Bir dárigerden bastalǵan shejire: Perovsk lazareti qalaı oblystyq aýrýhanaǵa aınaldy?
QYZYLORDA. KAZINFORM — Syr boıyndaǵy densaýlyq saqtaý isiniń qarashańyraǵy — Qyzylorda oblystyq kópbeıindi aýrýhanasynyń tarıhy tereńde jatyr.
Tarıhı derekterge kóz júgirtsek, aımaqtyń bas emdeý ortalyǵyna aınalǵan mekemeniń tarıhy XIX ǵasyrdan bastaý alady. Atap aıtqanda, 1853 jyly Perovsk bekinisinde ashylǵan kishigirim áskerı lazaretten bastalǵan. Lazarette nebári bir dáriger men onyń kómekshisi ǵana qyzmet atqaryp, tek áskerı qyzmetshilerdi emdegen.
— Sol kezeńde Perovsk ýezinde 4-5 myńǵa jýyq adam turǵan. Keıin lazarettiń kómegine jergilikti turǵyndar da júgine bastaıdy. Osyǵan baılanysty 1858 jyly áskerı lazaret medıtsınalyq lazaret bolyp aýysyp, jergilikti halyqqa qyzmet kórsetý aıasy keńeıdi. Bul óńirdegi batystyq úlgidegi zamanaýı medıtsınanyń eń alǵashqy qarlyǵashy edi. Ýaqyt óte kele medıtsınalyq kómek birtindep uıymdasqan júıege aınaldy. 1906 jyly Perovskide emdeý orny keńeıip, ýchaskelik shıpahana ashylsa, 1907 jyldan bastap naýqastardy statsıonarlyq jaǵdaıda emdeý jolǵa qoıyldy. Sol jyly munda 13 adam em qabyldasa, 1908 jyly naýqastar sany 57-ge jetken. Suranystyń artýyna baılanysty 1910 jyly emdeý ornynyń bazasynda qalalyq aýrýhana ashylyp, medıtsınalyq qyzmet azamattyq densaýlyq saqtaý júıesiniń quramyna endi. Mekeme tarıhyndaǵy úlken betburys 1925 jyly Qazaqstannyń astanasy Orynbordan Perovskige kóshirilip, qala Qyzylorda dep atalǵan kezde bastaldy. Astana mártebesi medıtsınanyń alǵa basýyna jol ashty. Osy tusta, ıaǵnı 1925-1927 jyldary Qyzylordada 220 tósektik ólkelik ulttyq klınıkalyq aýrýhana salynyp, paıdalanýǵa berildi. Jańa mekeme óńirdegi ǵana emes, Orynbor men Tashkent arasyndaǵy aýmaqtyń turǵyndaryna da mamandandyrylǵan kómek kórsete bastady. Aýrýhanaǵa dárigerler shaqyrtylyp, qyzmet aýqymy keńeıdi, — delingen aýrýhana ákimshiliginiń málimetinde.
1938 jyly Qyzylorda oblysynyń qurylýyna baılanysty qalalyq aýrýhana bazasynda oblystyq aýrýhana jasaqtaldy. Osy jyly medıtsınalyq mekemeniń oblystyq deńgeıdegi tarıhy bastaldy. Ýaqyt óte kele medıtsınalyq kómektiń túrli baǵyttary boıynsha arnaıy bólimsheler men mekemeler ashylyp, halyqqa túrli baǵytta qyzmet kórsetiletin boldy. 1940 jyly ólkelik súıek týberkýlezi aýrýhanasy oblystyq aýrýhananyń quramyna bólimshe retinde endi. Soǵys jyldary aýrýhana jumysy erekshe mańyzǵa ıe bolyp, juqpaly aýrýlarmen kúres baǵytyndaǵy jumys kúsheıdi. Nátıjesinde 1947 jyly aýrýhana janynan 50 tósektik ınfektsııalyq bólimshe ashyldy. 1948 jyly oblystyq týberkýlez dıspanseri men súıek týberkýlezi bólimshesi birigip, 100 tósektik oblystyq týberkýlezge qarsy kúres dıspanseri quryldy. Dál osy jyly oblystyq teri-venerologııalyq dıspanseri qaıta uıymdastyryldy. 1949 jyly oblystyq aýrýhananyń emhanasy janynan onkologııalyq kabınet ashylyp, 1950 jyly 25 tósektik oblystyq onkologııa dıspanseri jumysyn bastady.
Aýrýhana tarıhyndaǵy eń mańyzdy kezeń 1992 jyly bastaldy. «Qazaq-Bolgar Qurylys» tresi Qazaqstan men Bolgarııa arasynda kelisimge sáıkes jańa kópbeıindi aýrýhana kesheniniń qurylysyn qolǵa aldy. Oǵan dálel retindegi kóne sýretter, sarǵaıǵan arhıvtik qujattar men baǵaly fotoderekter oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń tórinen oryn alǵan.
— Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldaryndaǵy aýyr ekonomıkalyq daǵdarysqa qaramastan alyp qurylys toqtaǵan joq. Osy qajyrly eńbektiń nátıjesinde jańa nysannyń 1998 jylǵy saltanatty ashylýy óńir tarıhynda altyn árippen jazyldy. Murajaıǵa kelýshilerdi erekshe qyzyqtyratyn taǵy bir jaıt bar. Osy ortalyqty halyq áli kúnge deıin jylylyqpen «Bolgarskıı» dep ataıdy. Óıtkeni zamanaýı medıtsınalyq keshen bolgar sáýletshileriniń jobasymen jáne qurylysshylarynyń tikeleı qatysýymen salynǵan, — dedi mýzeı qyzmetkeri Álibek Seralıev.
Qurylys jumysy 2001 jylǵy qarashada tolyq aıaqtaldy. Osy tusta mekemeniń mártebesi men ataýy da ýaqyt talabyna saı ózgerip otyrdy.
1999 jyly oblystyq medıtsına ortalyǵy atalsa, 2019 jylǵy aqpannan bastap mekeme kópbeıindi oblystyq aýrýhana bolyp ózgerdi. Shaǵyn áskerı lazaretten bastalǵan medıtsınalyq qyzmet búginde zamanaýı, joǵary tehnologııalyq densaýlyq saqtaý júıesine aınaldy.
Buǵan deıin 70 jyl buryn eldiń soltústigindegi qazaq aýyldary qandaı bolǵanyn tarıhı kadrlarǵa súıenip kórsetken edik.
