamdardy kólikten shyǵaramyz, sýǵa batyp ketse denesin alyp shyǵamyz. Keıde óz-ózine qol jumsaǵan adam týraly habarlama túsedi. Mundaıda esik ashý bizdiń mindetimizge júkteledi. Qutqarýshy bir emes, birneshe baǵytta jumys isteıdi. Bul salany tańdaǵan adam ámbebap bolýy tıis. Men súńgýir de, alpınıst te, qutqarýshy da bolamyn. Arada 6 jyl ótti. Úırenip, mamandyqty meńgerip aldym.

— Eń birinshi kimdi qutqardyńyz?

— Eń birinshi jumys kúni úı órtenip, ishindegi deneni alyp shyqtyq. Úıdiń shatyry opyrylyp ortasyna túsken kezde múgedektigi bar adam shyǵa almaı, janyp ketken. Órt pen jol-kólik apaty týraly habarlamalarǵa jıi baramyz. Byltyr Samara-Shymkent tasjolynda iri jol-kólik apaty bolyp, 12 adam kóz jumdy. Shaqyrtýǵa baryp, qaza tapqan adamdardyń denesin jınaý jumysyna qatysqan edik. Bizdiń mindetimiz — oqıǵa ornyna jedel jetý. Adam ómirine qaýip tónse aldymen qutqarýshylar barady. Adam adasyp ketse nemese úıinen shyǵyp, iz-túzsiz joǵalsa, sýǵa ketip, denesi tabylmasa, sýıtsıd jaǵdaıy bolsa… Aýysymǵa túsken kezde jattyǵý alańynda sheberlikti shyńdaımyz. Alpınıster eki adam bolyp júredi. Biri tómen syrǵysa, ekinshisi onyń qaýipsizdigine jaýapty. Sonymen birge jyl saıyn «Qazqutqarý» oqý-jattyǵýy ótedi. Halyqaralyq jattyǵý bir aıǵa sozylady. Taýǵa órmelep, ózen túbin sholamyz, zilzalada úıindi astynan adam denesin shyǵaramyz. Jattyǵý kezinde shyńdalǵan qutqarýshy naqty jaǵdaımen betpe-bet kelgende abdyrap qalmaıdy. Mundaı jattyǵý jas mamannyń biliktiligin arttyrýǵa kómektesedi.

— Munyń bárin eńserý úshin sporttyń qaı túrimen shuǵyldanasyz?

— Men fýtbol, voleıbol oınaımyn. Jedel-qutqarý jasaǵynyń negizgi quramasyndamyn. Komandalyq jarystarda júldeli oryndarǵa ıe bolyp júrmiz.

— Qutqarýshy qyzmetine oralsaq… Qaı kezde alpınıst kómegi qajet bolady?

— Sýıtsıd jaǵdaıynda. Eger adam 5 qabatta bolsa, biz 6 qabattaǵy páterge baryp, balkon arqyly ishke enemiz. Keıde shatyryna shyǵamyz. Bul táýekel, biraq bizdiń jumysymyz. Sheshimdi biz emes, aýysym jetekshisi qabyldaıdy. Bas-kózge qaramaı «ózim bilem» dep aıta almaımyz. Tek alpınıst emes, súńgýirler de aldyn ala daıyndalyp, sodan keıin ǵana sý astyna súńgıdi. Bári tájirıbemen keletin jumys. Árıne keıbir kezde nartáýekel etemiz. Mundaıda balalardy qutqarýǵa janymyzdy salamyz. Olar jedelsaty ishinde qalyp qoıady, páterden órt shyqqanda esikti asha almaıdy.

— Aqtóbelik qutqarýshylar úshin eń qıyn ári qaýipti ózen qaısysy?

— Aqtóbede — Elek ózeni. Tabany laı, balshyǵy tizeden joǵary. Sodan keıin Aqtóbe sý qoımasy. Onda bir jeri taıyz, bir jeri tereń. Tas ta kezdesedi. Eń tazasy — Qarǵaly ózeni. Sebebi ózen aǵysy jaqsy. Ózendegi izdeý jumysy bıyl kóktemde júrgizildi. Mártók aýdany Saryjar aýylynda bala sýǵa batyp ketip, denesi 20 kún boıy tabylmady. Aǵys qatty ári laıdan sýdyń tabany kórinbedi. Kóktemde sý qoımalarynan sý aǵyzylyp, izdeý qıyndaǵanymen órt sóndirýshiler ár 100 metr saıyn kezekshilik uıymdastyryp, kúni-túni sol jerden tabyldy. Al qutqarýshylar ózen ishinde tizbektelip turyp, ár qadamdy muqııat tekserdi. Balanyń denesi sý deńgeıi túskennen keıin ǵana tabyldy. Sýda ǵana emes qurlyqta da izdeý júrgizemiz. Mundaıda polıtsııa belgilegen aýmaqty sholyp shyǵamyz.

— Oqıǵa ornyna neshe mınýtta jetesiz?

— Shaqyrtý túskennen keıin bir mınýtta aýladan shyǵyp ketýimiz kerek. Al qala ishinde jol erejesin buzbaı jetemiz. Súńgýirlerdi kóbine sýǵa ketken adamnyń denesin izdeý jáne sýdan shyǵarý úshin shaqyrady. Keıin deneni polıtsııaǵa tapsyramyz.

