Bir ǵımarat tarıhy: Pavlodardaǵy túrme bolǵan nysandar
ASTANA. KAZINFORM – HH ǵasyrdyń basynda Pavlodarda erekshe tártip buzǵan adamdardy stanıtsalyq ýezdik basqarma ǵımaratyna qamaǵan. Bul ǵımarattyń jertólesinde birneshe jyl boıy kartser jumys istegen.
Stanıtsanyń ýezdik basqarma ǵımaraty búginde sáýlet eskertkishi sanalady. Ol Pavlodardyń tarıhı ortalyǵynda ornalasqan jáne jergilikti mańyzy bar mádenı eskertkishter tizimine engizilgen.
Ǵımarat 1901 jylǵy iri órtten keıin salynǵan. Sol órt kezinde Pavlodardyń úshten bir bóligine jýyǵy janyp ketken. Órtke deıin ǵımarattardyń basym bóligi aǵashtan salynsa, odan keıin kirpish ǵımarattar kóbeıgen. Stanıtsalyq ýezdik basqarma bul úıde 1920 jylǵa deıin ornalasqan, sol kezeńge deıin jertólede kartser bolǵan.
– Revolıýtsııaǵa deıin Pavlodardaǵy atqarýshy bılik stanıtsalyq ýezdik basqarmanyń qolynda boldy. Ol stanıtsa jıynynda saılanatyn, quramyna stanıtsalyq ataman, onyń kómekshisi, úsh sýdıa jáne qazynashy kirgen. Olar stanıtsanyń búkil azamattyq jáne sharýashylyq isterin basqardy: tártipti qadaǵalap, turǵyndardyń múlkin qorǵaýdy qamtamasyz etti, joldar men ǵımarattardy jóndeýmen aınalysty. Stanıtsalyq sot quqyqbuzýshylyqtar úshin jaza qoldandy. Kinániń aýyrlyǵyna qaraı ártúrli jaza belgilendi: aıyppul, jeti táýlikke qamaý nemese 20 ret dúre soǵý, - deıdi pavlodarlyq ólketanýshy Lıýdmıla Baıýsheva.
Kartserde erekshe kináli dep tanylǵan turǵyndar men kazaktar qamaýda otyrǵan. 1918 jyly revolıýtsııa bastalǵanda aq gvardııashylar jertólege bolshevıkterdi, revolıýtsıonerlerdi, Sovdep múshelerin qamaǵan. Stanıtsalyq basqarma ǵımaratynyń qabyrǵasynda naqty ne bolǵanyn tek boljaýǵa ǵana bolady.
Revolıýtsııadan keıin, 1919 jyly bul ǵımaratta radıobaılanys pýnkti men telefon stantsııasy ashyldy. Osy maqsatta ǵımarat on jyl boıy paıdalanylǵan. Keıin munda túrli mekemeler ornalasty, al qazir ǵımarat memlekettik organdardyń qaraýyna alynǵan.
Sonymen birge, Derov esimdi kópestiń úıiniń jertólesine túskenderge de ońaı bolmaǵany jóninde ańyz bar. 1920 jyly bul ǵımaratta memlekettik qaýipsizdik organdarynyń qyzmetkerleri ornalasqan. Ańyzdarǵa qaraǵanda, «qyzyl» ofıtserler onda elý jyl boıy azaptaýmen aınalysqan, al úıden Ertis ózenine deıin atylǵan adamdardyń máıitterin alyp shyǵý úshin jerasty ótkeli bolǵan desedi.
Qaladaǵy Astana men Lermontov kósheleriniń qıylysynda 1981 jyly salynǵan kópqabatty úı tur. Alaıda kóptegen kónekóz turǵyndar bul jerde buryn «Aq» túrme bolǵanyn áli de eske alady. Ol shamamen 1880 jyly kópes Derovtyń qarajatyna salynǵan, munda qylmystyq ister boıynsha sottalǵandar, keıinnen saıası tutqyndar jazasyn ótegen.
Belgili tulǵalardyń ishinde «Aq» túrmede «Alash» qozǵalysynyń jetekshisi Álıhan Bókeıhan, sondaı-aq jazýshy Aleksandr Soljenıtsyn bolǵan. Stalın rejımine qarsy shyqqandar da osynda jiberilgen, qaýesetterge sáıkes, bıik qorshaýdyń ar jaǵynda adam óltirý jaǵdaılary da bolǵan.
Buǵan deıin Atbasar qalasyndaǵy eki biregeı ǵımarat týraly jazǵan edik.