Bolashaq úshin latyn álipbıine kóshken jón
ASTANA. QazAqparat - Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń ústimizdegi jyldyń sáýir aıynyń sońynda «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵan maqalasynda erekshe kórsetilgen máselelerdiń biri qazaq álippesiniń latyn qarpine kóshirý bolatyn. Bul másele bizdiń elimizde 2012 jyldan bastap jan-jaqty talqylanyp keledi. Sol 2012 jyly qazaq álipbıin latyn qarpine kóshirý boıynsha arnaıy top qurylyp, onyń quramyna elimizdiń gýmanıtarlyq ınstıtýttary, Til bilimi ınstıtýty, Fılosofııa ınstıtýty kirgen bolatyn. Olardyń jumysynyń nátıjesinde Ózbekstan, Ázerbaıjan jáne basqa da elderdiń tájirıbesi zerdelenip, ádisteri jasaldy.
Esterińizge sala keteıik, 2012 jylǵy jeltoqsan aıynda Elbasy «Qazaqstan-2050» Strategııasynda «2025 jyldan bastap latyn álipbıine kóshýge kirisýimiz kerektigin» málim etken bolatyn.
Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: Rýhanı jańǵyrý» atty maqalasynda Prezıdent 2025 jylǵa qaraı is-qaǵazdaryn, merzimdi baspasózdi, odan qala berdi oqýlyqtardy latyn álipbıimen basyp, shyǵara bastaýymyz kerektigin aıtqan. Ol úshin bıylǵy jyldyń sońyna deıin osy saladaǵy ǵalymdar belsendi qoǵam ókilderimen birlesip, qazaq alfavıtiniń jańa turpattaǵy biryńǵaı nusqasyn qabyldaýy qajet.
Aıta keteıik, sonaý VI-VII ǵasyrlardan bastap, qazaq álipbıi birneshe tarıhı kezeńderden ótti. Ol sonaý «Orhon-Enıseı jazýlary» degen ataýmen tanylǵan kóne túrkilerdiń rýnıkalyq jazýynan bastap, 1940 jylǵy 13 qarashada «Qazaq jazýyn latyndandyrylǵan álipbıden orys grafıkasy negizindegi jańa álipbıge kóshirý týraly» zań negizinde búgingi grek jazýy negizinde jasalǵan kırıllıtsa turpatyna ózgertildi.
Óz maqalasynda Elbasy N.Á. Nazarbaev «Memleket pen ult quryshtan quıylyp, qatyp qalǵan dúnıe emes, únemi damyp otyratyn tiri aǵza ispetti.
Ol ómir súrý úshin zaman aǵymyna sanaly túrde beıimdelýge qabiletti bolýy kerek. Jańa jahandyq úrdister eshkimnen suramaı, esik qaqpastan birden tórge ozdy. Sondyqtan, zamanǵa sáıkes jańǵyrý mindeti barlyq memleketterdiń aldynda tur»,- dep jazady.
Elbasynyń tapsyrmasyna sáıkes, elimizde aldaǵy eki jyl latyn álipbıine kóshýdi uıymdastyrý, sonymen qatar ádistemelik jumystardy júzege asyrýǵa arnalmaq. Memleket úshin, onyń ishinde árbir azamat úshin óte mańyzdy Prezıdenttiń osynaý bir bastamasyn búgingi tańda el ishinde ǵana emes, syrt memleketterde de túrli maman ıeleri qyzý talqylaýda.
Máseleń, Reseıdiń aımaqtyq problemalar ınstıtýtynyń dırektory Dmıtrıı Jýravlev: «Bul bastama eń aldymen qazaqstandyqtarǵa túrki tildes eldermen mádenı baılanysyn jańǵyrtýǵa múmkindik týǵyzady. Tildiń uqsastyǵy men shrıfttiń birkelkiligi arqasynda mátindi árbir jazý tanıtyn adam túsine alatyny sózsiz. Sondyqtan túrki álemi halyqtarynyń qarym-qatynasy jaqyndaı túsedi», - dep oı bildirgen.
Árıne tolqý da, qorqynysh ta bar. Álbette latyn álipbıin engizý úshin birinshi synyp oqýlyqtarynan bastap, barlyq oqý quraldaryna ózgeris engizý qajet. Tipti kúndelikti basylymdardyń ózderi kırıllıtsamen shyǵatyn edi. Sondaı-aq, orys tilindegi basylymdar baryn umytpaý kerek. Odan qaldy tipten kúndelikti qoldanysqa latyn qarpin engizý sııaqty sharalar aýqymdy respýblıkalyq deńgeıdegi jumysty qajet etetindigin qazaq halqy jaqsy uǵyp, túsinse de bul bastama el ishinde jyly qabyldandy. Ony qazaqstandyqtar elimizdiń damýyndaǵy kelesi bir qadam retinde qabyldady. Sondyqtan bolashaq úshin biz qalaı bolǵanda da latyn álipbıine kóshýimiz kerek.