— Balalardy qutqarýdaǵy qıyndyq…

— Jaz ári demalys ýaqytynda balalar ózen jaǵasynda júredi. Ata-anasy jumysta, balalar sýǵa shomylyp júr. Olar esh qymsynbastan «ata-anam biledi, ruqsat berdi» dep ótirik aıta salady. Mekenjaıyn jasyrady, mektebin de aıtpaıdy. Jedel-qutqarý jasaǵyndaǵy jedel top kún saıyn saǵat 14:00–20:00-ge deıin reıdke shyǵady. Ásirese tyıym salynǵan aımaqtardy nazarǵa alady. Sonymen birge eki bala úıdegi balkonǵa shyǵyp, sirińke taýyp alyp, tutatady. Órt shyqqan kezde eki balany aman alyp shyqtyq. Keıde kishkentaılar baspaldaqtaǵy temir tireýge basyn tyǵyp, shyǵara almaı shyryldaıdy. Munda kezde de baryp, arnaıy quralmen qorshaý arasyn keńeıtip, qutqaramyz. Jazda sýburqaq aınalasynda oınap júrip te temir arasyna aıaǵy qysylyp qalady. Aǵashqa, elektr baǵanasyna órmelep ketken mysyqty da qutqaramyz.

— Qutqarýshylar nebir jaǵdaıdy bastan ótkeredi. Jalpy qutqarýshylardy da qutqarýǵa týra keletin jaǵdaı bola ma? Sizderge psıhologııalyq kómek kórsetile me?

— Psıholog mamandar bar. Olar sóılesip, jaǵdaıymyzdy bilip otyrady. Árıne, oqıǵa ornyna birinshi jetip, deneni alyp shyǵý ońaı sharýa emes. Biraq bul — mamandyq. Arada jyldar ótkende qutqarýshy óz mamandyǵymen bite qaınasyp, sińip ketedi. Bárin aqylǵa salyp oılap, salqyndylyq tanytady. Máselen jol-kólik apatynda úsh adam kóz jumyp, bir adam aman qalsa aldymen sony qutqaramyz, alǵashqy kómek kórsetemiz. Eger oqıǵa ornynda medıtsına qyzmetkerleri bolsa, birden sol mamandarǵa tapsyramyz. Іri jol apaty kóbine Samara-Shymkent tasjolynda, Aqtóbe-Atyraý tasjolynyń qalaǵa kireberis baǵaty men Aqtóbe-Mártók arasynda bolady.

— Qutqarý jumystaryndaǵy jańashyldyq…

— Esikti 1-2 mınýtta ashamyz. Quraldardyń ózinde qýattaǵyshy bar, kóp kúsh jumsamaımyz. Dron ushyryp, adamnyń júrgen jerin tez anyqtaımyz. Jasandy ıntellekt arqyly neniń qaıda turǵanyn kórýge múmkindik bar. Jolda adasqanda da óte yńǵaıly. Sonymen birge kólik jańardy. Bul oqıǵa ornyna jedel jetýge kómektesedi. Ári joǵary tehnologııamen jabdyqtalǵan.

— Qutqarýshy adam tańdaıtyn mamandyq desek bola ma?

— Jyldam sheshim qabyldaıtyn, óz-ózine senimdi, psıhologııalyq turǵyda ustamdy adam qutqarýshy bola alady. Tózimdi adam ǵana talaıdy eńseredi. Kelip, jumys istep, shydamaı ketkeni de boldy. Fızıkalyq turǵyda myqty jigitter keıde adam denesin kórgende abdyrap qalady. Esikti ashyp qalǵanda asylyp turǵan adamdy kórse, sý astynan izdep júrgende kenet jansyz deneni keziktirse, jol-kólik apatynda bólshektelgen denesi jınasa shok jaǵdaıda bolady. Munyń bárinen ótkende adam salqynqandy bolady eken. Ózime bilinbeıdi, biraq otbasym baıqaǵan. Qutqarýshylar tek qyzmette emes, qarapaıym ómirde kómek kórsetýge ázir turady. Kez kelgen oqys oqıǵany baıqap, órtte de, jol apatynda da shuǵyl sheshim qabyldaıdy. Daýyldan keıin qalpyna keltirý jumystaryna da barady qutqarýshylar. Taıaýda Aqtóbe qalasynda, Baıǵanın aýdanynda qatty nóser jaýyp, daýyl turǵanda munara, aǵash qurady. Bárinde de qutqarýshylar jumyldyryldy. Qutqarýshylardy tek oblys ishinde emes, ózge óńirge, qajet bolsa basqa elge kómek kórsetýge daıyndaıdy.

— Adam ózin-ózi qalaı qutqarady?

— Kez kelgen jaǵdaıda sabyr saqtaý kerek. Sasqalaqtaǵan adam qatelik jiberip alady. Qoryqqan kezde sýda júze biletin adamǵa qaıyq ta kómektespeıdi. Múmkindik bolsa táýekel etpeı, óz isiniń mamandaryn kútken durys. Sýda da, qurlyqta da…